Sąd Najwyższy nie przyjął skargi o ustanowienie drogi koniecznej

Wnioskodawczyni, A.K., wywiodła skargę kasacyjną na postanowienie Sądu

Okręgowego w Łodzi z 14 lutego 2025 r., wydanego w sprawie z wniosku drugiego

wnioskodawcy M.K. przy udziale T.S. o ustanowienie drogi koniecznej i służebności

gruntowej.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżąca wskazała

na potrzebę dokonania wykładni art. 145 § 1 k.c. oraz powołała się na istotne

zagadnienie prawne związane z zapewnieniem dostępu do drogi przez inną

nieruchomość należącą do właściciela nieruchomości izolowanej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 2369/25

2

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien

nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi do

rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca w orzecznictwie Sądu

Najwyższego lub sądów powszechnych Jednakże jeśli skarżący dąży do

zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne

argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego wydaje się

zasadna (zob. np. postanowienia SN: z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24;

z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24; z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23;

z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).

I CSK 2369/25

3

Skarżący wskazał na potrzebę wykładni art. 145 k.c., rozbieżności te miały

sprowadzać się do zakresu oceny znaczenia, jakie przy ocenie wniosku

o ustanowienie służebności drogi koniecznej nadawać należy okoliczności, że

nieruchomość, przez którą potencjalnie dostęp taki mógłby zostać wyznaczony,

należy do osoby, do której należy również nieruchomość izolowana.

W orzecznictwie wskazuje się, że według art. 145 § 2 zd. 1 k.c. ustanowienie

drogi koniecznej powinno nastąpić zgodnie z zasadą proporcjonalności.

Ustawodawca wymaga bowiem, aby przeprowadzenie drogi koniecznej

uwzględniało nie tylko potrzeby nieruchomości izolowanej, ale także zakres

obciążenia nieruchomości odgradzającej dostęp do drogi publicznej. Ustanowienie

więc służebności drogi koniecznej powinno być wynikiem bilansu korzyści i strat

wynikających z przeprowadzenia drogi. Zgodnie z art. 145 § 3 k.c. przeprowadzenie

drogi koniecznej powinno ponadto uwzględniać interes społeczno-gospodarczy.

Wymieniony przepis ustanawia klauzulę generalną odsyłającą do reguł

pozaprawnych, obejmujących nie tylko interesy właścicieli sąsiadujących

nieruchomości, ale także interes publiczny. Za pomocą tej klauzuli sąd może

korygować oceny dokonywane na podstawie art. 145 § 2 zd. 1 k.c., odwołując się

m.in. do dobrych obyczajów lub zasad współżycia społecznego (zob. postanowienie

SN z 23 grudnia 2025 r., I CSK 1748/25).

Dominujący w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest pogląd, wskazujący,

iż droga konieczna powinna być przeprowadzona w taki sposób, by z jednej strony

uwzględnić potrzeby nieruchomości pozbawionej dostępu do drogi publicznej,

z drugiej strony spowodować jak najmniejsze obciążenie gruntów, przez które

droga ma prowadzić. Innymi słowy ustanowienie drogi koniecznej powinno stanowić

rachunek korzyści i strat wynikających z przeprowadzenia służebności w określony

sposób dla właścicieli nieruchomości władnącej i obciążonej - godząc interesy

właścicieli tych nieruchomości w taki sposób by możliwe było jednoczesne

wykorzystanie obu nieruchomości w możliwie najszerszym zakresie (zob.

postanowienie SN z 27 kwietnia 2024 r., I CSK 4019/23).

Skarżąca nie sformułowała żadnego zagadnienia prawnego w formule

wynikającej z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wywód nie zawierał istotnej argumentacji

I CSK 2369/25

4

prawnej. W istocie zagadnienia prawne wskazane przez skarżącą były pytaniami

o trafność stanowiska Sądu Okręgowego wyrażonego w związku

z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy i polemiką z tym stanowiskiem, związaną

z zastosowaniem konkretnych przepisów prawa, a nie problemem związanym

z istotnością zagadnienia prawnego. Zostały one odniesione do stanu faktycznego

i przebiegu postępowania w tej sprawie, a skarżący nie wykazali ich bardziej

ogólnego znaczenia.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem

kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy.

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

(P.H.)

[SOP]