Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi pozwanego w sporze o 1 017 400 zł

Wyrokiem z 27 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił

powództwo R.G. skierowane przeciwko R.S. o zapłatę kwoty 1 017 400 zł w tym

tytułem kary umownej kwoty 119 500 zł oraz tytułem nadwyżki uiszczonego

wykonawcy wynagrodzenia ponad faktyczną wartość zrealizowanych przez niego

I CSK 2162/25

2

prac po odstąpieniu od umowy modernizacji maszyny ( tokarko-wytaczarki TRC

160) kwoty 897 900 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 6 sierpnia 2014 r. do dnia

zapłaty i orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 16 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach - orzekając na

skutek apelacji powoda i po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania

dowodowego - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego

na rzecz powoda kwotę 396 627,97 zł z ustawowymi odsetkami od 18 października

2014 r. do 31 grudnia 2015 r. i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia

2016 r. tytułem zwrotu świadczenia po częściowym odstąpieniu od umowy

w postaci wartości części za które powód zapłacił a pozwany ich nie dostarczył;

oddalił powództwo i apelację w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach

postępowania za obie instancje.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Jego zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na

rażące naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisów prawa materialnego

i procesowego przytoczonych w podstawach skargi bez dostatecznego wyjaśnienia

w motywach rozstrzygnięcia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Wynika

to z faktu, że Sąd Apelacyjny niezgodnie z przepisami prawa ustalił i zasądził na

rzecz powoda kwotę 396 627,97 zł tytułem należnego mu świadczenia po

odstąpieniu od umowy pomimo ustalenia przez strony wynagrodzenia ryczałtowego

i braku udokumentowania przez powoda rzeczywistych kosztów dokończenia

umowy. Sąd Apelacyjny zasądził przy tym na rzecz powoda koszt zakupu części,

nie dostrzegając, że podobnie, jak w przypadku kosztów robocizny związanej

z dokończeniem prac nie wykazał on swojego roszczenia w tym zakresie,

a pozwany je kwestionował. Wadliwie także z naruszeniem art. 494 k.c. rozliczył

strony po częściowym odstąpieniu od umowy i nie rozpoznał zgłoszonego przez

pozwanego zarzutu zatrzymania.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

I CSK 2162/25

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się żadnych podstaw do przyjęcia by

w sprawie doszło do nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie

pozwanego możliwości obrony swoich praw przez niedopuszczenie dowodu z opinii

biegłego na wskazywane przez skarżącego okoliczności ( art. 379 pkt 5 k.p.c.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że pozbawienie

strony możliwości obrony swoich praw należy oceniać przez pryzmat konkretnych

okoliczności sprawy. Dotyczy ona zasadniczo przypadków, w których

w następstwie wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej strona nie

mogła brać lub nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli

skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed

wydaniem wyroku w danej instancji. Stwierdzenie, czy taki stan nastąpił, wymaga

rozważenia, czy w konkretnej sprawie nastąpiło naruszenie przepisów

procesowych, czy uchybienie to miało wpływ na możność działania strony oraz, czy

pomimo zaistnienia tych dwóch przesłanek strona mogła bronić swoich praw. Tylko

przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek można mówić

I CSK 2162/25

4

o skutkującym nieważnością postępowania pozbawieniu strony możliwości obrony

swoich praw. Nie każde zatem naruszenie przepisów proceduralnych może być

w ten sposób traktowane ( zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 4 września 1997

r., II CKN 302/97; z 19 listopada 1997 r., I PKN 377/97, OSNAPUS 1998, nr 17,

poz. 509; z 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00, OSNAPUS 2002, nr 17, poz. 421;

z 18 października 2001 r., IV CKN 478/00; z 17 stycznia 2002 r., I CK 166/02;

z 6 listopada 2003 r., II CK 171/02; z 19 lipca 2012 r., II UK 336/11; z 19 lutego

2014 r., V CSK 189/13; z 7 lipca 2016 r., I PK 39/16; z 23 kwietnia 2015 r., V CSK

573/14; i z 26 października 2016 r., III SK 75/15).

Sytuacja taka w sprawie nie zachodzi oddalenie wniosków dowodowych

nie jest bowiem pozbawieniem strony możności obrony swych praw i nie uzasadnia

zarzutu nieważności postępowania (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja

1974 r., II CR 155/74, OSPiKA 1975, z. 3, poz. 66 i z 20 sierpnia 2015 r., II CSK

637/14 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00,

OSNP 2002, nr 17 poz. 421).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,

w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące

i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia

bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim

wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji

w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że

usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że

może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r.,

III CSK 67/13, i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17). Przesłanką przyjęcia skargi

kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego

lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam

orzecznictwo).

I CSK 2162/25

5

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie pozwala przyjąć, by była ona – w powyższym rozumieniu –

oczywiście uzasadniona.

Skarżący odniósł tę przyczynę kasacyjną do zarzutów naruszenia prawa

materialnego i procesowego ujętych w ramach podstaw skargi kasacyjnej, ale

w przedstawionym uzasadnieniu wniosku brak jest takich argumentów, które

wskazywałyby na rażące naruszenie prawa w ustalonym przez Sąd drugiej instancji

i wiążącym Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym stanie faktycznym sprawy.

Jego ujęcie – powielające w znacznym zakresie uzasadnienie podstaw skargi -

wskazuje, że skarżący traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia, a jako instrument pozwalający mu na kwestionowanie

niesatysfakcjonującego go rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi

postępowanie kasacyjne nie służy.

Uzasadnienie przedstawione przez Sąd Apelacyjny nie pozwala natomiast

stwierdzić oczywistych i rażących uchybień, które mogłyby odpowiadać

analizowanej przesłance. Wszystkie kwestie, na których skarżący opiera

twierdzenie o oczywistej zasadności skargi, były przedmiotem ustaleń i rozważań

Sądu drugiej instancji. Sąd Apelacyjny przytoczył podstawę faktyczną i prawną

swojego rozstrzygnięcia i wyłuszczył swoją koncepcję rozstrzygnięcia sprawy.

Szczegółowo umotywował, dlaczego częściowo podzielił zarzuty apelacji.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego

i procesowego, w konfrontacji z treścią uzasadnienia sądu drugiej instancji

i przyjętego przez niego kierunku rozstrzygnięcia sprawy, świadczą o polemicznym

charakterze stanowiska zaprezentowanego przez skarżącego.

Ponadto wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania - co w istocie przyznaje

skarżący - sprowadza się głównie do kwestionowania ustalenia przez Sąd

Apelacyjny by powód w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego wykazał wysokość swojego żądania w zakresie przez ten Sąd

uwzględnionym.

Kwestionując w tym zakresie przeprowadzoną przez Sąd Apelacyjny ocenę

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i na tej podstawie formułując

zarzuty naruszenia prawa materialnego skarżący pominął, że skarga kasacyjna jest

I CSK 2162/25

6

instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie służy do kontroli

ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia.

W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy jest związany podstawą faktyczną

zaskarżonego orzeczenia, a kwestionowanie przeprowadzonej przez sąd oceny

zgromadzonego w sprawie postępowania dowodowego jest niedopuszczalne ( art.

3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). Nie można zatem przenosić do postępowania

kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do

sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani

procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia

2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13).

Podstawą przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mogą być zatem

kwestie dotyczące błędnej - w ocenie skarżącego - oceny zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego w zakresie przyjęcia, że powód wykazał

wysokość i zasadność swego roszczenia są to bowiem zagadnienia usuwające się

od kontroli sądu kasacyjnego. Skarżący zasady tej nie respektuje opierając wniosek

o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie faktycznej sprzecznej z ustaleniami

faktycznymi Sądu Apelacyjnego, przywołując w podstawach skargi zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., a zarzuty materialnoprawne skargi konstruując na

podstawie faktycznej rozstrzygnięcia, która - jego zdaniem - powinna zostać przez

Sąd ustalona. O oczywistej zasadności skargi nie mogą zatem przekonywać

przywołane w uzasadnieniu wniosku przepisy prawa materialnego, skoro

zasadności skargi w zakresie ich naruszenia skarżący upatruje przede wszystkim

w wadliwych ustaleniach faktycznych. Odwoływanie się natomiast w kontekście

oczywistej zasadności skargi do treści art. 388 k.c. w sporze między

przedsiębiorcami nie wzmacnia argumentacji skarżącego.

O oczywistej zasadności skargi nie może także świadczyć naruszenie art.

229 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono bowiem, że

przewidziane w art. 3983 § 3 k.p.c. wyłączenie zarzutów nie mogących stanowić

podstawy kasacyjnej dotyczy obok art. 233 § 1 k.p.c., także przepisów regulujących

tak zwane bezdowodowe ustalanie faktów, czyli art. 229, 230 i 231 k.p.c. (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2006 r., V CSK 146/06 oraz wyroki

I CSK 2162/25

7

Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2008 r., IV CSK 404/07 i z 9 października

2014 r., I CSK 544/14, OSNC-ZD 2016, nr 1, poz. 4).

Za oczywistą zasadnością skargi nie przemawia także nie dopuszczenie

przez Sąd Apelacyjny dowodu z opinii biegłego na wskazywane przez skarżącego

okoliczności. Po pierwsze Sąd Apelacyjny przekonująco wyjaśnił swoje stanowisko

w tym przedmiocie, a po wtóre pozwany w podstawach skargi odwołując się do

naruszenia art. 227 w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. nie powołał art. 391 § 1 k.p.c. mimo,

że przedmiotem zaskarżenia jest wyrok Sądu drugiej instancji. Tak sformułowany

zarzut nie mógłby być zatem poddany ocenie w postępowaniu kasacyjnym, nie

może zatem przekonywać o oczywistej zasadności skargi. Ponadto stwierdzenie,

że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do

rozstrzygnięcia sprawy mieści się w kompetencjach Sądu meriti. Ocena

wiarygodności i mocy dowodów jest podstawowym zadaniem sądu orzekającego,

wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach

niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego (zob. m.in. wyrok

Sądu Najwyższego z 15 listopada 2004 r., II UK 80/04 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z 30 października 2012 r., I UK 322/12).

Podkreślenia wymaga, że sprawie przeprowadzono szerokie postępowanie

dowodowe łącznie z opinią instytutu (P.). Sąd Apelacyjny określając natomiast

wartość niedostarczonych przez pozwanego części za które powód zapłacił podał w

motywach rozstrzygnięcia podstawy tego ustalenia ( k. 15 -16 uzasadnienia). Z

opinii P. wynikało przy tym, że pozwany nie wykonał umowy w pełnym zakresie i

nie dostarczył wszystkich części. Okoliczność, że wyniki postępowania

dowodowego i przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny ocena zgromadzonego w

sprawie materiału dowodowego nie jest satysfakcjonująca dla skarżącego nie

dowodzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

O oczywistej zasadności skargi nie przekonują także wywody wniosku

dotyczące zarzutu zatrzymania, skoro pozwany kwestii tej nie objął podstawami

skargi, którymi Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym jest związany i nie

może co do zasady wykraczać poza te granice ( art. 39813 § 1 k.p.c.). Analogicznie

twierdząc w uzasadnieniu wniosku, że Sąd Apelacyjny sporządził wadliwie

I CSK 2162/25

8

uzasadnienie skarżący w podstawach skargi nie powołał art. 387 § 21 regulującego

zasady sporządzania uzasadnienia przez sąd drugiej instancji.

W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy,

że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie

stosowania prawa materialnego i procesowego, których efektem jest orzeczenie

oczywiście wadliwe.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c.,

a także § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.).

(M.M.)

[a.ł]