Sąd Najwyższy nie przyjął skargi syndyka banku w sprawie kredytu frankowego

Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił

apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 5 grudnia

2022 r. w zakresie ustalającym nieistnienie między powodami a Bank S.A. stosunku

prawnego kredytu wynikającego z bliżej oznaczonej umowy kredytu z dnia 19

sierpnia 2008 r.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwany wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1

k.p.c. Jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne wyrażające

się w pytaniu, czy kryterium, na podstawie którego strona jest uprawniona do

I CSK 2124/25

2

określenia wysokości świadczenia, a w niniejszej sprawie - na podstawie którego

bank jest uprawniony do określenia kursu waluty obcej - może wynikać nie z treści

samych oświadczeń woli stron, a z innych czynników, które na podstawie art. 56

k.c. współkształtują treść stosunku prawnego, tj. z zasad współżycia społecznego

lub ustalonych zwyczajów?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

I CSK 2124/25

3

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

Zagadnienie sformułowane przez skarżącego nie czyni zadość wskazanym

wymaganiom, zostało już bowiem wystarczająco wyjaśnione w orzecznictwie Sądu

Najwyższego.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że określenie wysokości

należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych

jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest

nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób

obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność

stron, w związku z czym jest niedopuszczalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z 22

stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r.,

IV CSK 285/16, niepubl., z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, niepubl., z 24

października 2018 r., II CSK 632/17, niepubl., z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17,

niepubl., z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl., z 4 kwietnia 2019 r., III CSK

159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, niepubl., z 29

października 2019 r., IV CSK 309/18, niepubl., z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18,

Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n., z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z 24

lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22,

niepubl., z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II

CSKP 674/22, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia

25 października 2023 r., II CKSP 820/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1460/22, niepubl., z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl., z

dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl. i z dnia 6 września 2024 r., II

CSKP 1644/22, niepubl.; por. też wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, A. S.A., pkt 41, 47-55, 58 i 64-

66, z dnia 27 stycznia 2021 r., C-229/19 i C-289/19, Dexia Nederland, pkt 49, z dnia

I CSK 2124/25

4

13 października 2022 r., C-405/21, Nova Kreditna Banka Maribor, pkt 22, z dnia 21

września 2023 r., C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych), pkt 54

oraz postanowienie Trybunału z dnia 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche Bank

Polska, pkt 58-59, 69-71). Nie bez znaczenia jest również to, że konsumenci nie

zostali uprzedzeni o dodatkowej korzyści Banku wynikającej z przeliczeń, jak

również to, iż korzyść ta nie ma żadnego ekwiwalentu (por. postanowienie

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 października 2023 r., C-

117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 48-50, teza).

Zapatrywanie to znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczącym postanowień dyrektywy 93/13, a w

szczególności w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, A. S.A.,

odpowiadającym m.in. na pytanie prejudycjalne, czy w celu spełnienia wymogu

przejrzystości, o którym mowa w art. 4 ust. 1 oraz w art. 5 dyrektywy 93/13,

klauzula indeksacyjna do waluty obcej, taka jak zawarta w umowie kredytu

hipotecznego będącego przedmiotem postępowania głównego, charakteryzującego

się szczególnie długim okresem obowiązywania, powinna być wyrażona prostym i

zrozumiałym językiem, tak aby umożliwić konsumentowi, w każdej chwili,

określenie kursu wymiany tej waluty stosowanego przez bank i czy odniesienie do

wartości rynkowej waluty jest wystarczające dla zagwarantowania wymogu

przejrzystości ustanowionego w tych przepisach. Przypominając, że przewidziane

w art. 5 dyrektywy 93/13 wymaganie przejrzystości postanowień umownych musi

podlegać wykładni rozszerzającej i nie może zostać zawężone do ich prostego i

zrozumiałego charakteru pod względem formalnym i gramatycznym (pkt 41),

Trybunał zwrócił tam uwagę, iż w przypadku spornej klauzuli indeksacyjnej problem

dotyczy nie tyle jej jednoznaczności, ile niewskazania sposobów ustalania kursu

wymiany stosowanego do obliczenia rat spłaty, gdyż nie precyzuje ona wszystkich

czynników uwzględnianych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany

stosowanego przy obliczaniu rat spłaty kredytu hipotecznego (pkt 47-48). We

wcześniejszym swym orzecznictwie zaś wyjaśnił, że dla poszanowania wymogu

przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa kredytu przedstawia

w sposób przejrzysty powód i szczególne cechy mechanizmu zamiany waluty

obcej, a także stosunek pomiędzy tym mechanizmem a mechanizmem

I CSK 2124/25

5

przewidzianym w innych warunkach umowy, tak aby konsument był w stanie

zrozumieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego

z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (pkt 49). Istotne jest zatem to, czy w

świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych, w tym reklamy i informacji

dostarczonych przez kredytodawcę w ramach negocjacji danej umowy kredytu,

właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i racjonalny przeciętny

konsument może nie tylko dowiedzieć się o istnieniu wahań kursów wymiany

ogólnie obserwowanych na rynku walutowym, ale również oszacować - potencjalnie

istotne - konsekwencje ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie kursu

sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony, a w

rezultacie także całkowity koszt zaciągniętego przez siebie kredytu (pkt 50).

Wprawdzie Trybunał dostrzegł, że kurs wymiany zmienia się w długim okresie i w

przypadku umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej na okres 40 lat

kredytodawca nie może przewidzieć zmiany obciążenia finansowego, jakie może

pociągnąć za sobą mechanizm indeksacji przewidziany w umowie (pkt 51),

jednakże stwierdził, iż okoliczność ta nie może uzasadniać niewskazania w

postanowieniach umowy oraz w ramach informacji dostarczonych przez

przedsiębiorcę w trakcie negocjacji umowy kryteriów stosowanych przez bank w

celu ustalenia kursu wymiany mającego zastosowanie do obliczania rat spłaty, co

umożliwiłoby konsumentowi określenie w każdej chwili tego kursu wymiany (pkt

53). Konsument bowiem musi móc zrozumieć, do czego się zobowiązuje,

zwłaszcza co do sposobu obliczenia rat spłaty kredytu, który zaciąga (pkt 54). W

rezultacie Trybunał stwierdził, że art. 5 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten

sposób, iż treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a

konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt

jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów,

umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i

racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty

obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby

konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany

stosowany przez przedsiębiorcę (pkt 55, teza). Orzekł również, że art. 5 i 6

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie

I CSK 2124/25

6

temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy

zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej

dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego

charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron (por. pkt

68, 70, 78). Przypominając ponadto, że przestrzeganie wymagania

transparentności postanowienia stanowi jeden z czynników, które sąd krajowy

powinien wziąć pod uwagę przy dokonywaniu oceny abuzywności tego

postanowienia na podstawie art. 3 ust. 1 tej dyrektywy 93/13 (pkt 58), Trybunał

zasugerował, iż przedmiotowe postanowienie dotyczące indeksacji, niepozwalające

konsumentowi na samodzielne określenie w każdej chwili kursu wymiany

stosowanego przez przedsiębiorcę, ma abuzywny charakter (pkt 64). Zastrzegł przy

tym, że badanie, czy istnieje znaczna nierównowaga wynikających z umowy praw i

obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, nie może ograniczać się do

ekonomicznej oceny o charakterze ilościowym, dokonywanej w oparciu o

porównanie z jednej strony całkowitej kwoty transakcji będącej przedmiotem

umowy, a z drugiej strony kosztów, które zgodnie z tym warunkiem obciążają

konsumenta. Znacząca nierównowaga może bowiem wynikać z samego faktu

wystarczająco poważnego naruszenia sytuacji prawnej, w której konsument, jako

strona danej umowy, znajduje się na mocy właściwych przepisów krajowych, w

postaci czy to ograniczenia treści praw, które zgodnie z rzeczonymi przepisami

przysługują mu na podstawie tej umowy, czy to przeszkody w ich wykonywaniu, czy

też nałożenia na niego dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują normy

krajowe” (pkt 65-66; por. też np. wyroki Trybunału z dnia 27 stycznia 2021 r., C-

229/19 i C-289/19, Dexia Nederland, pkt 49, z dnia 13 października 2022 r., C-

405/21, Nova Kreditna Banka Maribor, pkt 22, z dnia 21 września 2023 r., C-

139/22, mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych), pkt 54 oraz postanowienie

Trybunału z dnia 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche Bank Polska, pkt 58-59, 69-

71). W ujęciu Trybunału abuzywność postanowienia sugeruje to, że konsumenci nie

zostali uprzedzeni o dodatkowej korzyści Banku wynikającej z przeliczeń, jak

również to że korzyść ta nie ma żadnego ekwiwalentu (por. postanowienie

Trybunału z dnia 18 października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 48-50,

teza).

I CSK 2124/25

7

W świetle tego orzecznictwa jest jasne, że postanowienie umowy

pozwalające bankowi na określanie wysokości kursu waluty, do której indeksowany

jest kredyt, powinno być sformułowane w sposób transparentny, a przesłance tej

nie czyni zadość niewysłowione w tym postanowieniu ograniczenie dowolności

banku w postaci odwołania do kryteriów rynkowych.

W nawiązaniu do tego orzecznictwa Sąd Najwyższy wyjaśniał już ponadto,

że sama okoliczność, iż swoboda banku w kształtowaniu kursu waluty obcej (CHF)

nie jest de facto - ze względu na uwarunkowania rynkowe - nieograniczona, nie

zwalnia banku z obowiązku wskazania w Umowie reguł ustalania kursu wymiany

waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu w taki sposób, aby

kredytobiorca miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić ten kurs.

Obowiązek ten jest istotny dla ograniczenia nadmiernej swobody decyzyjnej banku

de iure, co również de facto nie jest pozbawione doniosłości, zważywszy, że bez

tego ograniczenia swoboda banku może być wykorzystywana w praktyce w celu

czerpania ponadprzeciętnych korzyści, choćby tylko okresowo. Właśnie

konkurencyjność rynku sprawia, że tego rodzaju szczegółowe regulacje umowne i

mogące się z nimi wiązać węższe albo szersze korzyści banku nabierają istotnego

znaczenia zarówno dla banku, jak i dla kredytobiorcy (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22,

niepubl., z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl. i z dnia 3 grudnia 2025

r., II CSKP 1803/22, niepubl.).

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśniono

też, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie wypełnieniu luk w

umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w

niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze

ogólnym, przewidujących, iż skutki wyrażone w treści czynności prawnej są

uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub

ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub

przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę (por.

wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r.,

C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 62 oraz pkt 3 sentencji, z dnia 8 września 2022 r., C-

80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 77, z dnia 12 stycznia 2023 r., C-395/21, D.V.,

I CSK 2124/25

8

pkt 63, 65 i z dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B. i in., pkt 56). Proponowane przez

skarżącego rozwiązanie, zakładające uzupełnienie treści umowy o niewysłowione w

niej ograniczenie dowolności banku w postaci odwołania do kryteriów rynkowych,

stanowiłoby obejście wskazanego orzecznictwa.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

postanowił, jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

[r.g.]