Mąż odebrał decyzję ZUS za żonę, odwołanie po terminie. SN nie przyjął skargi

Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 21 listopada 2024 r. oddalił

zażalenie wniesione przez A.B. od postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia

8 lipca 2024 roku, odrzucającego odwołanie A.B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych […] Oddział w Łodzi z dnia 2 września 2021 r. przenoszącej na A. B.

odpowiedzialność za zobowiązania płatnika A. Spółki z o.o. z tytułu nieopłaconych

składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP oraz

Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

Fundusz Emerytur Pomostowych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami

egzekucyjnymi w łącznej kwocie 519.176,44 zł.

I USK 186/26

2

A.B. wniosła do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od postanowienia

Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 21 listopada 2024 r., zaskarżając to orzeczenie

w całości i zarzucając naruszenie art. 4779 § 3 k.p.c., polegające na oddaleniu

zażalenia na postanowienie o odrzuceniu odwołania, spowodowane bezzasadnym

przyjęciem, że do przekroczenia terminu doszło z przyczyn zależnych od

odwołującej się, mimo, iż z punktu widzenia sytuacji życiowej odwołującej się oraz

jej męża, który miał odebrać decyzję za odwołującą się, a w szczególności na ich

bardzo zły stan zdrowia, przekroczenie terminu nie tylko nie było nadmierne, ale

także nastąpiło z przyczyn niezależnych od A.B.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniając

powyższy wniosek tym, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, bowiem

Sąd drugiej instancji dopuścił się rażącego i oczywistego naruszenia

obowiązujących przepisów postępowania tj. art. art. 4779 § 3 k.p.c., które to

uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia prawa

materialnego tj. art. 43 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie,

które to naruszenia doprowadziły do wydania orzeczenia oczywiście

nieprawidłowego.

Zdaniem skarżącej Sąd błędnie uznał, że doszło do skutecznego doręczenia

odwołującej się decyzji, za pośrednictwem dorosłego domownika tj. jej męża S.B..

Przyjęcie skuteczności doręczenia w sytuacji, w której Sąd nie ustalił, czy zostały

spełnione przesłanki doręczenia zastępczego, tj. czy odwołująca się faktycznie była

wówczas nieobecna i czy S.B. podjął się oddania jej nadesłanego pisma, było

bezzasadne. To na organie administracyjnym ciąży obowiązek wykazania, że

ziściły się przesłanki, warunkujące możliwość doręczenia zastępczego. Aby przyjąć

fikcję doręczenia bezpośredniego przy doręczeniu zastępczym, należy - zgodnie ze

stanowiskiem orzecznictwa - bezwzględnie przestrzegać jego warunków. Nie jest

więc prawdą, że rolą Sądu nie jest prowadzenie ustaleń w zakresie spełnienia

warunków doręczenia zastępczego, gdyż Sąd ma obowiązek dokonać takich

ustaleń.

Przede wszystkim jednak Sąd błędnie uznał, że nie zostały spełnione

przesłanki przyjęcia odwołania wniesionego po upływie terminu, przyjmując, że

przekroczenie terminu wniesienia odwołania przez A.B. mimo, iż może nie było

I USK 186/26

3

nadmierne, to z pewnością nastąpiło z przyczyn zależnych od niej. Idąc dalej, Sąd

przyjmuje, że stan zdrowia odwołującej się nie stanowił przeszkody do odebrania

decyzji i podjęcia właściwych kroków prawnych, co również wykracza poza

kompetencje Sądu. Faktem jest bowiem, że odwołująca się nie podjęła

odpowiedniej reakcji prawnej w odpowiedzi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, wydaną w czasie, kiedy borykała się z bardzo poważnymi

problemami zdrowotnymi, a podjęła ją po upływie kilkunastu miesięcy, kiedy

ustabilizował się jej stan zdrowia, tak więc korelacja między stanem zdrowia a

zdolnością do podejmowania kroków prawnych jest tu ewidentna.

Końcowo Sąd Apelacyjny nie rozważył nawet znaczenia dla niniejszej

sprawy okoliczności, że S.B. nie przekazał odwołującej się decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych. Faktem jest, że okoliczność ta pozostaje bez znaczenia

dla kwestii doręczenia i biegu terminów procesowych, niemniej jednak jest to

okoliczność bardzo istotna przy rozważaniu kwestii przywrócenia terminu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Wypada również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi

formalne skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o

przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi

przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989

§ 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że

rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba

rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem

(kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu

drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w

I USK 186/26

4

jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości

stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Wypada także przypomnieć, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z

uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa rodzi po stronie skarżącego

obowiązek określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze

wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z

przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7,

s. 10). Ponadto konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności,

wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por.m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03, z dnia 22 czerwca 2004 r.,

III UK 103/04, czy też z dnia 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). W przypadku

powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie konieczne jest także, choćby

przykładowe, wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis prawa byłyby

odmiennie wykładany. Należy również podkreślić, iż nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) ani nie występuje w sprawie istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już

stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził

swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka 2003 Nr 13, poz. 5).

Natomiast zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło

wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno

być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy

jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo

powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz.

494 oraz z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437)

i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest niewątpliwie

I USK 186/26

5

sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa

(por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA

1963 Nr 11, poz. 286). Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę

zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia

wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości,

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje

podstawy do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą

uwzględnieniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2009 r.,

II PK 223/09, LEX nr 585777 oraz z dnia 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr

602695). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi,

to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność

będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy

pobieżnej lekturze skargi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja

2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638).

Zdaniem Sądu Najwyższego, oceniany w niniejszym postępowaniu wniosek

skarżącego o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia wyżej

określonych kryteriów.

Odnosząc się do zarzutów skargi, które kwestionują prawidłowość

odrzucenia odwołania od decyzji z dnia 2 września 2021 r., to nie budzi

jakichkolwiek uwag, że zgodnie z art. 4779 § 1 k.p.c. miesięczny termin do

wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego rozpoczyna bieg od dnia

doręczenia tej decyzji jej adresatowi. Doręczenie decyzji przez organ rentowy

następuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego

(art. 83 ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych; obecnie tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 350), co

oznacza, że ustalenie prawidłowości i daty tego doręczenia następuje zgodnie z

regułami ustanowionymi w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 24 czerwca 2015 r., I UK 347/14 LEX nr 1771401 czy

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2022 r., III USK 489/21,

LEX nr 3482165 i z dnia 27 października 2009 r., II UK 81/09, OSNP 2011 nr 11-12,

poz. 166).

I USK 186/26

6

Z poczynionych przez Sądy obu instancji ustaleń wynika, że doręczenie

skarżącej decyzji organu rentowego wraz z pouczeniem o sposobie i terminie jej

zaskarżenia nastąpiło w sposób określony w art. 44 k.p.a. (tzw. doręczenie

zastępcze). Zastępcze formy doręczenia oparte są na domniemaniu prawnym, że

pismo zostało doręczone adresatowi. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że

domniemanie to można obalić między innymi przez wykazanie, że adresat pisma z

przyczyn od niego niezależnych nie mógł odebrać przesyłki i dowiedzieć się o jej

treści (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2014 r., I CSK

289/13, OSNC 2015 Nr 2, poz. 26 i powołane w nim orzeczenia). Ponadto

doręczenie zastępcze (art. 44 k.p.a.), przy zachowaniu wszystkich warunków do

przyjęcia skuteczności tego doręczenia powoduje, że otwiera się termin do

zaskarżenia decyzji i ponowna próba doręczenia decyzji nie wywołuje otwarcia na

nowo terminu do wniesienia odwołania (zob. wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 10 lutego 2023 r., II GSK 1342/19, LEX nr 3506775;

z dnia 23 sierpnia 2018 r., II FSK 3344/16, LEX nr 2549133).

Stosownie do art. 4779 § 3 k.p.c. sąd odrzuci odwołanie wniesione po

upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z

przyczyn niezależnych od odwołującego się.

W orzecznictwie Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że art. 4779 § 3

k.p.c. jednoznacznie wymaga kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek, po

pierwsze - przekroczenie terminu we wniesieniu odwołania nie może być

nadmierne, a więc niewątpliwie oparte na "kryterium czasowym" oraz po drugie -

musi nastąpić z przyczyn niezależnych od odwołującego się (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2022 r., I USK 448/21, LEX nr 3477885). Sąd nie

odrzuci odwołania od decyzji organu rentowego na podstawie art. 4779 § 3 k.p.c.

tylko wówczas, gdy bezspornie stwierdzi, że przekroczenie ustawowego terminu nie

jest nadmierne i że nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.

W pozostałych wypadkach jest obowiązany odrzucić odwołanie. Odrzucając

odwołanie na podstawie powyższego przepisu, sąd uzasadnia, że nie wystąpiły

wskazane w nim obie przesłanki potraktowania spóźnionego odwołania tak, jakby

zostało wniesione w terminie. Przesłanki te spełnione zatem muszą być

kumulatywnie i nawet w przypadku stwierdzenia, że przekroczenie ustawowego

I USK 186/26

7

terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się - w przypadku gdy

przekroczenie ustawowego terminu jest nadmierne - sąd obowiązany jest odrzucić

odwołanie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2023 r., III USK

6/23, LEX nr 3649747).

Regulacja art. 4779 § 3 k.p.c. oparta jest na zwrotach niedookreślonych, co

prowadzi do stwierdzenia, że to sąd ostatecznie decyduje - po uwzględnieniu

całokształtu okoliczności faktycznych - czy przekroczenie terminu jest nadmierne i

czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się (postanowienie Sądu

Najwyższego z 1 czerwca 2010 r., II UK 404/09, LEX nr 611422; wyrok Sądu

Najwyższego z 21 marca 2006 r., III UK 168/2005, LexPolonica nr 1849165).

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 marca 2025 r., I USK 377/23 (LEX

nr 38505920), Sąd Najwyższy przypomniał, że wniesienie odwołania po terminie

aktywuje dyskrecjonalną możliwość potraktowania go tak, jakby było wniesione w

terminie. Użyte do tego sformułowanie ("przekroczenie terminu nie jest nadmierne")

nacechowane jest sporą dawką uznaniowości i stąd przy jego stosowaniu powinno

się mieć na uwadze całokształt okoliczności sprawy (tak np. Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 8 lutego 2022 r., I USKP 74/21, LEX nr 3305681). Generalnie chodzi

o to, by przekroczenie terminu nie było przesadne, bo o treści pojęć

niedookreślonych decydować powinien sąd powszechny rozpoznający sprawę (zob.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006 r., III UK 168/05, LEX nr 277825),

mając na względzie, że rygorystyczna wykładnia i stosowanie regulacji z art. 4779 §

3 k.p.c. stałaby w sprzeczności z zasadą prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji

RP), a to zmusza już do rozsądnego kompromisu interpretacyjnego między prawem

procesowym i materialnym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

8 stycznia 2014 r., I UK 231/13, LEX nr 1620440).

W orzecznictwie wyrażono pogląd, że wniesienie odwołania od decyzji

organu rentowego po upływie 18 miesięcy od dnia doręczenia jej odpisu jest

nadmiernie spóźnione i uzasadnia jego odrzucenie na podstawie art. 4779 § 3 k.p.c.

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1999 r., II UKN 490/99,

OSNAPiUS 2001 Nr 2, poz. 57), podobnie jak po upływie 13 miesięcy od dnia

wydania decyzji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 grudnia 1998 r.,

II UKN 561/98, OSNAPiUS 2000 Nr 5, poz. 199). W postanowieniu z dnia

I USK 186/26

8

28 listopada 2018 r., II UK 520/17 (LEX nr 2583839), przyjęto również, że niemal

6-miesięczne przekroczenie terminu do wniesienia odwołania było nadmierne,

bowiem w tym okresie nie występowały żadne specjalne okoliczności po stronie

odwołującej się, w tym pogorszenie jej stanu zdrowia. Jednocześnie ocena

nadmierności opóźnienia powinna być odniesiona do końcowej daty miesięcznego

terminu na wniesienie odwołania, a zatem opóźnienie powinno być liczone nie od

daty otrzymania decyzji organu rentowego, lecz od końca terminu na wniesienie

odwołania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2004 r., III UK 45/04,

LEX nr 585844).

Przedmiotowa skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona, gdyż o

spełnieniu tej przesłanki przedsądu nie decyduje indywidualna ocena okoliczności

wpływających na możliwość wniesienia środka procesowego w przewidzianym

terminie, ale takie naruszenie prawa przez sąd rozstrzygający indywidualną sprawę,

które jest oczywiste i jaskrawo widoczne bez potrzeby pogłębionej analizy. Tego

skarżąca w skardze nie wykazała.

Należy zauważyć, że wywody skarżącej zawarte w skardze nakierowane są

głównie na kwestionowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd, jak choćby

tego, że doszło do skutecznego doręczenia odwołującej się decyzji, za

pośrednictwem dorosłego domownika tj. jej męża. Należy w związku z tym

przypomnieć, że powoływanie się na błąd w przeprowadzonej ocenie dowodów i

dokonanych na tej podstawie ustaleniach faktycznych nie może być podstawą

skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.), ponieważ ustalenia te są wynikiem

swobodnej oceny dowodów dokonywanej przez sąd meriti. Sąd Najwyższy, zgodnie

z art. 39813 § 2 k.p.c., jest natomiast związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

M.G.

[a.ł]

I USK 186/26

9