Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sporze o odszkodowanie za ziemię

I CSK 2283/25

2

Wyrokiem z dnia 12 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, na skutek

apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 20 kwietnia

2017 r., zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że w miejsce kwoty

1.577.700 zł z ustawowymi odsetkami od 21 października 2010 r., zasądził od

pozwanego na rzecz powoda kwotę 596.430 zł z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 12 marca 2024 r. do dnia zapłaty i oddalił powództwo w pozostałej

części (punkt I.1); w punkcie II o tyle, że zasądził od powoda na rzecz pozwanego

kwotę 12.500 zł z tytułu kosztów procesu, z odsetkami w wysokości odsetek

ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po

upływie tygodnia od dnia 12 marca 2024 r. do dnia zapłaty (punkt I.2); w punkcie IV

w ten sposób, że nakazał ściągnięcie od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa -

Sądu Okręgowego w Rzeszowie 8.750 zł z tytułu opłaty od pozwu, od której powód

był zwolniony, oraz 1.753 zł z tytułu kosztów opinii biegłych. W pozostałej części

oddalił apelację pozwanego (punkt II), zniósł wzajemnie między stronami koszy

postępowania apelacyjnego i kasacyjnego (punkt III) oraz odstąpił od obciążania

stron kosztami poniesionymi przez Skarb Państwa w postępowaniu apelacyjnym

(punkt IV).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, skarżący wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1

i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

I CSK 2283/25

3

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

Zdaniem skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

wymagające wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy, czy w przypadku dochodzenia

odszkodowania przez jednego ze spadkobierców byłego właściciela nieruchomości

przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z 6 września

1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej obowiązek naprawienia szkody powstałej

w wyniku niepowiadomienia go przez Agencję Nieruchomości Rolnych o sprzedaży

takiej nieruchomości w konsekwencji uniemożliwienia mu skorzystania z

przewidzianego w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o

gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (w brzmieniu

obowiązującym przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 14 kwietnia 2016 r. o

I CSK 2283/25

4

wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa):

(a) można dokonać pomniejszenia wysokości należnego odszkodowania nawet

wtedy, gdy tylko jeden ze spadkobierców byłby zainteresowany skorzystaniem

z prawa pierwszeństwa i czy jest to zgodne z zasadą pełnego odszkodowania (art.

361 § 2 k.c.)? („Zagadnienie nr 1"); (b) czy w przypadku dochodzenia przez tylko

jednego ze spadkobierców byłego właściciela nieruchomości naprawienia szkody

powstałej na skutek uniemożliwienia mu skorzystania z przewidzianego w art. 29

ust. 1 pkt 1 u.g.n.r.s.p. (przed jego uchyleniem) ciężar dowodu w zakresie

wykazania hipotetycznego zainteresowania i możliwości korzystania z prawa

pierwszeństwa przez innych spadkobierców spoczywa na stronie powodowej, czy

też na pozwanym, który z faktu hipotetycznego zainteresowania i możliwości

nabycia nieruchomości przez innych spadkobierców wywodzi skutek prawny w

postaci obniżenia odszkodowania należnego powodowi? („Zagadnienie nr 2").

Skarżący nie wykazał wystąpienia przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. W celu jej spełnienia bowiem nie wystarczy samo sformułowanie pytania do

Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 maja 2018 r.,

II CSK 12/18, niepubl.), do czego w istocie ograniczył się skarżący. Ponadto,

pierwsze z pytań zasadza się na odmiennym niż ustalony w sprawie stanie

faktycznym. W przedmiocie drugiej ze sformułowanych przez skarżącego

wątpliwości wypowiedział się natomiast Sąd Najwyższy w wydanym w niniejszej

sprawie wyroku z dnia 27 sierpnia 2021 r., I CSKP 161/21 (niepubl.).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez

konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie

podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa

zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego

z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK

I CSK 2283/25

5

622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października

2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.;

z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17,

niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

Skarżący nie wykazał tego rodzaju wadliwości zaskarżonego wyroku.

W świetle poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, zgodnie z którymi pozwany

nie podjął podstawowych czynności zmierzających do ustalenia danych

poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców przed sprzedażą nieruchomości,

argumentacja wniosku zasadzająca się na twierdzeniu podważającym możliwość

powiadomienia przez ANR drugiego spadkobiercy – M.B. o prawie pierwszeństwa

nabycia wniosku nie przekonuje o oczywistej zasadnością skargi kasacyjnej.

Ponadto kierując się stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w niniejszej

sprawie, Sąd Apelacyjny ocenił, że powód, nie wykazał, iż M.B. nie skorzystałby ze

swojego uprawnienia. Wskazał w tym względzie, że powód miał taką możliwość

bowiem znany mu był adres brata, nie składał jednak wniosku o jego przesłuchanie,

twierdzenia zaś samego powoda w tym względzie ocenił jako niewiarygodne, biorąc

pod uwagę, że w toku postępowania powód składał nieprawdziwe zeznania i

wprowadzał w błąd zarówno sąd, jak i stronę pozwaną co do tego, że nie zna

adresu M.B. i jest jedynym spadkobiercą zainteresowanym nabyciem

nieruchomości w ramach wykonania prawa pierwszeństwa. Argumentacja

dotycząca oczywistej zasadności zarzutu naruszenia art. 361 § 2 w związku z art.

417 k.c., z art. 29 ust. 1 pkt 1 u.g.n.r.s.p., z art. 602 § 1 i 2 k.c., z art. 39820, z art.

233 § 1 i z art. 231 k.p.c. nie przekonuje w konsekwencji o wystąpieniu przyczyny

kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Wniosku takiego nie uzasadnia również argumentacja dotycząca

oczywistości zarzut naruszenia art. 39820 w związku z art. 286, z art. 2352 § 2 i 5, z

art. 227, z art. 278 § 1 i z 286 k.p.c. Sąd Apelacyjny dokonał bowiem oceny

potencjału, którym dysponował powód w zakresie możliwości osobistego

prowadzenia działalności rolniczej i jednoznacznie przyjął, że powód nie wykazał iż

miałby możliwość samodzielnego prowadzenia gospodarstwa nabytego od ANR i

twierdzenie o utracie korzyści w postaci zysków z samodzielnego prowadzenia

gospodarstwa rolnego nie zostało wykazane ze znacznym prawdopodobieństwem,

I CSK 2283/25

6

a ocena ta dotyczy również hipotetycznej możliwości posiłkowania się przez

powoda dotacjami unijnymi. Przedstawione zaś we wniosku twierdzenia dotyczące

oparcia rozstrzygnięcia o opinię wadliwą i pozbawioną wiarygodności oraz

rzetelności zasadzają się na niedopuszczalnym w toku postępowania kasacyjnego

kwestionowaniu oceny dowodów i ustaleń faktycznych.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

(K.L.)

[SOP]