Bank przegrał przed SN spór o kredyt indeksowany do CHF i zapłaci powodom 5400 zł kosztów

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank S.A. w W. od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 15 kwietnia 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co

następuje:

I CSK 2390/25

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru

skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja

2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została

ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny

środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego

przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej

wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych

w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako

ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy

w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Przesłanki te

nie zostały jednak spełnione.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia

I CSK 2390/25

3

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu

Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się

z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów

świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN:

z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia

2024 r., I CSK 981/24). Ponadto w judykaturze utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14; z 15 kwietnia

2021 r., I CSK 720/20; z 28 marca 2024 r., I CSK 6476/22). Występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w zasadzie powinno spełniać

wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej instancji w razie

powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie można

rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np.

postanowienia SN: z 24 października 2012 r., I PK 129/12; z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15).

Występowania istotnego zagadnienia prawnego skarżący upatrywał

w konieczności udzielenia odpowiedzi na pytania: „(1) Czy zasadne pozostaje

uwzględnienie roszczenia odsetkowego od kwot wyrażonych w walucie CHF,

podczas gdy z istoty swej odsetki ustawowe za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego pełnią funkcję waloryzacyjną, a w przypadku świadczeń w

walucie obcej funkcję waloryzacyjną odsetek spełnia już samo wyrażenie

świadczenia w walucie CHF; (2) czy sąd orzekający może zastąpić postanowienie

abuzywne, kursem rynkowym (obiektywnym kursem średnim NBP) lub zastosować

przepis dyspozytywny z art. 358 § 2 k.c., z uwagi na fakt, że przepis ten stanowi

I CSK 2390/25

4

normę prawną, która może znaleźć zastosowanie w sprawie, a sąd winien podjąć

wszelkie działania prowadzące do przywrócenia równowagi kontraktowej stron?”.

Oparcie zaś wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym

w judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego

zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie, z przytoczeniem

przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą

na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Innymi słowy, skoro przesłanką wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, że skarga jest

oczywiście uzasadniona, to powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód

prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość" i przedstawić argumenty

na poparcie tego twierdzenia. Przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej

wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia

do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości,

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob.

np. postanowienia SN: z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20; z 25 sierpnia 2021 r.,

II CSK 155/21; z 25 czerwca 2025 r., I CSK 1085/25).

Obie te przesłanki – co do drugiego zagadnienia i oczywistej zasadności

w związku z uznaniem przez Sąd Apelacyjny klauzuli ryzyka kursowego

za abuzywną – zostaną omówione łącznie, gdyż podniesione kwestie łączą się

ze sobą. Przede wszystkim jednak skarżący nie sformułował żadnego zagadnienia

prawnego w formule wyżej przedstawionej, jego wywód nie zawiera istotnej

argumentacji prawnej. W istocie zagadnienia prawne wskazane przez skarżącego

są pytaniami o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego w związku

z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy i polemiką z tym stanowiskiem, związaną

z zastosowaniem konkretnych przepisów prawa (a nie problemem związanym

z istotnością zagadnienia prawnego). Nie stanowi zagadnienia prawnego

stwierdzenie o potrzebie dokonania oceny prawnej w określonym zakresie

w sytuacji, gdy skarżący nie przedstawił argumentów, które świadczyłyby

o możliwych rozbieżnościach interpretacyjnych, innych niż ocena, którą przyjął Sąd

I CSK 2390/25

5

drugiej instancji. To samo dotyczy sytuacji, gdy skarżący nie wykazał wskazanego

powyżej elementu „istotności” ani „nowości”, ograniczając się do przedstawienia

argumentacji stanowiącej w istocie polemikę ze stanowiskiem Sądu drugiej

instancji. W niniejszej sprawie ograniczono się do zgłoszenia wątpliwości, które

w istocie stanowią pozór występowania w sprawie zagadnienia prawnego.

Co jednak istotniejsze, powyższe zagadnienia, jak i kwestia objęta

„oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej”, były już przedmiotem orzecznictwa.

W judykaturze obecnie dominuje pogląd, że zastrzeżone w umowie kredytu

złotowego indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule

zamieszczone we wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji,

określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN: z 4 kwietnia

2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21;

z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; wyroki TSUE: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13,

Kásler i Káslerné Rábai; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei; z 23 kwietnia 2015 r.,

C-96/14, Van Hove; z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in.). Za takie

uznawane są również postanowienia określane jako „klauzule ryzyka walutowego”,

które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu

waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE:

z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in.; z 20 września 2018 r., C-51/17,

OTP Bank i OTP Faktoring; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai; z 3 października

2019 r., C-260/18, Dziubak).

Nie można podzielić argumentacji pozwanego, że klauzule waloryzacyjne

i ryzyka kursowego zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny

i precyzyjny, a zatem nie podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek

z art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono, że

wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje,

by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu,

do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek

między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach,

tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe

I CSK 2390/25

6

kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.

Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia

kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat

na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej,

mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. Postanowienia

analogiczne do ocenianych w tej sprawie były już wielokrotnie przedmiotem

badania Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK

1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17;

z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca

2021 r., V CSKP 49/21). Wyjaśniono, że postanowienia umowy (regulaminu),

określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki

przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi

swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych

postanowień umownych. Takie klauzule mają charakter abuzywny, bowiem

kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi

obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami

i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu

wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta

od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki

w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności

poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia

konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego

ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego

działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym

ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Takie uregulowanie umowne należy

uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy

(banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np.

w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego

z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.

O klauzuli ryzyka kursowego (walutowego) – jako istocie problemu – bardzo

szeroko wypowiedział się Sąd Najwyższy np. w wyrokach z 27 czerwca 2024 r.,

II CSKP 514/23; z 12 września 2024 r., II CSKP 505/24, i z 21 stycznia 2026 r.,

I CSK 2390/25

7

II CSKP 716/25, i wystarczające jest odwołanie się do wywodów tam zawartych.

Należy tylko wskazać, że istotne było przerzucenie przez bank na powodów ryzyka

kursowego praktycznie w całości, obciążenie ich nieograniczonym ryzykiem

kursowym oraz niewprowadzenie tzw. wyłącznika. To właśnie klauzula ryzyka

kursowego po stronie konsumenta jednoznacznie przesądza o abuzywności

zakwestionowanych postanowień umownych.

Zaznaczenia w tym miejscu jedynie wymaga, że przesłankami stwierdzenia

abuzywności klauzuli umownej są: brak indywidualnego uzgodnienia postanowienia

umownego, jego sprzeczność z dobrymi obyczajami, rażące naruszenie interesów

konsumenta. W przepisach nie przewidziano uzależnienia orzeczenia

w przedmiocie abuzywności od indywidualnych cech konsumenta, takich jak

poziom jego wykształcenia lub zakres doświadczenia, z kolei konieczność oceny

postanowień umownych na chwilę zawarcia umowy jednoznacznie wynika zarówno

z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, jak i Sądu Najwyższego (zob. m.in.

postanowienie SN z 17 maja 2023 r., I CSK 6633/22). Wykształcenie kredytobiorcy

czy też wykonywany przez niego zawód nie mają zatem znaczenia przy ocenie

abuzywności klauzul zawartych w umowie.

Sąd Apelacyjny zasadnie zatem stwierdził, że kwestionowane postanowienia

są abuzywne, co oznacza, że są od początku, z mocy samego prawa dotknięte

bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on

świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci skuteczność

z mocą wsteczną (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN – zasadę prawną

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Niezależnie od tego,

że ta uchwała jest błędna, gdyż abuzywność zachodzi ab initio, zaś konsument

może następczo – swoim oświadczeniem woli – wyrazić zgodę na objęcie go

danym postanowieniem, jednak nie ulega wątpliwości, powodowie takiej zgody nie

udzielili, o czym świadczą twierdzenia i zarzuty podnoszone w toku procesu.

Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja

niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji

regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści

praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane

I CSK 2390/25

8

pozostałą częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków

w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”), który przewiduje, że

nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców

z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części

będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej

nieuczciwych warunków (zob. np. wyroki SN: z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21;

z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22;

z 24 czerwca 2025 r., II CSKP 941/24).

Zwrócić należy uwagę na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 29 kwietnia

2021 r. (C-19/20, Bank BPH S.A.), w którym orzekł on, że wykładni art. 6 ust. 1

i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony

nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy

element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem,

w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe

przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi

odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej

kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na

przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku

umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie

sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty.

Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień

umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym

zakresie jest możliwa do utrzymania. Sąd meriti rozważył tę kwestię, uznając, że

obowiązywanie umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest w takim

przypadku niemożliwe. Jak wskazał Sąd Najwyższy, wyeliminowanie ryzyka

kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty

obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny

podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego

rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest

I CSK 2390/25

9

możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (zob. np. wyrok SN

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18). Wyeliminowanie abuzywnych klauzul

przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego

kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR

(wyrok SN z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22); to samo dotyczy kredytu

denominowanego kursem CHF (wyrok SN z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22).

Stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką

dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę

nieuczciwych postanowień umownych. Zaakcentować należy, że zagwarantowana

konsumentom przez przepisy tej dyrektywy ochrona ukierunkowana jest m.in.

na osiągnięcie skutku prewencyjnego, o czym mowa w jej art. 7, tj. zniechęcenia

przedsiębiorców do wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych

postanowień umownych. W wyroku z 6 marca 2019 r. (C-70/17 i C-179/17, Abanca

Corporación Bancaria SA i Bankia SA) Trybunał Sprawiedliwości UE wykluczył, aby

sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach.

Wbrew zatem twierdzeniom pozwanego, nie byłoby uprawnione zastąpienie przez

Sąd postanowień niedozwolonymi innymi, polegającymi np. na odwołaniu się

do kursu walut stosowanego przez Narodowy Bank Polski. Rozwiązanie takie

stałoby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13.

Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),

dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 3852 k.c.; uchwała składu

siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że

w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego stosowania

przez przedsiębiorcę. Przeciwnie, skłania ona do wniosku, że decydujące

znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo

jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki

konsumenta. Z przepisu wynika, że przedmiotem oceny jest samo postanowienie,

a więc wyrażona w określonej formie (przeważnie słownej) treść normatywna,

tzn. norma lub jej element określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15, OSNC 2016, nr 4,

poz. 40), a jej punktem odniesienia – sposób oddziaływania postanowienia

I CSK 2390/25

10

na prawa i obowiązki konsumenta. Samo postanowienie może bezpośrednio

kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie normatywnym, wpływając na zakres

i strukturę praw lub obowiązków stron. Taka interpretacja pozostaje w zgodzie

z powszechnie akceptowanym poglądem, że art. 3851 k.c. jest instrumentem

kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To, w jaki sposób postanowienie jest

stosowane, jest kwestią odrębną, do której art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. wprost się nie

odnosi (zob. uchwałę SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2).

Mamy zatem do czynienia ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia

o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej

klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru tych

postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta). Abuzywności

poszczególnych klauzul zawartych w umowie kredytu nie wyeliminowało zatem

wprowadzenie w 2011 r. ust. 3 do art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo

bankowe, w wyniku czego kredytobiorcy uzyskali w ramach umowy o kredyt

denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska możliwość

dokonywania spłat rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej

spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie obcej.

Ta nowelizacja miała na celu wyeliminowanie tzw. spreadów bankowych, a nie

zmiany istoty umowy kredytowej. Innymi słowy, nie doszło do przekształcenia takiej

umowy w umowę o kredyt walutowy.

W świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE nie jest możliwe

„utrzymanie umowy”, zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie omawianych klauzul

doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów

walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest

bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty.

W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu,

aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków

umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy

procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty,

przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal

obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby

I CSK 2390/25

11

zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyroki TSUE: z 14 marca

2019 r., C-118/17; z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, HS; z 3 października 2019 r.,

C-260/18; zob. też wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19).

Powyższe kwestie zostały przesądzone w wyroku Trybunału Sprawiedliwości

UE z 8 września 2022 r. (C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P. i B.M.). Wskazano

w nim, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten

sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym

sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy

zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego

warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten

pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie

usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ

na jego istotę, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego (pkt 64).

Odwołując się do swojego dotychczasowego dorobku orzeczniczego, Trybunał

odkreślił, że możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego

przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym ma charakter wyjątkowy

i jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia

umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając

tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni

zostałby tym ukarany (pkt 67, 71). W razie możliwości stwierdzenia nieważności

sąd krajowy nie może zastąpić nieuczciwych warunków (klauzul abuzywnych)

przepisem krajowym o charakterze dyspozytywnym (pkt 68) czy ogólnym (pkt 77),

przy czym kluczowe znaczenie ma wola wyrażona przez konsumenta (pkt 74, 78).

Trybunał podkreślił niedopuszczalność sądowej modyfikacji treści postanowienia

nieuczciwego w drodze wykładni sądowej (pkt 79-80). Generalnie zatem

w omawianej sytuacji sąd powinien stwierdzić nieważność umowy, jeżeli

konsument został poinformowany o skutkach takiego rozstrzygnięcia i wyraził na to

zgodę, chyba że wywołałoby ono dla niego szczególnie negatywne skutki.

Rozważania te pozostają zgodne z uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej

SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118), zgodnie

z którą m.in. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

I CSK 2390/25

12

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, iż miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

O niemożności zastąpienia abuzywnego postanowienia przepisem ustawy

Sąd Najwyższy wypowiedział się szeroko również m.in. w wyrokach z 17 marca

2022 r., II CSKP 474/22, czy z 19 maja 2022 r., II CSKP 797/22.

Skarżący natomiast zdaje się nie zauważył przy tym postanowienia

Trybunału Sprawiedliwości UE z 9 stycznia 2024 r. C-658/22, w którym uznano

za oczywiście możliwe orzekanie w takiej sprawie, jak objęta sygn. akt III CZP

25/22, przez Sąd Najwyższy w składzie z udziałem sędziów powołanych od 2018 r.

Odnośnie do pozostałych kwestii, to w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości UE wskazuje się, że w razie stwierdzenia nieważności umowy

kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, konsument jest

uprawniony do domagania się od przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych

przez konsumenta w wykonaniu tej umowy oraz odsetek za opóźnienie

od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania

tego zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu

tego świadczenia (zob. wyrok z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, Syndyk masy

upadłości Getin Noble Bank S.A.), przy czym powstanie stanu wymagalności

roszczenia o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy oraz

stanu opóźnienia w realizacji tego roszczenia przez zobowiązanego nie jest

uzależnione od stanowiska konsumenta co do braku jego zgody na dalsze

obowiązywanie umowy zawierającej klauzule abuzywne (zob. wyrok TSUE

z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, mBank S.A.).

Jeżeli zaś chodzi o problematykę związaną z zastosowaniem stopy

procentowej, to trzeba zauważyć, że powodowie dochodzili zwrotu świadczeń

spełnionych – w wykonaniu nieważnej umowy – w CHF. Nie ulega wątpliwości,

że w sprawie znajduje zastosowanie polskie prawo cywilne materialne, a zatem

I CSK 2390/25

13

i art. 481 k.c., który nie różnicuje wysokości ustawowych odsetek za opóźnienie

w zależności od waluty, w jakiej została zasądzona należność główna (lege non

distinguente nec nostrum est distinguere). Nie ma zatem uzasadnionych podstaw

do redukcji orzeczonej przez Sądy meriti stopy odsetkowej, względnie

do zastosowania stopy odsetkowej obowiązującej w kraju pochodzenia waluty

obcej, w której zostało zasądzone świadczenie główne (zob. np. postanowienie SN

z 22 lipca 2025 r., I CSK 964/25).

Odnośnie natomiast do kwestii rozliczenia kosztów, zauważenia wymaga,

że Sąd Apelacyjny wyjaśnił, iż zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające

odstąpienie od obciążenia powodów kosztami procesu wynikającego

konsumenckiego charakteru sporu oraz faktu, że co do zasady roszczenia

powodów były słuszne, zaś do częściowego uwzględnienia apelacji doprowadziło

jedynie dokonanie potrącenia na etapie postępowania apelacyjnego. Sąd był

uprawniony do dokonania oceny słuszności zwrotu kosztów w świetle zasadności

powództwa co do jego charakteru oraz faktu, że wynik procesu został w istocie

w znacznej mierze uzależniony od zgłoszenia na późniejszym etapie postępowania

zarzutu potrącenia. Nie można przy tym zapominać, że zastosowanie art. 102 k.p.c.

należy do wyłącznej kompetencji sądu meriti i tylko jeżeli sąd ten w jaskrawy

sposób naruszy wytyczne z niego wynikające, możliwa jest ingerencja Sądu

Najwyższego. Z taką sytuacją nie mieliśmy jednak do czynienia w niniejszej

sprawie.

Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,

które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 981 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c.,

z uwzględnieniem § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

Tomasz Szanciło

I CSK 2390/25

14

[P.L.]

[a.ł]