Umowa o pracę zawarta w ciąży bez cech stosunku pracy. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 17 listopada 2023 r. w pkt 1.

oddalił apelację wniesioną przez ubezpieczoną K.N. od wyroku Sądu Okręgowego

w Częstochowie z dnia 27 października 2020 r., oddalającego odwołanie K.N. od

decyzji

Zakładu

Ubezpieczeń

Społecznych

I USK 21/26

2

w Częstochowie z dnia 17 kwietnia 2019 r. w przedmiocie ustalenia podlegania

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u płatnika składek D.

spółka z o. o.; w pkt 2. zasądził od K.N. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Częstochowie kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Ubezpieczona wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego

Katowicach z dnia 17 listopada 2023 r. zaskarżając ten wyrok w całości i

zarzucając naruszenie prawa materialnego, to jest:

1) art. 83 ust. 1 pkt. 1, art. 6 ust. 1 pkt. 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1,

art. 12 ust. 1, art. 13 pkt. 1 i art. 63 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 13 października 1998

roku o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 29 § 1 k.p. w zw. z art. 83 §

1 k.c. oraz w zw. z art. 300 k.p., poprzez uznanie, że umowa o pracę przez osobę

będącą w ciąży może być zawarta wyłącznie dla pozoru i tylko w celu uzyskania

świadczeń z ubezpieczenia społecznego, pomimo ustalenia, że praca byłą przez

taką osobę rzeczywiście wykonywana - a w konkretnym przypadku że umowa o

pracę z dnia 1 czerwca 2015 r. została zawarta przez ubezpieczoną i

zainteresowaną – D. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w C. dla pozoru wyłącznie w celu

uzyskania dla K.N. dodatkowego tytułu ubezpieczeń społecznych i uzyskiwania

przez nią wyższych świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa,

2) art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z

art. 20 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną

wykładnię prowadzącą do przyjęcia, iż ubezpieczona nie wykonywała pracy w

pełnym wymiarze czasu na rzecz zainteresowanej i zawarła z zainteresowaną

umowę o pracę dla pozoru, podczas gdy zarówno Sąd pierwszej jaki i drugiej

instancji pominął, że ubezpieczona faktycznie świadczyła pracę na rzecz

zainteresowanej w pełnym, określonym zadaniowo wymiarze czasu pracy,

3) art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. poprzez przyjęcie, iż

wystarczającym do przyjęcia naruszenia tego przepisu jest samo stwierdzenie jego

naruszenia i uznanie danej czynności za pozorną bez jednoczesnego wskazania

jaką czynność ukrytą Sąd dostrzega w zaistniałym stanie faktycznym i jaką

czynność ukrytą strony miały zamiar i wolę dokonać i w ocenie Sądu dokonały.

I USK 21/26

3

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

podniosła, że w sprawie istnieje potrzeba dokonania wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, a mianowicie art. 83 § 1 k.c. w odniesieniu do umowy o pracę zawartej

przez pracownicę w okresie ciąży lub w okresie bezpośrednio ją poprzedzającym,

której zawarcie i wykonywanie zdaniem Sądu I i II instancji świadczy o jej

pozorności i powoduje tym samym utratę prawa do podlegania obowiązkowemu

ubezpieczeniu społecznemu, podczas gdy w dotychczasowym orzecznictwie Sądu

Najwyższego i sądów powszechnych pojawiają się rozbieżne stanowiska dotyczące

uznania takiej umowy za pozorną, które z jednej strony nie uznają za nawiązanie

stosunku pracy stanowiącego tytuł ubezpieczeń społecznych takich czynności jak:

formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do

ubezpieczenia i opłacanie składek czy wystawienie świadectwa pracy, ale za

nawiązanie stosunku pracowniczego uznają tylko faktyczne i rzeczywiste

realizowanie elementów charakterystycznych dla takiego stosunku (tak w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 r., II UK 204/09, w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 21 maja 2010 r. 1 UK 43/10, w wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 24 sierpnia 2010 r., I UK 74/10), a z drugiej strony istnieje również

rozbudowana linia orzecznicza, która przyjmuje, że zawarcie umowy o pracę w

okresie ciąży nawet gdyby głównym motywem pracownicy było uzyskanie zasiłku

macierzyńskiego nie jest naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem, a wręcz

takie postępowanie jest rozsądne i uzasadnione zarówno z osobistego, jak i

społecznego punktu widzenia(tak w wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia

10 marca 2015 r. 111 AUa 569/14, w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego

2006 r., III UK 156/05, w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 17 października

2023 r., sygn. 1 USK 129/22). Idąc dalej czy o pozorności czynności prawnej

( w konkretnym przypadku zawarcia umowy o pracę ) w rozumieniu art. 83 § 1 k.c.

świadczy lub może świadczyć sam tylko fakt, że została ona zawarta przez osobę

w początkowym okresie ciąży bądź też także i w celu zapewnienia sobie świadczeń

na wypadek choroby czy innej niezdolności do pracy przy jednoczesnym ustaleniu,

że umówiona praca była rzeczywiście wykonywana przez tę osobę a także osobę w

okresie ciąży?

I USK 21/26

4

W razie uznania przez Sąd Najwyższy, że w sprawie nie zachodzi potrzeba

wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości skarżąca podniosła, że w

sprawie występują istotne zagadnienia prawne sprowadzające się do konieczności

udzielenia przez Sąd Najwyższy odpowiedzi na pytania:

Czy o pozorności czynności prawnej ( w konkretnym przypadku zawarcia

umowy o pracę ) w rozumieniu art. 83 § 1 k.c. świadczy lub może świadczyć sam

tylko fakt, że została ona zawarta przez osobę w początkowym okresie ciąży przy

jednoczesnym ustaleniu, że umówiona praca była rzeczywiście wykonywana przez

tę osobę w okresie ciąży? Czy też istotne dla wykazania pozorności takiej

czynności są także inne elementy, które Sąd winien ustalić? Jak daleko Sąd jest

władny ingerować w sferę psychiczną stron takiej czynności i narzucać własną

interpretację woli i zamiaru stron takiej czynności?

Czy Sąd stosując art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. i w oparciu o tą

regulację kwestionując ważność umowy o pracę winien wskazać czynność ukrytą,

którą dostrzega na tle ustalonego stanu faktycznego?

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz

organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w wysokości według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c.,

I USK 21/26

5

a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,

biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym)

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej

charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości

stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Wypada także przypomnieć, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z

uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa rodzi po stronie skarżącego

obowiązek określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze

wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z

przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7,

s. 10). Ponadto konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności,

wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03, z dnia 22 czerwca 2004 r.,

III UK 103/04, czy też z dnia 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). W przypadku

powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie konieczne jest także, choćby

przykładowe, wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis prawa byłyby

odmiennie wykładany. Należy również podkreślić, iż nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) ani nie występuje w sprawie istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już

stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził

swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP – wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5).

Natomiast w przypadku powoływania się na występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego, w uzasadnieniu wniosku (sporządzonym odrębnie

od uzasadnienia podstaw kasacyjnych) winno zostać sformułowane zagadnienie

prawne oraz przedstawione argumenty prawne, które wykażą możliwość

I USK 21/26

6

różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Zgodnie ze stanowiskiem jednolicie

wyrażanym w judykaturze, oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne musi

odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w

oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z

dokonanych przez sąd ustaleń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia

1996 r., II UR 5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie z dnia 7 czerwca

2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571), 2) być przedstawione w sposób ogólny i

abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej

odpowiedzi, nie sprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia

konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 października

2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02,

LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179),

3) pozostawać w związku z rozpoznawana sprawą i 4) dotyczyć zagadnienia

budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości. Istotność

zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje

zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie

precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o

występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy

przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467, czy też

z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468).

W opinii Sądu Najwyższego w przedmiotowej sprawie nie występuje

potrzeba wykładni przepisów prawa, jak również skarga kasacyjna nie zawiera

istotnego zagadnienia prawnego.

Przede wszystkim należy zauważyć, że argumentacja wskazująca na

potrzebę wykładni jest w dużej mierze tożsama z tą wskazującą na występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, wystarczające więc będzie wspólne

odniesienie się do obu powołanych przesłanek.

Przedstawione przez autora skargi argumenty mające jakoby potwierdzać

rozbieżność w orzecznictwie, w istocie poruszają dwie całkowicie odrębne kwestie.

I USK 21/26

7

Otóż w judykaturze Sądu Najwyższego nie ma żadnego sporu co do tego, że

nie można stwierdzić pozorności czynności prawnej - umowy o pracę w sytuacji,

gdy praca jest faktycznie wykonywana (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 maja

2006 r., II UK 164/05, 192462; z dnia 2 lipca 2008 r., II UK 334/07, OSNP 2009,

nr 23-24, poz. 321; z dnia 29 maja 2013 r., I UK 649/12, LEX nr 1380863; z dnia

22 czerwca 2015 r.,I UK 367/14, LEX nr 1771586). Nie wystarcza jednak

jakakolwiek praca, gdyż znaczenie ma dopiero praca przewidziana dla stosunku

pracy. Jeśli taka praca jest wykonywana, to generalnie nie ma podstaw do stawiana

zarzutu obejścia czy nadużycia prawa, czyli nawiązania stosunku zatrudnienia dla

uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego wobec przewidywanej

niezdolności do pracy w związku z ciążą. Pozorność umowy wynikająca z art. 83

k.c. w związku z art. 300 k.p. zachodzi, gdy mimo zawarcia umowy praca nie jest w

ogóle świadczona, ewentualnie okoliczności faktyczne jej wykonywania nie

wypełniają cech stosunku pracy. Nie stanowi ona wówczas tytułu ubezpieczenia

społecznego (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 lutego 2008 r., II UK 122/07,

LEX nr 448905; z dnia 8 lipca 2009 r., I UK 43/09, LEX nr 529772; z dnia 24 lutego

2010 r., II UK 204/09, LEX nr 590241; z dnia 9 lutego 2012 r., I UK 260/11, LEX nr

1169835 i z dnia 20 czerwca 2017 r., I UK 252/16, LEX nr 2347782; stanowisko to

potwierdzono także w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 7 listopada

2019 r., I UK 26/19, LEX nr 2763816 i z dnia 4 czerwca 2020 r., III UK 437/19, LEX

nr 3028936).

Warto także zauważyć, że sąd ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku

poszukiwania w okolicznościach faktycznych sprawy o stwierdzenie niepodlegania

danej osoby ubezpieczeniom społecznym z konkretnego, wskazanego w decyzji

organu rentowego tytułu, innej podstawy do objęcia tej osoby owymi

ubezpieczeniami. Trzeba pamiętać, że zakres kognicji sądów ubezpieczeń

społecznych zakreśla decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie.

Sąd ubezpieczeń społecznych nie może wykraczać poza te granice i orzekać o

kwestiach nieobjętych decyzją organu rentowego (wyroki Sądu Najwyższego:

z dnia 3 lutego 2010 r., II UK 314/09, LEX nr 604214; z dnia 18 lutego 2010 r.,

III UK 75/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 215; z dnia 2 marca 2011 r., II UK 1/11,

LEX nr 844747; z dnia 22 lutego 2012 r., II UK 275/.11, LEX nr 1215286). Jeśli

I USK 21/26

8

zatem przedmiotem sporu jest istnienie tego tytułu podlegania z mocy prawa

ubezpieczeniom społecznym, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej,

to sąd ubezpieczeń społecznych jest uprawniony i zobowiązany do samodzielnej

oceny, czy ubezpieczony jest (był) pracownikiem i czy podlega (podlegał)

ubezpieczeniom społecznym z tego właśnie tytułu. Mimo zawarcia umowy o pracę,

do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może zaś dojść zarówno

wtedy, gdy strony w ogóle nie spełniają świadczeń składających się na treść

jakiegokolwiek stosunku prawnego, jak i wtedy, gdy zgłoszenie do tego

ubezpieczenia dotyczy osoby, która w rzeczywistości wykonuje zatrudnienie w

sposób odpowiadający postanowieniom innej umowy niż umowa o pracę. Inaczej

rzecz ujmując, nie nazwa i treść umowy, lecz sposób jej wykonywania decyduje o

podleganiu określonemu tytułowi ubezpieczenia społecznego. Ustalenie przez sądy

orzekające w sprawie nieistnienia stosunku pracy, z tytułu którego dana osoba

została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, oznacza, że

decyzja organu rentowego stwierdzająca niepodleganie pracowniczemu

ubezpieczeniu społecznemu jest prawidłowa. Poszukiwanie innej podstawy do

objęcia strony ubezpieczeniami społecznymi niż zakwestionowana w decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oznaczałoby wykroczenie poza granice kognicji

sądu ubezpieczeń społecznych zakreślonych decyzją organu rentowego i

odwołaniem od niej.

Ostateczna konstatacja Sądu Apelacyjnego co do charakteru prawnego

czynności wykonywanych przez ubezpieczoną nie stoi w sprzeczności, jak próbuje

się wykazać w uzasadnieniu wniosku o przyjęciu skargi kasacyjnej, z założeniami

odnośnie do oceny motywacji osoby poszukującej zabezpieczenia społecznego.

O pozorności umowy o pracę w rozumieniu art. 83 k.c. nie może świadczyć to, iż

została ona zawarta w czasie trwającej ciąży. Dążenie kobiety ciężarnej do

uzyskania ochrony ubezpieczeniowej (bez ustalenia wynagrodzenia za pracę na

rażąco wysokim poziomie) jest zachowaniem rozsądnym i uzasadnionym zarówno

z osobistego, jak i społecznego punktu widzenia. Między innymi dlatego kobietom

ciężarnym przysługuje ochrona przed odmową zatrudnienia z powodu ciąży, a

odmowa nawiązania stosunku pracy podyktowana taką przyczyną jest traktowana

jako dyskryminacja ze względu na płeć (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

I USK 21/26

9

18 listopada 2021 r., III USKP 82/21, LEX nr 3275201 i powołane tam orzecznictwo

oraz stanowiska doktryny: wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 maja 2004 r., II UK

365/03, Monitor Prawniczy 2006 nr 5, s. 260; z dnia 25 stycznia 2005 r., II UK

141/04, OSNP 2005 Nr 15, poz. 235; z dnia 28 kwietnia 2005 r., I UK 236/04,

OSNP 2006 nr 1-2, poz. 28; z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 16/05, OSNP 2006 nr

11-12, poz. 191; z dnia 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05, OSNP 2006 nr 11-12,

poz. 192; OSP 2007 nr 4, poz. 41, z glosą S. Samola; z dnia 18 października

2005 r., II UK 43/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 251; PiZS 2007 nr 5, s. 35, z glosą

A. Jedynastej; OSP 2007 Nr 6, poz. 74, z glosą U. Jackowiak; z dnia 11 stycznia

2006 r., II UK 51/05, OSNP 2006 nr 23- 24, poz. 366; z dnia 10 lutego 2006 r.,

I UK 186/05, LEX nr 272575; z dnia 14 lutego 2006 r., III UK 150/05, LEX nr

272551; z dnia 2 sierpnia 2006 r., I UK 61/06, LEX nr 1001285 oraz z dnia 9 lutego

2012 r., I UK 265/11, LEX nr 1169836; w doktrynie: D. Dzienisiuk: Wpływ

ubezpieczonych na prawo do świadczeń z tytułu rodzicielstwa, PiP 2013 nr 8, s. 36;

K. Ślebzak: Aksjologiczne podstawy prawa ubezpieczeń społecznych ze

szczególnym uwzględnieniem solidarności i sprawiedliwości (w:) Aksjologiczne

podstawy prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, pod red. M. Skąpskiego i K.

Ślebzaka, Poznań 2014, s. 245; K. Gadomska: Analiza pozorności zatrudnienia

kobiet w ciąży. Przesłanki oceniane przez sądy, Kortowski Przegląd Prawniczy

2015 nr 4, s. 90; K. Ślebzak: Kontrola przez ZUS ważności umów o pracę

stanowiących tytuł do ubezpieczenia społecznego - wybrane zagadnienia, PiZS

2017 nr 2, s. 29).

Jednocześnie w przedmiotowej sprawie argumentacja mająca uzasadniać

potrzebę wykładni bądź występowanie istotnego zagadnienie prawnego, ogranicza

się natomiast do przedstawienia stanu faktycznego sprawy wynikającego z

dokonanej przez skarżącą własnej oceny zebranego w tej sprawie materiału

dowodowego. Z całą pewnością brakuje jej zatem waloru ogólności i uniwersalności,

a co szczególnie znamienne, w istocie stanowi ona próbę podważenia

przeprowadzonej przez Sąd drugiej instancji oceny materiału dowodowego oraz

dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych. W skardze kasacyjnej

eksponowane jest, że skoro Sąd ustalił, że „praca była rzeczywiście wykonywana"

to nie można było stwierdzić, że umowa o pracę była pozorna. Podkreślenia

I USK 21/26

10

wymaga, że Sąd w żadnym razie nie ustalił, że w ramach spornej umowy przez

ubezpieczoną była wykonywana praca w reżimie pracowniczym. Sąd ustalił jedynie,

że ubezpieczona na rzecz płatnika składek wykonywała pewne czynności, przy

czym powyższe nie wypełniało znamion stosunku pracy określonych przepisami

prawa pracy.

Sąd Najwyższy podkreśla w związku z tym, że powoływanie się na błąd w

przeprowadzonej ocenie dowodów i dokonanych na tej podstawie ustaleniach

faktycznych nie może być podstawą skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.),

ponieważ ustalenia te są wynikiem swobodnej oceny dowodów dokonywanej przez

sąd meriti. Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., jest natomiast związany

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia,

Ostatecznie w odniesieniu do ostatniego zagadnienia podniesionego w

skardze należy wyjaśnić, że oświadczenie woli jest złożone dla pozoru wtedy, gdy z

góry powziętym zamiarem stron jest brak woli wywołania skutków prawnych. Strony

udają, że dokonują jakiejś czynności prawnej. Zwykła pozorność ma miejsce wtedy,

gdy pod pozorowaną czynnością prawną poza tym nic się nie kryje. Najczęściej

jednak czynność taka ma na celu ukrycie innej - rzeczywistej i zamierzonej -

czynności prawnej. W tych wypadkach mamy do czynienia z pozornością

kwalifikowaną. W art. 83 § 1 zdaniu 1 k.c. jest mowa tylko o czynności prawnej

ujawnionej przez strony w złożonych przez nie oświadczeniach woli. Jest to

czynność prawna pozorna (symulowana), ponieważ ukrywa "inną czynność

prawną" (dysymulowaną), o której jest mowa w zdaniu 2 § 1, odpowiadającą

rzeczywistej woli stron w ich potajemnym porozumieniu. Ważność pozornego

(ujawnionego "na zewnątrz") oświadczenia woli ocenia się według właściwości

czynności ukrytej. Jeżeli strony zawarły w potajemnym porozumieniu jakieś

postanowienia odmienne od wyrażonych "na zewnątrz", to nie znaczy to, że

wszystkie pozostałe postanowienia, które nie są sprzeczne z "tajnym

porozumieniem", są nieważne. Pozorne są nie wszystkie oświadczenia woli

ujawnione "na zewnątrz" (jako czynność prawna pozorna), a tylko te, których nie

można pogodzić z postanowieniami ukrytymi.

I USK 21/26

11

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono

stosownie do art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

M.G.

[a.ł]