Spór o ubezpieczenia wspólniczki spółki z o.o. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

Wyrokiem z dnia 19 października 2018 r., IV U 176/18 Sąd Okręgowy w

Rzeszowie oddalił odwołanie od decyzji z dnia 30 listopada 2017 r. Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie stwierdzającej, że I.M. jako

pracownik u płatnika składek M. sp. z o.o. w R. w okresie od 1 stycznia 2010 r. do

I USK 184/26

2

28 lutego 2017 r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu,

rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu, a w związku z tym podstawa wymiaru

składek na jej ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne wynosi 0

złotych, a ponadto oraz zasądził od wnioskodawcy M. sp. z o.o. z/s w R. na rzecz

organu rentowego kwotę 180,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 22 października 2024 r.,

III AUa 274/24 oddalił apelacje wnioskodawców oraz zasądził od M.

Sp. z o.o. z/s w R. i I.M. na rzecz organu rentowego kwoty po 480 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym z

odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się przedmiotowego

orzeczenia do dnia zapłaty.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawcy zarzucili

naruszenie: 1. art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1

i art 13 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej jako ustawa systemowa) w zw. z

art. 22 k.p.; 2. art. 201 k.s.h.; 3. art. 3271 § 1 art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnili oczywistą

zasadnością skargi kasacyjnej oraz występowaniem istotnego zagadnienia

prawnego i potrzebą wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości

orzecznicze.

W zakresie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. skarżący wskazali, że kwestią która

stanowi istotne zagadnienie prawne w kontekście pewności obywateli co do prawa

jest ustalenie, co znaczy niemal jedyny wspólnik.

W zakresie oczywistej zasadności skargi, skarżący wskazał, że Sąd

Apelacyjny uchylił się od oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Sąd

poprzestając na konstatacji, że jedyny lub niemal jedyny wspólnik będący

jednocześnie członkiem zarządu spółki nie może być jej pracownikiem, w żaden

sposób nie odniósł się do przeprowadzonego postępowania, dowodów z zeznań

świadków, czy pisemnych - w tym regulaminu zarządu, umów łączących

I USK 184/26

3

ubezpieczonego z drugim udziałowcem oraz pominął kwestie przeprowadzonej

uprzednio kontroli, częściowo za ten sam okres. W ocenie skarżących za

niedopuszczalne należy uznać prowadzenie ponownej kontroli za ten sam okres i

uznanie na jej podstawie, że doszło do nieprawidłowości.

Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i stwierdzenie, że

składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych winny być

deklarowane i odprowadzane również od wynagrodzenia pani I.M. w okresie od 1

stycznia 2010 r. do 28 lutego 2017 r. jako pracownika płatnika składek M. Sp. z o.o.

i ustalenie kwot należnych na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych przy uwzględnieniu składki odprowadzanej również od

wynagrodzenia I.M. w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 28 lutego 2017 r. jako

pracownika płatnika składek M. sp. z o.o. przy składce liczonej od wynagrodzenia

I.M. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę: 02/2010r. - 12.2010 r. –

1.317 zł miesięcznie; 01/2011 r. – 1.365,30 zł miesięcznie, 02/2011 r. – 1.155 zł

miesięcznie, 03/2011 r. – 1.201,20 zł miesięcznie, 04/2011 r. - 12/2011 r. – 1.386 zł

miesięcznie, 01 /2012 r. - 850 zł miesięcznie, 02/2012 r. - 09/2012 r. – 1.500 zł

miesięcznie, 10/2012 r. -12/2012 r. - 187,50 zl miesięcznie, 01/2013 r. - 12/2013 r. -

200 zł miesięcznie, 01/2014 r. - 12/2014 r. - 210 zł miesięcznie, 01/2015 r. - 12/2015

r. 218,75 zł miesięcznie, 01/2016 r. - 12/2016 - 231,25 zł miesięcznie, 01/2017 r. -

02/2017 r. - 250 zł miesięcznie; składki na Fundusz Pracy winny być deklarowane i

odprowadzane również od wynagrodzenia Pani I.M. w okresie od 1 stycznia 2010 r.

do 30 września 2012 r. jako pracownika płatnika składek M. sp. z o.o. i ustalenie

kwot należnych na Fundusz Pracy przy uwzględnieniu składki odprowadzanej

również od wynagrodzenia pani I.M. w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 30 września

2012 r. jako pracownika płatnika składek M. sp. z o.o. przy składce liczonej od

wynagrodzenia pani I.M. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę: 02/201

- 12.2010 r. – 1.317 zł miesięcznie; 01/2011 r. - 1365,30 zl miesięcznie, 02/2011 r. –

1.155 zł miesięcznie, 03/2011 r. – 1.201,20 zł miesięcznie, 04/2011 r. - 12/2011 r. –

1.386 zł miesięcznie, 01/2012 r. - 850 zł miesięcznie, 02/2012 r. - 09/2012 r. - 1500

zł miesięcznie; stwierdzenie, że pani I.M. podlegała obowiązkowym

I USK 184/26

4

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, chorobowemu oraz wypadkowemu w

okresie od 1 stycznia 2010 r. do 28 lutego 2017 r. jako pracownik płatnika składek

M. Sp. z o.o. i ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i

ubezpieczenie zdrowotne od przychodów pani I.M.: 02/2010r. - 12.2010 r. – 1.317 zł

miesięcznie; 01/2011 r. – 1.365,30 zł miesięcznie, 02/2011 r. – 1.155 zł miesięcznie,

03/2011 r. – 1.201,20 zł miesięcznie, 04/2011 r. - 12/2011 r. – 1.386 zł miesięcznie,

01/2012 r. - 850 zł miesięcznie, 02/2012 r. - 09/2012 r. – 1.500 zł miesięcznie,

10/2012 r. -12/2012 r. - 187,50 zł miesięcznie, 01/2013 r. - 12/2013 r. - 200 zł

miesięcznie, 01/2014 r. - 12/2014 r. - 210 zł miesięcznie, 01/2015 r. - 12/2015 r.

218,75 zł miesięcznie, 01/2016 r. - 12/2016 -231,25 zł miesięcznie, 01/2017 r. -

02/2017 r. - 250 zł miesięcznie; w razie uchylenia wskazanego w pkt 1) orzeczenia i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania - o pozostawienie Sądowi drugiej

instancji rozstrzygnięcia o kosztach procesu, w tym kosztach zastępstwa

procesowego związanych z postępowaniem przed Sądem pierwszej i drugiej

instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania w tym zastępstwa

procesowego za postępowanie kasacyjnego według norm przepisanych oraz o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o orzeczenie

odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania o oddalenie skargi kasacyjnej oraz w obu

przypadkach o zasądzenie od I.M. i M. sp. z o.o. w R. na rzecz organu rentowego

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne zagadnienie

prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi

I USK 184/26

5

nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w

powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.); zachodzi potrzeba wykładni

przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

oraz skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona prawne (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie przesłanek

przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze

wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje

oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego.

Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr

1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego

zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać

rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

I USK 184/26

6

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., III CZP 66/02,

LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia

2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na

rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2007 r.,

III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr

560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości.

Zgodnie natomiast z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w

art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący

źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,

przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; czy z 18 lutego 2015 r., II

CSK 428/14, LEX nr 424365 i 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów,

które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej

propozycji interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia

2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą

przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa,

których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni,

podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz

przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i

poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem

stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów

powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je

I USK 184/26

7

przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do

rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 marca 2007 r.,

II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK

104/08; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.; z 8 lipca 2009 r., I CSK 11/09,

niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493). Ponadto, ze względu

na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać

celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze

względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto także, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por.m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004 Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por.m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, niepubl.;

z 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, niepubl.). Powołanie się na przesłankę zawartą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje przy tym skarżącego do przedstawienia

wywodu prawnego, uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście

uzasadniona, przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

Pełnomocnik skarżących składek nie wykazał w uzasadnieniu wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, aby w sprawie występowało istotne

zagadnienie prawne, jak również, aby zachodziła konieczność dokonania wykładni

I USK 184/26

8

przepisów prawa budzących poważne wątpliwości. W pierwszej kolejności warto

zauważyć, że skarżący nie sformułował żadnego zagadnienia prawnego, które Sąd

Najwyższy mógłby rozważyć, z pewnością nie sposób za przedstawienie

zagadnienia prawnego uznać ogólne wskazanie na konieczność ustalenia pojęcia

„niemal jedyny wspólnik”, bez wskazania nawet przepisu, w oparciu o który problem

ten byłby oparty.

Należy zwrócić jednocześnie uwagę, że w uchwale z dnia 21 lutego 2024 r.,

III UZP 8/23 (LEX nr 3686847) Sąd Najwyższy przyjął, że wspólnik dwuosobowej

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99 procent udziałów nie

podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z

art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1230).

W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że tytuł podlegania

ubezpieczeniom społecznym z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych obejmuje tylko wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., a więc nie

wspólnika w dwuosobowej spółce z o.o., nawet gdy jest właścicielem niemal

wszystkich udziałów w spółce. Zdaniem Sądu Najwyższego w sprawie decyduje

jednoznaczna regulacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – art. 8 ust. 6

pkt 4 - zgodnie z którą, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się

wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Wspólnik

jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest jeden, dlatego w

drodze wykładni nie można stwierdzić, iż ubezpieczeniom społecznym na

podstawie tej samej regulacji podlega drugi wspólnik w spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością. Nie ma zatem znaczenia czy jest to wspólnik „dominujący” czy

„niemal jedyny”. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie definiuje

odrębnie wspólnika spółki z o.o., dlatego wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. to

tylko wspólnik spółki wymienionej w art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h., czyli jednoosobowej

spółki kapitałowej, w której wszystkie udziały należą do jednego wspólnika.

Wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o. nie jest zatem wspólnik, do którego nie

należą wszystkie udziały tej spółki. Taki wspólnik nie podlega ubezpieczeniom

społecznym na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych.

I USK 184/26

9

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie jest również oczywiście

uzasadniona. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w tej części opiera się wyłącznie na polemice z ustaleniami faktycznymi i oceną

materiału dowodowego dokonaną przez Sąd drugiej instancji. Pełnomocnik

skarżącej nie przedstawił żadnej argumentacji prawnej, która mogłaby wskazywać

na rażące naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji, w szczególności takie,

które doprowadziłoby do wydania oczywiście nieprawidłowego rozstrzygnięcia.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. O

kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98

§ 11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[i.t.]

[a.ł]