SN odmówił przyjęcia skargi Skarbu Państwa o zasiedzenie i zasądził 3750 zł kosztów

Postanowieniem z 29 lutego 2024 r. Sąd Rejonowy w Lipsku oddalił wniosek

Skarbu Państwa reprezentowanego przez Państwowe Gospodarstwo Leśne L. o

stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie w sprawie z

I CSK 2268/25

2

udziałem C.K., T.K., D.K., W.A., P.R., E.P., K.O., M.Z., Y.K., A.R. (pkt 1) i orzekł

o kosztach postępowania (pkt 2-6).

Postanowieniem z 12 grudnia 2024 roku Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił

apelację wnioskodawcy (pkt 1) i zasądził od Skarbu Państwa - Państwowego

Gospodarstwa Leśnego L. na rzecz C.K., E.P., M.Z., Y.K. i D.K. po 2 700 złotych

tytułem zwrotu kosztów postępowania za instancję odwoławczą z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym

je zasądzono do dnia zapłaty (pkt 2).

Wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył postanowienie

Sądu Okręgowego w części, tj. co do pkt 1 i pkt 2 w zakresie, w jakim Sąd

Okręgowy oddalił apelację w przedmiocie oddalenia wniosku o stwierdzenie

zasiedzenia udziału należącego do J.K. i ewentualnie jej następcy prawnego K.K.,

a także w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy zasądził na rzecz uczestniczek

będących ich następcami prawnymi, tj. E.P. i M.Z., koszty postępowania za

instancję odwoławczą. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do pytania:

„czy w postępowaniu nieprocesowym, w szczególności w postępowaniu o

stwierdzenie zasiedzenia, sąd w oparciu o art. 520 § 3 k.p.c. powinien przyznać

łącznie uczestnikom, reprezentowanym przez tego samego pełnomocnika

procesowego będącego adwokatem lub radcą prawnym, zwrot kosztów

postępowania w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika

zawodowego, czy też powinien zasądzić na rzecz każdego z nich kwotę,

odpowiadającą ww. wynagrodzeniu pełnomocnika”.

Skarżący wskazał także na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej z uwagi

na naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 121 pkt 4 k.c. w zw. z art. 175 k.c. (a także

- w poprzednim stanie prawnym - art. 277 pkt 4 k.z., art. 109 pkt 4 p.o.p.c.

w zw. z art. 53 pr. rzecz, i w zw. z art. XLI § 1 i 2 p.w.k.c.) przez przyjęcie, że stan

siły wyższej zachodził od momentu objęcia nieruchomości w posiadanie do dnia

9 czerwca 1989 r.

I CSK 2268/25

3

W

odpowiedzi

uczestniczki

E.P.

i

M.Z.

wniosły

o odrzucenie, ewentualnie odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się

w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),

a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;

z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że wskazana wyżej przesłanka

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie została wykazana.

I CSK 2268/25

4

Ustawodawca zdecydował się odmiennie niż w trybie procesowym określić

zasady orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego, ponieważ

postępowanie nieprocesowe ma charakter wielokierunkowy i niezwykle

zróżnicowany, nie zawsze cechuje je sprzeczność interesów uczestników,

a dążeniem ustawodawcy jest udzielenie ochrony każdemu z zainteresowanych.

Podstawowe znaczenie w tym zakresie ma zatem reguła określona

w art. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którą każdy uczestnik ponosi koszty postępowania

związane ze swoim udziałem w sprawie. Równocześnie określono, że jeżeli

uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub ich

interesy są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów

lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. Jeżeli interesy uczestników są

sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub

odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego

uczestnika. Przyjęcie jako podstawy orzekania o kosztach konkretnego

postępowania jednej z zasad przewidzianych w art. 520 k.p.c. powinno uwzględniać

jej adekwatność do wyniku postępowania oraz wymagań określonych

w § 2 i § 3 tego przepisu, które podlegają ocenie ad casum, przy uwzględnieniu

okoliczności konkretnego przypadku. Należy przy tym dostrzec, że regulacja

zawarta w art. 520 k.p.c. nie jest wyczerpująca, stąd też na podstawie

art. 13 § 2 k.p.c. znajdują odpowiednie zastosowanie procesowe regulacje

dotyczące kosztów (art. 98-109 k.p.c.).

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) zachodzi

wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych

rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku,

gdy strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się

wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej

na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r.,

V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego

I CSK 2268/25

5

z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia,

że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia

(zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). Wynikająca

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma

charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją

stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności

sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07).

Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym

wyżej rozumieniu.

Przeszkoda uniemożliwiająca rozpoczęcie lub powodująca zawieszenie

biegu zasiedzenia powinna mieć charakter obiektywny w tym znaczeniu, że chwilę

jej powstania i ustania określają obiektywne okoliczności, niezależne od

zachowania się osoby, którą przeszkoda dotknęła. Zasiedzenie nie biegło, jeżeli

właściciel nie mógł skutecznie dochodzić wydania nieruchomości

(art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c.). Przeszkody natury społeczno-politycznej

mogą być postrzegane jako okoliczności, które - pod pewnymi warunkami - mogą

być zrównane w skutkach z siłą wyższą (art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c.).

Siła wyższa może być uznana za przeszkodę w dochodzeniu przez właściciela

roszczenia o zwrot nieruchomości bezprawnie zajętej przez Państwo w czasie

działań nacjonalizacyjnych po drugiej wojnie światowej w razie wykazania, że ze

względu na indywidualną sytuację, w jakiej się znajdował lub przynależność do

określonej grupy społecznej, nie mógł on - obiektywnie rzecz oceniając - liczyć na

skuteczność dochodzenia tego roszczenia w okresie istnienia Polskiej

Rzeczypospolitej Ludowej. W okolicznościach sprawy próba dochodzenia

przywrócenia władztwa nad rzeczą musiałaby wiązać się z zarzutami kierowanymi

przeciw ustrojowi państwa, co skutecznie odstraszało strony od dochodzenia

swoich roszczeń. Dlatego w ocenie Sądu Najwyższego można uznać, że była to

I CSK 2268/25

6

sytuacja, w której właściciel nie jest w stanie skutecznie dochodzić wydania

nieruchomości (postanowienie SN z 28 listopada 2024 r., II CSKP 2399/22;

postanowienie SN z 30 stycznia 2025 r., II CSKP 701/24).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie

z art. 520 § 3 k.p.c., art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 k.p.c.

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 8 i § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

A.G.

[a.ł]