Apelacja w podziale majątku w składzie jednoosobowym. SN nie przyjął skargi

Postanowieniem z 8 grudnia 2023 r. wydanym w sprawie z wniosku J.O. z

udziałem B.G. (poprzednio O.) o podział majątku wspólnego, Sąd Okręgowy w

Warszawie oddalił apelację uczestniczki wniesioną od postanowienia wstępnego

Sądu Rejonowego w Grodzisku Mazowieckim z 29 kwietnia 2021 r., ustalającego,

że udziały byłych małżonków w majątku wspólnym są równe.

Uczestniczka wniosła skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1,3 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 2410/24

2

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez

stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą

„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi skarżąca powołała się na nieważność

postępowania apelacyjnego, spowodowaną, w jej ocenie, rozpoznaniem apelacji i

wydaniem zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia przez Sąd Okręgowy w składzie

jednoosobowym zamiast trzyosobowym, ustanowionym na podstawie zarządzenia

Prezesa Sądu Okręgowego. Podniosła także, ze w sprawie powstały istotne

zagadnienie prawne związane z powyższą kwestią oraz wykładnią i zastosowaniem

art. 43 k.r.o. Wskazała także, że skarga jest oczywiście uzasadniona ze względu na

naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, których jednakże we

wniosku nie przytoczyła.

Odnosząc się do kwestii nieważności postępowania drugoinstancyjnego,

należy wskazać, że z akt sprawy wynika, iż zarządzenie Prezesa Sądu

Okręgowego w Warszawie o wyznaczeniu składu trzyosobowego zamiast składu

jednoosobowego, wskazanego w art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i

zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji

kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1327, 1429 i 1723), zostało wydane w związku

z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III

I CSK 2410/24

3

PZP 6/22 (OSNP 2023, nr 10, poz.104). Jednakże przed wydaniem zaskarżonego

kasacyjnie postanowienia z 8 grudnia 2023 r., wszedł w życie, poczynając od dnia

28 września 2023 r., art. 3671 k.p.c., dodany przez art. 1 pkt 16 ustawy z 7 lipca

2023 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy Prawo o ustroju

sądów powszechnych, ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U.2023 r., poz.1860- dalej: „ustawa nowelizująca”),

wprowadzający jako model podstawowy skład jednoosobowy sądu odwoławczego z

wyjątkami wskazanymi w tym przepisie.

Zgodnie z art. 32 ustawy nowelizującej, w postępowaniach wszczętych i

niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 15-20, 22-32 i 34 oraz art.

15 i art. 20 ustawy nowelizującej (a do tej kategorii należy ta sprawa), sąd

rozpoznaje sprawę w składzie zgodnym z przepisami ustawy zmienianej w art. 1,

art. 15 i art. 20 w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, a zatem w składzie

jednoosobowym. Jeżeli na podstawie przepisów dotychczasowych do rozpoznania

sprawy wyznaczono skład trzech sędziów, dalsze jej prowadzenie przejmuje sędzia

wyznaczony jako sprawozdawca ( tak się stało w tej sprawie). W niniejszej sprawie

nie ziściła się ponadto żadna z wymienionych w art. 3671 § 1 k.p.c. przesłanek

rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy w składzie trzyosobowym, stąd wydanie

przez Sąd Okręgowy zaskarżonego kasacyjnie postanowienia z 8 grudnia 2023 r w

składzie jednoosobowym było zgodne z ustawą. Nie wystąpiła zatem wskazana

przez skarżącą przyczyna kasacyjna w postaci nieważności postępowania

odwoławczego (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 4 k.p.c.)

Odnosząc się do pozostałych przytoczonych przez skarżącą przyczyn

kasacyjnych należy podnieść, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego oraz poglądów nauki, istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący

ważnego abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez

Sąd Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju

orzecznictwa i nauki prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,

jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r.,

II CSK 376/14). Przedstawione przez skarżącą problemy dotyczące art. 379 pkt 4

I CSK 2410/24

4

k.p.c. i art. 3671 k.p.c., nie mają takiego charakteru, a ponadto są

bezprzedmiotowe, skoro, jak to już wyżej wyjaśniono, w sprawie nie miała miejsca

nieważność postępowania apelacyjnego. Zagadnienia dotyczące art. 43 k.r.o.

zostały zaś sformułowane nie jako abstrakcyjne problemy prawne, związane z

wykładnią przytoczonego przepisu (ścisłej norm prawnych w nim zawartych), lecz

nawiązują do ustaleń faktycznych i ocen prawnych Sądu Okręgowego, co nie

spełnia wymagań omawianej przyczyny kasacyjnej.

Uczestniczka podniosła także, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej na tej przyczynie, obligowało

skarżącą do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia konkretnych przepisów

prawa materialnego lub procesowego, naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby zagłębiania się w

szczegóły sprawy lub dokonywania jej poszerzonej analizy, czego skarżąca nie

uczyniła. Niezależnie od tego należy przypomnieć, że zgodnie z powszechnie

aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230).

Skarżąca nie wykazała oczywistej, widocznej prima vista wadliwości zaskarżonego

postanowienia w przedstawionym rozumieniu. Sąd Okręgowy podtrzymał

poczynione w sprawie przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne i dokonał

ich subsumcji pod normę art. 43 k.r.o. w sposób niesprzeczny z przyjętą w

orzecznictwie i nauce prawa wykładnią tej normy (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12, OSNC-ZD 2014, Nr B, poz. 24;

z 6 kwietnia 2005 r., III CK 469/04; z 22 września 1997 r., II CKN 306/97; z 21

listopada 2002 r., III CKN 1018/00; z 26 listopada 1973 r., III CRN 227/73, OSNCP

1974, poz. 189 oraz z 2 października 1997 r., II CKN 348/97).

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Sąd Najwyższy nie orzekł o

kosztach postępowania kasacyjnego, pozostawiając tę kwestię do rozstrzygnięcia

w orzeczeniu kończącym postępowanie, albowiem zaskarżone kasacyjnie

postanowienie dotyczyło postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego.

I CSK 2410/24

5

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[SOP]