SN nie przyjął skargi banku w sprawie kredytu indeksowanego, bank zapłaci 5400 zł kosztów

Wyrokiem z 9 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 3 listopada 2022 r.,

którym zasądzono na rzecz powoda zwrot kwot uiszczonych na podstawie uznanej

za nieważną umowy kredytu indeksowanego.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając ten wyrok w całości. Wskazał, że w sprawie występują istotne

I CSK 24/25

2

zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) dotyczące: (1) możliwości uznania

całej umowy kredytu za nieważną, gdy za niedozwolone zostały uznane jedynie

klauzule spreadowe przy braku niedozwolonego charakteru klauzul ryzyka, (2)

możliwości odwoływania się do stawki referencyjnej WIBOR dla określenia

oprocentowania celem utrzymania umowy kredytu w mocy, (3) problemu uznania

kredytu indeksowanego lub denominowanego za kredyt złotowy, mimo że w tzw.

ustawie antyspreadowej przyznano kredytobiorcom możliwość spłaty rat

bezpośrednio w walucie obcej, co eliminuje konieczność sięgania do klauzul

przeliczeniowych, (4) możliwości dokonywania kontroli incydentalnej klauzul

indeksacyjnych, w sytuacji gdy doszło już do spłaty kredytu, skoro zasadniczym

skutkiem uznania postanowień umownych za niedozwolone jest brak związania

nimi konsumenta, a także (5) występowania między powodami (kredytobiorcami)

dochodzącymi roszczeń o zwrot nienależnych świadczeń w związku

z abuzywnością klauzul współuczestnictwa koniecznego.

Ponadto, zdaniem skarżącego, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 4 ust. 2 oraz art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13, art. 65, 354, 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2, art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3

Prawa bankowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi

do rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że sformułowanych przez

skarżącego zagadnień nie można uznać za istotne zagadnienia prawne

I CSK 24/25

3

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż każde z nich znalazło już

rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W szczególności ustalono, iż

między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego występuje ścisłe

powiązanie (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III

CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, i przywołane tam orzecznictwo). Jeżeli

z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające sposób ustalenia kursu

waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania mechanizmu

indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym sposobem

określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny zgodnie z punktem

pierwszym przywoływanej uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, zgodnie

z którym w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie

(art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).

Sąd Najwyższy rozstrzygnął już także kwestię, czy po uznaniu za abuzywne

postanowień przewidujących indeksację umowa może wiązać jako umowa kredytu

złotowego oprocentowanego według stawki WIBOR. W tej mierze należy odwołać

się do punktu drugiego przywołanej uchwały Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024

r., III CZP 25/22, zgodnie z którym w razie niemożliwości ustalenia wiążącego

strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego

umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Przechodząc do problemu konsekwencji wejścia w życie tzw. ustawy

antyspreadowej i umożliwienia spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej,

wskazać należy, iż samo wejście w życie wskazanej ustawy nie wpłynęło na ocenę

abuzywności postanowień umów kredytu zawartych wcześniej oraz konsekwencji

prawnych wynikających z tej oceny (zob. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, i z 28

października 2022 r., II CSKP 894/22), a stworzyło jedynie podstawy do zmiany

postanowień umowy co do sposobu waloryzacji na przyszłość niespłaconych

I CSK 24/25

4

jeszcze rat kredytu. Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się

natomiast według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2).

Podobnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego przesądzono już, że dla

możliwości badania postanowień umowy pod kątem ich abuzywności nie ma

znaczenia to, że kredyt został spłacony. O konsekwencjach abuzywności

postanowień w kontekście możliwości utrzymania umowy w mocy decyduje to, czy

mimo wyeliminowania klauzul abuzywnych mogła ona w ogóle wiązać strony, a nie

czy zobowiązania z umowy mogą być dalej wykonywane przy uwzględnieniu spłaty

kredytu (zob. postanowienie SN z 20 września 2024 r., I CSK 2542/23). Przyjęcie

stanowiska zaprezentowanego przez pozwanego w skardze kasacyjnej

prowadziłoby ponadto do trudnego do zaakceptowania wniosku, że ochrona

wynikająca z dyrektywy 93/13 nie przysługuje tym konsumentom, którzy dostrzegli

niedozwolony charakter odpowiednich klauzul dopiero po wykonaniu swoich

zobowiązań z umowy kredytu (zob. postanowienie SN z 14 października 2024 r.,

I CSK 2965/23). Tego rodzaju interpretacja powodowałaby zresztą niesłuszne

zróżnicowanie sytuacji osób, które wciąż spłacają kredyt, oraz tych, które już go

spłaciły.

Odnosząc się do ostatniego ze sformułowanych przez skarżącego

zagadnień, należy wskazać, iż w uchwale z 19 października 2023 r., III CZP 12/23

(OSNC 2024, nr 4, poz. 37) Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawie przeciwko

bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu nie zachodzi po stronie

powodowej współuczestnictwo konieczne wszystkich kredytobiorców. Wskazał, że

przyjmowanie istnienia pełnej legitymacji czynnej tylko w sytuacji uczestniczenia po

stronie powodowej wszystkich kredytobiorców w sprawie o ustalenie nieważności

kredytu, narusza prawo do sądu zainteresowanego kredytobiorcy, uzależniając

dopuszczalność i możliwość poszukiwania przez niego ochrony prawnej od

stanowiska innej osoby, na które nie ma on wpływu. Sąd Najwyższy podkreślił

również, że występowanie współuczestnictwa koniecznego w analizowanej sytuacji

nie wynika z istoty spornego stosunku prawnego.

I CSK 24/25

5

Przywołana uchwała odnosiła się do sprawy o ustalenie nieważności umowy

kredytu, jednak zawarta w niej argumentacja tym bardziej znajduje zastosowanie do

spraw, których przedmiotem jest zwrot nienależnie uiszczonych świadczeń,

a nieważność umowy stanowi jedynie przesłankę uznania świadczenia za

nienależne. W takiej sytuacji należy przyjąć, że wystarczy, by po stronie powodowej

występowały te podmioty, które świadczyły nienależnie. Między kredytobiorcami nie

występuje wówczas współuczestnictwo konieczne. Z poczynionych w sprawie

ustaleń faktycznych Sądów meriti, którymi na podstawie art. 39813 § 2 in fine k.p.c.

Sąd Najwyższy jest związany, wynika, że kredyt był spłacany jedynie przez

powoda. W konsekwencji Sądy obu instancji prawidłowo uznały, że sprawa mogła

toczyć się bez udziału drugiego z kredytobiorców.

W dalszej kolejności należy wskazać, że Sąd Najwyższy nie dostrzega

w niniejszej sprawie potrzeby dokonania wykładni wskazywanych przez skarżącego

przepisów. Do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga się bowiem wykazania, że treść

i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob.

postanowienie SN z 21 listopada 2023 r., I CSK 4931/22). Większość

z przedstawionych wyżej rozważań w odpowiedzi na sformułowane przez

skarżącego zagadnienia prawne dotyczy tych samych kwestii, co dowodzi, iż

wykładnia powoływanych przez skarżącego przepisów nie budzi w orzecznictwie

wątpliwości.

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11, 3 i 4 oraz art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 7 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

(E.M.)

I CSK 24/25

6

[SOP]