Bank nie przeforsował skargi o kredyt frankowy, klienci dostaną po 1350 zł kosztów

Pozwany Bank S.A. w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z 28 grudnia 2023 roku w sprawie o zapłatę z powództwa

M.P. i K.M. zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i

orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie

I CSK 2138/24

2

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne

dotyczącej możliwości dalszego wykonywania umowy kredytowej, pierwotnie

zawartej w walucie polskiej (PLN) a następnie aneksowanej i przekształconej

w umowę kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF), której klauzule

uznano za niedozwolone (indeksacyjne). Problem dotyczył możliwości dalszego

obowiązywania w pierwotnym jej kształcie jako kredytu złotowego, po uznaniu

części klauzul (indeksacyjnych) za niedozwolone. Następnie wskazano związane

z tym zagadnienie dotyczące sposobu zwrotu kwot uiszczonych i możliwości ich

zwrotu, w oparciu o pierwotnie zawartą umowę w złotówkach z oprocentowaniem

Wibor. Wskazano też na zagadnienia dotyczące możliwości uzupełniania umowy,

przepisami dyspozytywnymi krajowymi w zakresie klauzul, które uznano za

niedozwolone i przez to niewiążących. Wskazano też na zagadnienie prawne

stosowania przy orzekaniu zasady proporcjonalności, pomiędzy wagą naruszenia

a jej potencjalnymi skutkami i adekwatnością konsekwencji dla obu stron.

Wskazano też na potrzebę wykładni art. 3851 § 1 w zw. z art. 65 § 1 oraz § 2 k.c.,

w zakresie przesłanki „rażącego naruszenia interesu konsumenta", w szczególności

czy należy go utożsamiać wyłącznie z samą nierównowagą praw i obowiązków

stron umowy czy to prawnych, czy też finansowych i wzięcia pod uwagę finansowej

korzystności kredytu indeksowanego. Wskazał też na potrzebę wykładni i sposobu

rozumienia pojęcia „postanowienia umowy” i możliwości swoistej „fragmentacji”

klauzul umownych pod kątem ich abuzywności, tak aby brak związania nimi

dotyczył tylko części postanowienia uznanego za niedozwolone a nie całej klauzuli.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie

I CSK 2138/24

3

Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;

z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest ponadto, wykazanie związku

między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem

postępowania kasacyjnego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15

października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca

2018 r., IV CSK 56/18).

Sformułowane przez skarżącego zagadnienia prawne nie czynią zadość tym

wymaganiom – bowiem nie stanowią zagadnień nowych, które nie są rozstrzygnięte

w orzecznictwie. Zagadnienie prawne dotyczące możliwości zastępowania

przepisami dyspozytywnymi klauzul uznanych za abuzywne, tak by przywrócić

równowagę kontraktową stron oraz w szczególności osiągnąć efekt w postaci

zastąpienia niewiążących postanowień przeliczeniowych średnim kursem NBP,

było przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. Jak wskazano

w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22,

(zob. też postanowienie z 29 grudnia 2022, I CSK 3699) w razie eliminacji klauzul

spreadowych, zniesiony zostaje nie tylko mechanizm indeksacji oraz różnic kursów

walutowych, ale również - pośrednio - zanika ryzyko kursowe, przez co dochodzi do

zmiany charakteru głównego przedmiotu umowy i jej upadku.

Brak jest podstaw do zastąpienia abuzywnych postanowień umowy

jakimikolwiek innymi postanowieniami mogącymi wynikać z przepisów

o charakterze dyspozytywnym, bowiem na dzień zawarcia spornej umowy, brak

było w przepisach prawa polskiego przepisów mogących wypełnić lukę powstałą

w wyniku stwierdzenia bezskuteczności postanowień odnoszących się do kursów

waluty (wyroki Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17 i z 27 lutego

2019 r., II CSK 19/18).

Brak jest także w szczególności podstaw do zastosowania przez analogię

art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (tekst jedn. Dz. U. z 2016

I CSK 2138/24

4

r., poz. 160) i przyjęcia na tej podstawie do przeliczeń kursu średniego NBP. W tym

zakresie należało zwrócić uwagę, iż w chwili zawarcia umowy nie obowiązywał art.

358 k.c. w obecnym brzmieniu, a w szczególności § 2 który odnosi się do

możliwości ustalenia wartości waluty obcej według kursu średniego ogłaszanego

przez NBP z dnia wymagalności roszczenia. Także wejście w życie ustawy

antyspreadowej w żaden sposób nie wpływa na ocenę abuzywności postanowień

we wcześniej zawartych umowach kredytu i ich konsekwencji dla bytu tych umów

(zob. w szczególności wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, z 7 lutego 2023, II CSKP 1541/22).

W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że w zakresie dotyczącym

skutków abuzywności niedozwolonych postanowień umownych na tle umowy

kredytu denominowanego lub indeksowanego kursem CHF nie jest możliwe

utrzymanie jej obowiązywania - po wyeliminowaniu z niej abuzywnych postanowień

– poprzez wyrażenie kwoty kredytu w PLN, i oznaczenie jego oprocentowania

z odwołaniem do stawek LIBOR. Umowa nie może być również w takim wypadku

utrzymana jako umowa kredytu walutowego w CHF. Brak także podstaw do

zastąpienia stawki oprocentowania LIBOR stawką WIBOR (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i z 13 maja 2022 r., II CSKP

405/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2022 r., I CSK 3271/22).

Również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, na gruncie

dyrektywy 93/13/EWG, w szczególności jej art. 6 ust. 1 nie pozostawia tu

wątpliwości. W wyroku TSUE z 3 października 2019 r., C - 260/18 Trybunał

wskazał, że "art. 6 ust. 1 powołanej dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu,

aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków

umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej (...), przyjął, zgodnie z prawem

krajowym, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków z tego

powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu

umowy". W razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

I CSK 2138/24

5

W związku z powyższym w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu

waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie

wiąże także w pozostałym zakresie (postanowienie SN z dnia 23 lipca 2026 r.

I CSK 53/25).

Co do oceny proporcjonalności mogących powstać skutków w zakresie

wadliwości umowy, to w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że

przyjęcie skutku w postaci upadku umowy nie koliduje z zasadą proporcjonalności

sankcji i pewności prawa, skoro jest to efekt stosowania przez Bank praktyki,

w ramach której określał jednostronnie wysokość zobowiązania po zawarciu

umowy. Stwierdzenie nieważności umowy mieści się przy tym w zakresie sankcji,

jaką Dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez

przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych. Uzupełnienie umowy przez

sąd i dokonanie zmiany treści abuzywnego postanowienia mogłoby zagrażać

realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 Dyrektywy 93/13,

prowadząc do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na

przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich warunków wobec

konsumentów. Byliby oni w ten sposób zachęcani do stosowania nieuczciwych

warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały być one uznane za bezskuteczne, to

umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, co

pozostałoby bez wpływu na jej ważność i bez istotnego uszczerbku dla ich

interesów (zob.m.in. wyroki TSUE z 14 czerwca 2012 r., C-618/10 Banco Espańol

de Crédito SA; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13, Árpad Kásler, Hajnalka Káslernč

Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt; z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17,

Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia SA oraz wyroki Sądu Najwyższego z 27

listopada 2019 r., II CSK 483/18 i z 29 lipca 2023 r., II CSKP 611/22).

Co do kwestii zmiany umowy kredytu pierwotnie wyrażonej w złotych

polskich a następnie aneksowanej do waluty frank szwajcarski, to należy zauważyć,

że w przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego,

doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da

się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są

związane pozostałą częścią umowy (tak postanowienie SN z dnia 29 czerwca 2026

r., I CSK 3403/24). Nie ma także podstaw prawnych do tego, by powrócić do

I CSK 2138/24

6

pierwotnej treści stosunku zobowiązaniowego, który był przedmiotem aneksu i który

wprowadził istotną zmianę kredytu z złotówkowego na indeksowanego do waluty

frank szwajcarski. W istocie bowiem to zobowiązanie w poprzedniej, innej co do

jego istoty treści, przestało istnieć i nie może „odżyć” bez zgody obu stron. Doszło

zatem do powstania nowego zobowiązania umownego w drodze aneksu (swoistej

transformacji stosunku prawnego), co słusznie zauważano w odpowiedzi na skargę

kasacyjną. Skoro w zakresie zagadnienia sformułowanego pod lit. A., nie można

uznać dopuszczalności trwania takiego zobowiązania kredytowego w treści

określonej sprzed okresu zawarcia aneksu, zbędne jest rozważanie zagadnienia

pochodnego, określonego pod lit. B) dotyczącego zakresu i waluty zwrotu

świadczeń w takiej sytuacji.

Co do kwestii wykładni art. 3851 k.c. w z art. 65 § 1 i 2 k.c. i kwestii

rozumienia przesłanki „rażącego naruszenia interesów konsumenta”, to wykładnia

art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c., była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego

(ob. postanowienie SN z dnia 29 czerwca 2026 r., I CSK 3403/24). Decydujące

znaczenie ma to, w jaki sposób postanowienie umowne kształtuje prawa

i obowiązki konsumenta (płaszczyzna prawna), a nie względy oceny ekonomicznej

mających nastąpić skutków.

Co do możliwości separowania i fragmentacji postanowień umownych, to

należy zauważyć, że w świetle art. 3851 § 2 k.c. w zw. z 3851 § 1 k.c., przez pojęcie

„postanowienia umowy zawieranej z konsumentem'' należy rozumieć całą

jednostkę redakcyjną konkretnej umowy, a nie wyrażoną w tych jednostkach,

dającą się wyodrębnić normę prawną (poszczególne klauzule) regulującą

zachowania stron stosunku prawnego. Zawarte w umowie kredytowej

postanowienia wprowadzające klauzulę indeksacyjną i odsyłające do tabeli kursów

walut (klauzula kursowa) odnoszą się do mechanizmu wypłaty i spłaty

zaciągniętego zobowiązania kredytowego i ustalania wartości świadczenia

w oparciu o kurs franka szwajcarskiego. Postanowienia umowne w tej materii

powinny były być interpretowane łącznie, a nie w separacji od siebie (wyrok

SN z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22). W rezultacie niezależnie od sposobu

ujmowania jednostki redakcyjnej umowy, kształtuje ona jako całość prawa

i obowiązki stron w sposób zgodny lub sprzeczny z prawem. Należy zauważyć, że

I CSK 2138/24

7

24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26, na skutek wniosku Prezesa Sądu Najwyższego

kierującego pracą Izby Cywilnej o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, skład

całej Izby Cywilnej podjął uchwałę: postanowienie umowy lub wzorca umowy

kredytu indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego w walucie obcej,

określające sposób wyznaczania kursu waluty na podstawie średniego kursu tej

waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski korygowanego o marżę banku,

podlega ocenie co do abuzywności (art. 3851 § 1 k.c.) wyłącznie jako całość.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz – co do kosztów

postępowania – art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.

(M.M.)

[SOP]