Bank nie przeforsował skargi w sporze o kredyt frankowy i zapłaci 2700 zł kosztów

Wyrokiem z 16 listopada 2022 r., I C 691/20, Sąd Okręgowy w Olsztynie

oddalił powództwo o zapłatę w związku z nieważnością umowy kredytu, oddalił

powództwo o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu.

i zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowych kredytobiorców 29 984,19 zł

z odsetkami tytułem zwrotu spłat w części wynikającej z indeksacji oraz w

pozostałym zakresie oddalił powództwo.

I CSK 2435/24

2

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Białymstoku

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od banku na rzecz

kredytobiorców 30 887,72 zł i 33 126,80 franków szwajcarskich (CHF) z odsetkami

oraz oddalił powództwo główne w pozostałej części. Sąd Apelacyjny ustalił, że nie

istnieje stosunek prawny kredytu wynikający z umowy kredytu z 20 kwietnia 2010 r.,

zawartej między powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego banku i oddalił

apelację kredytobiorców w pozostałej części, a apelację banku w całości.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 20 kwietnia 2010 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu. Na jej podstawie

bank zobowiązał się udzielić kredytu 280 000 zł indeksowanego do CHF. Strony 25

lipca 2012 r. zawarły aneks, zgodnie z którym spłata udzielonego kredytu

indeksowanego do waluty obcej miała następować w CHF z zastrzeżeniem, że

kredytobiorca zobowiązuje się do posiadania rachunku bankowego w tej walucie.

Od 14 czerwca 2010 r. do 13 września 2019 r. kredytobiorcy uiścili bankowi

30 887,72 zł i 33 126,80 CHF.

Sąd drugiej instancji wskazał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Przede wszystkim

strona powodowa jako konsument nie została przed zawarciem umowy

poinformowana przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby

uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób

jednoznaczny. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul indeksacyjnych jest ryzyko

kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy czym ryzyko ponoszone przez

przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko konsumenta nie jest niczym

ograniczone. Sąd drugiej instancji wskazał, że za niedozwolone postanowienia

umowne należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które

uzależniają wysokość kwoty w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony od

decyzji tylko jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej.

Wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule

obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie

wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie kredytobiorców o zwrot spełnionego

świadczenia było zasadne w świetle art. 410 k.c.

I CSK 2435/24

3

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na:

1) potrzebę wykładni art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65, 354,

358 § 2, art. 3851 § 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;

2) potrzebę wykładni art. 189 k.p.c.;

3) wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego związanego z wykładnią

art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 oraz art. 3852 § 2 k.c.

w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13;

4) wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego związanego z wykładnią

art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz motywem dwudziestym

pierwszym dyrektywy 93/13: czy w przypadku uznania w wyniku kontroli

incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul

odnoszących się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone

(nieuczciwe) warunki umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako

konsekwencji wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą

utrzymania umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji

prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych

w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR.

5) wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego związanego z wykładnią art.

69 ust. 3 pr.bank.: czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności

krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych

polskich.

I CSK 2435/24

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Poza potrzebą wykładni art. 189 k.p.c. wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania zmierza do uznania obowiązywania umowy mimo niedozwolonego

charakteru postanowień kursowych. Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji

o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie.

W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania kursów

walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r.,

III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Wykładni nie wymaga także art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy

kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do

wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.

Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,

I CSK 2435/24

5

gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych

żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.

Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy

rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie

zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona

umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności

umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z

wykonaną częścią umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[a.ł]