Opiekunowie oddelegowani za granicę. SN nie przyjął skargi ZUS-u w sprawie zaświadczeń A1

Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 16 września 2024 r., III AUa 665/22, oddalił apelację Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Zabrzu od wyroku Sądu Okręgowego w

Katowicach z 3 marca 2022 r., XI U 165/20, zmieniającego zaskarżone decyzje z

uwagi na brak podstaw do wycofania zaświadczeń A1 potwierdzających, że we

wskazanych okresach, w stosunku do zainteresowanych F. M., G. M., M. S., B. M. i

E. S., zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie oraz ustalającego, że

ubezpieczeni podlegali ustawodawstwu polskiemu we wskazanych w decyzjach

okresach jako pracownicy delegowani przez płatnika składek P. P.-H.

Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżając wyrok Sądu

Apelacyjnego w całości. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

I USK 174/26

2

został oparty na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., bowiem według skarżącego

istnieje rozbieżność w orzecznictwie polegająca na rozstrzyganiu w sposób

odmienny spraw w oparciu o art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 i art. 14 ust.

2 rozporządzenia nr 987/2009 w wyniku odmiennej oceny dwóch pojęć, a to

„znaczna część działalności” oraz „zastępowanie innej osoby” (delegowanie w celu

zastępstwa inne osoby).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Podstawowym celem instytucji przedsądu jest ustalenie, czy w skardze kasacyjnej

podniesiono okoliczności, których rozważenie przez Sąd Najwyższy będzie

wkładem w rozwój prawa i zapewnienie jednolitości jego sądowej wykładni. Tylko

wtedy wykazany zostaje publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 listopada 2005 r., V CSK 70/05, LEX nr

1405380; z dnia 30 października 2012 r., I PK 150/12, LEX nr 1675336; z dnia

14 stycznia 2021 r., III PSK 2/21, LEX nr 3106014).

W sprawie niniejszej wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej

został oparty na potrzebie wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c.).

Odnosząc się do tej przesłanki przedsądu należy wskazać, że przepisy

mające być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego powinny należeć do

katalogu przepisów, których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w

ramach podstawy skargi (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września

2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 nr 12, poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś

I USK 174/26

3

wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości

(ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie doczekał się

wykładni bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie

sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia

9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; z dnia 13 grudnia 2022 r., I USK

21/22, LEX nr 3556521; z dnia 28 czerwca 2023 r., I USK 160/22, LEX nr

3575124). Oczywiste jest, że budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi

mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla jej

rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam

przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości

interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało

się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter

skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej

jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni

przepisów prawa oraz orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC

2000 nr 7-8, poz. 147 i z dnia 23 lutego 2023 r., III USK 163/22, LEX nr 3538161).

Skarżący we wniosku wskazał na istniejącą rozbieżność w orzecznictwie

polegają na rozstrzyganiu w sposób odmienny spraw w oparciu o art. 12 ust. 1

rozporządzenia nr 883/2004 i art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 w wyniku

odmiennej oceny dwóch pojęć, a to „znaczna część działalności” oraz

„zastępowanie innej osoby” (delegowanie w celu zastępstwa inne osoby) oraz że w

sprawach z odwołań od decyzji o tym samym stanie faktycznym i prawnym

rozpoznawanych przez sądy powszechne oraz TSUE zapadają odmienne wyroki,

co rodzi potrzebę dokonania przez Sąd Najwyższy wykładni przepisów prawnych,

które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w sprawie, a także stanowią podstawę

kasacyjną. Tymczasem pojęcie „znaczna część działalności”, na które wskazuje we

wniosku skarżący było już przedmiotem wykładni dokonywanej przez Sąd

Najwyższy, który w wyroku 7 sędziów z dnia 18 listopada 2015 r., II UK 100/14

(OSNP 2016, nr 7, poz. 88; zob. też: Studia i analizy Sądu Najwyższego. Przegląd

Orzecznictwa za rok 2015, pod red. J. Kosonogi, Warszawa 2016; E. Maniewska:

I USK 174/26

4

Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego - ustawodawstwo właściwe

mające zastosowanie do pracownika delegowanego, PiZS 2016 nr 3, s. 36; M.J.

Zieliński: Wybrane problemy interpretacyjne w zakresie podlegania ustawodawstwu

właściwemu na podstawie unijnych przepisów o koordynacji systemów

zabezpieczenia społecznego, Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka 2017 nr

3, s. 21; K. Schiffter: Praktyczne aspekty stosowania ustawy o delegowaniu

pracowników w ramach świadczenia usług, Monitor Prawa Pracy 2017 nr 5, s. 241;

T. Bakalarz: Praca marginalna w kontekście ustalenia ustawodawstwa właściwego

z zakresu zabezpieczenia społecznego, PiZS 2018 nr 1, s. 32; D. Miąsik: Instytucja

pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości w praktyce Sądu Najwyższego

RP, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2020 nr 1, s. 6), wyjaśnił, że w

celu ustalenia, że przedsiębiorstwo prowadzi normalną działalność w rozumieniu

art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 czy też znaczną część działalności innej niż

zarządzanie wewnętrzne w rozumieniu art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 987/09

należy uwzględniać wszystkie kryteria charakteryzujące jego działalność oraz

charakter przedsiębiorstwa delegującego. Wykładnię prawa przyjętą w tym wyroku

Sąd Najwyższy podzielił w kolejnych orzeczeniach (por. wyroki: z dnia 14 czerwca

2017 r., II UK 383/16, LEX nr 2326161; z dnia 5 października 2016 r., II UK 229/15,

LEX nr 2155192; z dnia 27 lipca 2017 r., II UK 505/16, LEX nr 2342175; z dnia

14 września 2017 r., II UK 596/16, LEX nr 2376897; z dnia 31 sierpnia 2017 r.,

III UK 183/16, LEX nr 2390695 oraz z dnia 14 maja 2025 r., III USKP 34/25, LEX nr

3866063). Z tym, że kryteria te powinny być dostosowane do każdego konkretnego

przypadku i uwzględniać charakter działalności prowadzonej przez

przedsiębiorstwo w państwie, w którym ma ono siedzibę. Tym samym kwestię tę

ocenia instytucja właściwa, a w razie sporu właściwe sądy, dokonując określonych

ustaleń faktycznych (zob. K. Ślebzak (w:) Koordynacja systemów zabezpieczenia

społecznego. Komentarz, Warszawa 2012, art. 12). Taki sam pogląd, co

przedstawiony wyżej, wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października

2013 r., II UK 170/13 (OSNP 2014 nr 12, poz. 171).

Z kolei odnośnie do pojęcia „zastępowanie innej osoby” to podkreślenia

wymaga, że w wyroku z dnia 15 listopada 2017 r., III UK 182/16 (LEX nr 2428254),

Sąd Najwyższy, powołując wspólne oświadczenie Parlamentu Europejskiego, Rady

I USK 174/26

5

i Komisji w sprawie art. 4 ust. 3g stwierdził, że „fakt, czy miejsce, do którego

delegowany pracownik zostaje czasowo przydzielony w celu wykonywania swojej

pracy w ramach świadczenia usług, było zajmowane przez tego samego lub innego

(delegowanego) pracownika w jakichkolwiek innych poprzednich okresach, stanowi

tylko jeden z możliwych elementów, które należy uwzględnić przy dokonywaniu

ogólnej oceny. Sam fakt, że może być on jednym z elementów, w żaden sposób nie

powinien być interpretowany jako wprowadzający zakaz ewentualnego zastąpienia

delegowanego pracownika innym delegowanym pracownikiem lub jako utrudniający

możliwość takiego zastąpienia, co może być swoiste w szczególności dla usług,

które są świadczone sezonowo, cyklicznie lub powtarzalnie”. Wobec tego wykładnia

pojęcia „zastępowanie innej osoby” powinna być dostosowana do każdego

konkretnego przypadku i uwzględniać charakter pracy pracownika oddelegowanego.

Tym samym kwestię tę – analogicznie jak w przypadku pojęcia „znaczna część

działalności” – ocenia instytucja właściwa, a w razie sporu właściwe sądy,

dokonując określonych ustaleń faktycznych. Sąd Apelacyjny ustalił natomiast, co

wiąże Sąd Najwyższy (art. 39813 § 2 k.p.c.), że oddelegowywanie na krótsze

okresy, kolejno po sobie, wynikało z systemu pracy przyjętego dla prawidłowej

realizacji opieki nad starszymi osobami. Rotacja opiekunów była więc uzasadniona

specyfiką pracy, która z uwagi na szczególną uciążliwość, nie mogła być

wykonywana przez jedną osobę przez długi okres. Także stan zdrowia starszych

osób powodował, iż zawieranie umów krótkoterminowych było w tym przypadku

celowe i uzasadnione. Osoby, których dotyczą zaskarżone decyzje nie były

wysyłane w celu zastąpienia innych opiekunów, lecz były oddelegowane do

realizacji niezależnych kontraktów.

W konsekwencji powyższych rozważań, nie można uznać, że zachodzi

konieczność wykładni wskazanych we wniosku przepisów, skoro Sąd Najwyższy

zajął już stanowisko w kwestii przedstawianej we wniosku o przyjęcie skargi i

wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne

okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia

10 kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r.,

I USK 174/26

6

I CSK 709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr

2508114).

Nie można także pominąć, że Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skarg

kasacyjnych tego samego skarżącego w sprawach dotyczących innych

ubezpieczonych tego samego płatnika składek postanowieniem z dnia 18 września

2024 r., I USK 151/24 (LEX nr 3765824), z dnia 25 lutego 2025 r., I USK 418/24

(LEX nr 3842505) czy z dnia 16 grudnia 2025 r., I UK 434/24 (niepublikowane).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

[a.ł]