Użytkownik wieczysty chciał zmiany stawki opłaty. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

W związku ze skargą kasacyjną powoda O. spółka akcyjna z siedzibą w W.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 czerwca 2024 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

I CSK 2340/25

2

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej

ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c.) polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle

którego ono powstało i przedstawieniu argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas

nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania

wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2025 r., I CSK 1849/25).

Zaś oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

I CSK 2340/25

3

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej

argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej

szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12

grudnia 2008 r., II PK 220/06).

W ramach występowania w sprawie istotnych zagadnień prawnych skarżący

wskazał następujące pytania:

1. „Czy dopuszczalne jest ustalenie przez Sąd w postępowaniu (procesie)

cywilnym okoliczności wymagających wiadomości specjalnych (in casu

dotyczących określenia wartości nieruchomości) wyłącznie na podstawie

przyznania tych okoliczności przez strony - z pominięciem dowodu

z opinii biegłego, a w razie udzielenia odpowiedzi przeczącej

(negatywnej), czy uprawnienie Sądu, o którym mowa wart. 232 zd. 2

k.p.c., przekształca się w takiej sytuacji w procesowy obowiązek

dopuszczenia przez Sąd z urzędu dowodu z opinii biegłego?”

2. „Czy w przypadku wypowiedzenia przez właściwy organ wysokości opłaty

rocznej za użytkowanie wieczyste z uwagi na zmianę (wzrost) wartości

nieruchomości oraz wystąpienia przez użytkownika wieczystego z -

zastępującym pozew - wnioskiem, w którym ten użytkownik wieczysty

akceptuje zmienioną (wyższą) wartość nieruchomości, w stosunku do

której domaga się (jedynie) ustalenia wysokości (nowej) opłaty rocznej

liczonej według innej stawki procentowej niż wskazana w wypowiedzeniu,

tak sformułowany wniosek (pozew) może podlegać rozpoznaniu przez

Sąd jako żądanie zmiany stawki procentowej opłaty rocznej (art. 221 ust.

1 i 3 u.g.n. w zw. z art. 78-81 u.g.n.), w sytuacji, gdy treść tego wniosku

(pozwu) doszła do właściciela nieruchomości (właściwego organu), który

nie zareagował na ten wniosek (pozew) lub ustosunkował się do jego

treści negatywnie (odmownie), zaś użytkownik wieczysty podtrzymał

I CSK 2340/25

4

następnie ten wniosek (pozew), czym wyczerpał administracyjny etap

postępowania (przed samorządowym kolegium odwoławczym)

w przedmiocie żądania zmiany stawki procentowej z tytułu użytkowania

wieczystego objętej tym wnioskiem (pozwem) nieruchomości?”

W razie odpowiedzi przeczącej (negatywnej):

3. „Czy w przypadku wypowiedzenia przez właściwy organ wysokości opłaty

rocznej za użytkowanie wieczyste z uwagi na zmianę (wzrost) wartości

nieruchomości oraz wystąpienia przez użytkownika wieczystego z -

zastępującym pozew - wnioskiem, w którym ten użytkownik wieczysty

akceptuje zmienioną (wyższą) wartość nieruchomości, w stosunku do

której domaga się (jedynie) ustalenia wysokości (nowej) opłaty rocznej

liczonej według innej stawki procentowej niż wskazana w wypowiedzeniu,

tak sformułowany wniosek (pozew) użytkownika wieczystego podlega

wprawdzie rozpoznaniu przez Sąd jako żądanie ustalenia, że aktualizacja

opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej

wysokości (art. 78 ust. 2 i art. 80 ust. 2 u.g.n.), z tym jednak

zastrzeżeniem, że Sąd - zobligowany do stosowania prawa materialnego

z urzędu (iura novit curia) - uwzględnia wówczas z urzędu aktualną

według ustawy stawkę procentową, która zgodnie z art. 221 ust. 1 i 3

u.g.n. w zw. z art. 72 ust. 3 i z art. 78-81 u.g.n. powinna była znaleźć

zastosowanie w wypowiedzeniu opłaty rocznej dokonanym przez

właściwy organ, który jednak z obowiązku zmiany (korekty) tej stawki nie

wywiązał się?”

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżący nie wskazał we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ani w jego uzasadnieniu, o

wykładnię, których przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wnosi. Przypomnieć jednak

trzeba, że aby wypełnić przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. należy wskazać,

które przepisy prawa, zdaniem skarżącego wymagają wykładni i na czym polegają

poważne wątpliwości związane z ich rozumieniem lub rozbieżnościami w ich

stosowaniu (zob. postanowienia SN z: 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09 oraz 24

kwietnia 2018 r., II CSK 743/17). Z tego względu wykluczyć trzeba możliwość

I CSK 2340/25

5

przyjęcia niniejszej skargi kasacyjnej ze względu na wystąpienie podstawy z art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Odnosząc się zaś do sygnalizowanych przez skarżącego zagadnień

prawnych należy podkreślić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie

przyjmuje się, że zastosowanie art. 232 zd. 2 k.p.c. pozostawione jest

dyskrecjonalnej władzy sądu, na co wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "sąd

może". Z tego powodu nieprzeprowadzenie dowodu z urzędu z reguły nie stanowi

uchybienia, które mogłoby skutecznie zostać wytknięte w skardze kasacyjnej

(wyroki Sądu Najwyższego: z 25 czerwca 1998 r., III CKN 384/98; z 9 lipca 1998 r.,

II CKN 657/97; z 26 stycznia 2000 r., III CKN 567/98; z 17 kwietnia 2008 r., I CSK

79/08; z 20 grudnia 2019 r., II CSK 518/18 postanowienia Sądu Najwyższego: z 7

grudnia 2000 r., II CKN 1322/00, z 15 czerwca 2020 r., II CSK 542/19). Zaniechanie

przez sąd dopuszczenia dowodu z urzędu może stanowić usprawiedliwioną

podstawę kasacyjną, jeżeli w wyniku tego zaniechania nie zostały wyjaśnione

wszystkie okoliczności sporne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (wyrok Sądu

Najwyższego z 20 maja 2011 r., II UK 339/10, postanowienie Sądu Najwyższego

z 17 listopada 2020 r, III PK 212/19). Taka sytuacja nie miała miejsca w ramach

niniejszej sprawy, szczególnie biorąc pod uwagę, że w toku całego postępowania

skarżący nie kwestionował oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości

przez uprawnianego rzeczoznawcę majątkowego, a operat szacunkowy wykonany

został porównawczą metodą porównywania parami niezabudowanych

nieruchomości podobnych.

Po drugie jeżeli, tak jak w niniejszej sprawie, wypowiedzenie dotychczasowej

opłaty i postępowanie przed samorządowym kolegium odwoławczym dotyczyło

aktualizacji opłaty tylko ze względu na zmianę wartości nieruchomości, to na etapie

postępowania sądowego niedopuszczalne jest rozszerzenie żądania i objęcie tym

postępowaniem także zmiany stawki procentowej opłaty, gdyż sprzeciwia się temu

obowiązek wykorzystania w pierwszej kolejności postępowania odwoławczego

przed samorządowym kolegium odwoławczym, powodujący czasową

niedopuszczalność drogi sądowej w zakresie badania prawidłowości zmiany

drugiego komponentu opłaty rocznej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9

października 2020 r., III CSK 80/18).

I CSK 2340/25

6

Obowiązek uprzedniego wyczerpania etapu postępowania przed

samorządowym kolegium odwoławczym także w kwestii zmiany stawki procentowej

sprawia, że występuje tu przypadek czasowej niedopuszczalności drogi sądowej,

który uzasadnia odrzucenie takiego żądania. Jednoczesne rozpoznawanie

aktualizacji opłaty rocznej z powodu zmiany obu tych czynników kształtujących

opłatę jest możliwe tylko w dwóch przypadkach: kiedy od początku postępowanie

aktualizacyjne ich dotyczy lub kiedy postępowania zostały wszczęte odrębnie, ale

na etapie postępowania sądowego połączono je do wspólnego rozpoznania na

podstawie art. 219 k.p.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2007 r.,

IV CSK 326/07, z 7 kwietnia 2011 r., IV CSK 427/10 i z 11 kwietnia 2019 r., III CSK

120/17; w istocie odmiennie wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 2008 r., V CSK

569/07). Nie jest przy tym możliwe „nakładanie” się na siebie etapów postępowania

(przed samorządowym kolegium odwoławczym i sądem), choćby ze względu na to,

że każdy z tych etapów rządzi się odrębnymi zasadami proceduralnymi.

Jednocześnie należy zgodzić się z Sądem drugiej instancji, że uwzględnienie

w zawartym w art. 221 ust. 1 zd. 2 u.g.n. odesłaniu dotyczącym trybu postępowania

właściwego dla zmiany wysokości stawki procentowej także art. 81 u.g.n. prowadzi

do wniosku, że użytkownik wieczysty może - aktualnie bez ograniczeń czasowych -

wystąpić do właściwego organu z żądaniem dokonania aktualizacji opłaty rocznej

także wtedy, gdy wartość nieruchomości wprawdzie nie uległa zmianie, lecz

zmianie uległa ustawowa wysokość stawki procentowej, a mimo to właściwy organ

nie podjął aktualizacji uwzględniającej tę zmianę.

Dopóty wysokość stawki nie zostanie zmieniona wskutek wypowiedzenia

właściwego organu albo żądania użytkownika wieczystego, dopóki oddziaływa

każdorazowo na wysokość opłaty rocznej, która może ulegać zmianie w związku ze

zmianą wartości nieruchomości.

Nie jest zatem możliwe domaganie się w sprzeciwie od orzeczenia

samorządowego kolegium odwoławczego zmiany stawki procentowej jeżeli, jak

w rozpoznawanej sprawie, wypowiedzenie dotyczyło aktualizacji opłaty tylko ze

względu na zmianę wartości nieruchomości. Tym bardziej nie jest uzasadnione

stanowisko zgodnie, z którym zmiana wysokości stawki procentowej powinna być

uwzględniona przez sąd z urzędu, jak podnosi skarżący.

I CSK 2340/25

7

Uznać zatem należy, że wskazane we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

wątpliwości nie uzasadniają jej przyjęcia do rozpoznania.

Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 98 k.p.c.

M.L.

[SOP]

Krzysztof Wesołowski