Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze z klientem o umowę kredytu

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

I CSK 2083/24

2

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd

Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania

skargi kasacyjnej pozwanego Bank z siedzibą w W. oddział w Polsce z siedzibą w

W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 26 lutego 2024 r.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących – w

jego ocenie – poważne wątpliwości prawne lub rozbieżności w orzecznictwie.

Odnosząc się do przesłanki przedsądu w postaci potrzeby wykładni

przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów Sąd Najwyższy wyjaśnił, że powołanie się na przyczynę

kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez

stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie

nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że

istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze

stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że

mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z

rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz

publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym

zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym

rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu,

konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie,

że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 14 lutego 2020 r., V CSK 351/19, niepubl.).

Tymczasem skarżący w skardze powołał się na potrzebę wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 221 k.c. w zw. z art 3851 §

1 k.c.; art. 3851 § 1,3 i 4 k.c.; art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. oraz art.

358 § 1 i 2 k.c.; art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. w zw. z art. 69 ustęp 1 Prawa

Bankowego.

I CSK 2083/24

3

Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione,

że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku

kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie przysługuje

roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy (por. np. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl., z dnia 20

czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl. i z dnia 6 czerwca 2024 r., II CSKP

1166/22, niepubl.; por. też wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada

2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 77, gdzie wskazano, że art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności stoi on na przeszkodzie

przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które w

celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do

stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej

z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy

uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo

o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę

bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie

wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez

tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku.).

Wyjaśniono też już, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby uznać, że

przez zmianę umowy (zawarcie aneksu) doszło do uchylenia konsekwencji

abuzywności zastrzeżonych w niej klauzul. W szczególności, że może to nastąpić

tylko wówczas, gdy konsument zrezygnował z wyciągania konsekwencji z tej

abuzywności i swobodnie, co zakłada, iż wiedział on o niedozwolonych charakterze

klauzul i związanych z tym konsekwencjach (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z dnia 25 października 2023 r., II CSKP

810/23 i tam przywoływane orzecznictwo). Wyjaśniono również, że samo

zapewnienie konsumentowi-kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie

obcej (walucie indeksacji) nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego

spłaty rat kredytu w walucie krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej

określanego swobodnie przez bank (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25

października 2023 r., II CSKP 810/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22

i z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22 oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości z

I CSK 2083/24

4

dnia 21 września 2023 r., C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych),

pkt 52-57, gdzie wskazano m.in., że włączenie do umowy zawartej z konsumentem

dwóch alternatywnych warunków dotyczących wykonania tego samego obowiązku

ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny

z prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak

informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie

zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków

stron ze szkodą dla konsumenta).

Również wątpliwości dotyczące oceny klauzul indeksacyjnych

czy spreadowych (czy określają główne świadczenia stron, czy podlegają kontroli

pod kątem abuzywności, czy mogą być zastąpione innymi unormowaniami, w tym

wynikającym z art. 358 § 2 k.c. albo z art. 24 ust. 3 ustawy o NBP, czy przyjęcie,

że ich abuzywność powoduje upadek umowy, jest nieproporcjonalne,

czy niezwiązanie klauzulą spreadu pociąga za sobą również niezwiązaniem

konsumenta klauzulą ryzyka walutowego) nie uwzględniają wystarczająco

dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, biorącego pod uwagę

judykaturę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w którym wyjaśniono już,

że zamieszczone w umowie kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej klauzule

ryzyka walutowego (rozumianego jako ryzyko zmiany kursu waluty w trakcie

obowiązywania umowy) oraz klauzule kursowe (rozumiane jako wynikające z

umowy uprawnienie do ustalania kursu przeliczeniowego waluty z odwołaniem się

do tabel kursowych banku) określają główne świadczenia stron w rozumieniu art.

3851 § 1 zd. 2 k.c. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 30 września 2020 r., I CSK

556/18, niepubl., z dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl. oraz z dnia 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22 i tam przywoływane orzecznictwo krajowe i unijne;

por. też co do klauzuli ryzyka kursowego wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal

Finance, pkt 56). Nie budzi też wątpliwości, że klauzule indeksacyjne mogą być

kontrolowane pod kątem abuzywności, przy czym jednolicie uznaje się, iż

określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel

kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

I CSK 2083/24

5

kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i

w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza

równorzędność stron, w związku z czym jest niedopuszczalne (por. wyroki Sądu

Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14 (OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z

1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, niepubl., z 19 września 2018 r., I CNP 39/17,

niepubl., z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, niepubl., z 13 grudnia 2018 r., V

CSK 559/17, niepubl., z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl., z 4 kwietnia 2019

r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18,

niepubl., z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, niepubl., z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n., z 30 września 2020 r., I CSK 556/18,

niepubl., z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22, niepubl. i z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, niepubl.). Silne oparcie

w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, uwzględniającym także

zasadę proporcjonalności, ma też stanowisko, że bez spornych klauzul

przeliczeniowych umowa nie może nadal obowiązywać, gdyż wyeliminowanie tych

klauzul prowadzi do upadku klauzuli ryzyka walutowego, charakterystycznego dla

umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie

stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko

idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie

i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny

podtyp czy wariant umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia

2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP

382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl, z dnia 20 maja

2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22,

niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023

r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl.

i z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, niepubl.).

Sąd Najwyższy zwracał też już uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka

walutowego i klauzuli spreadowej oraz wskazywał na przesłanki stwierdzenia

abuzywności klauzul ryzyka walutowego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 11 grudnia 2019

I CSK 2083/24

6

r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl., z dnia 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia

28 października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia

8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP

722/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 8 marca

2023 r., II CSKP 1095/22, niepubl., z dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22,

niepubl., z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, niepubl.).

Wprawdzie mogłoby się wydawać, że Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C - 396/24, zakwestionował

dominującą w judykaturze sądów krajowych zasadę dwóch kondykcji przy

rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnionych przez strony na podstawie

nieważnej umowy kredytowej, jednak – jak dostrzegł Sąd Najwyższy w wyroku z 8

sierpnia 2025 r., II CSKP 705/23 (LEX nr 3900146) – jego uzasadnienie nie odnosi

się ani do teorii salda ani do teorii dwóch kondykcji, jako dwóch konkurujących ze

sobą sposobów rozliczenia stron nieważnej umowy kredytu frankowego, lecz

koncentruje się na zasadzie aktualności wzbogacenia, o której mowa w art. 409 k.c.

Nie można zatem uznać, że wyrok ten podważa zasadność stosowanej dotychczas

w tym zakresie teorii dwóch kondykcji.

W zakresie podniesionego przez pozwanego w skardze kasacyjnej zarzutu

zatrzymania należy wskazać, że w orzecznictwie TSUE wykluczono możliwość

powołania się przez bank na prawo zatrzymania, jeżeli wykonanie tego prawa

skutkowałoby utratą przez konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie

od momentu upływu terminu określonego w wezwaniu do zapłaty (zob. wyrok

TSUE z 14 grudnia 2023 r., C-28/22). W postanowieniu z 8 maja 2024 r., C-424/22

TSUE doprecyzował, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 z dnia 5

kwietnia 1993 r. należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie

wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą - w kontekście stwierdzenia

nieważności umowy kredytu zawartej przez bank z konsumentem - powołanie się

przez bank na prawo zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej

konsumentowi możliwości uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od

banku z uwagi na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia abuzywności

I CSK 2083/24

7

warunków umownych, od równoczesnego zaofiarowania przez konsumenta zwrotu

albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od Banku na

podstawie umowy kredytu, niezależnie od spłat dokonanych przez konsumenta

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025 r., I CSK 2241/23, nie

publ.).

Z tych wszystkich względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 i z art. 391 § 1 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c.

Karol Weitz

[SOP]