Rozdzielność majątkowa między małżonkami. SN nie przyjął skargi pozwanej

W związku ze skargą kasacyjną pozwanej M.R.1 od wyroku Sądu

Okręgowego w Warszawie z 9 stycznia 2025 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

I CSK 2448/25

2

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została

spełniona.

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje

prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to

twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 14

lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z 26 kwietnia 2006 r., II CZ

28/06, z 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej

nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu z 14 stycznia

2026 r., I CSK 2142/25, postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r.,

IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo).

W ocenie skarżącej jej skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona,

ponieważ „Sąd Okręgowy w Warszawie w sposób rażący naruszył wskazane

powyżej w petitum tak przepisy postępowania, jak i przepisy prawa materialnego

I CSK 2448/25

3

przyjmując, iż w niniejszej sprawie wystąpiły „ważne powody” uzasadniające przede

wszystkim orzeczenie o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej

pomiędzy M.R. a M.R.1, a nadto ustalenie jej z dniem wniesienia powództwa, tj. 9

września 2022 roku.”

Skarżąca wskazała także, że Sąd pierwszej instancji pominął wnioski

dowodowe zgłoszone przez stronę pozwaną, w szczególności podstawowy

i nadrzędny wniosek o zobowiązanie powoda do wskazania posiadanych

rachunków bankowych oraz przedłożenia ich wyciągów, uznając je za nieprzydatne

z uwagi na całkowite podzielenie przez Sąd pierwszej instancji stanowiska

pozwanej i oddalenie powództwa w całości. W ocenie skarżącej Sąd drugiej

instancji, dokonując radykalnej zmiany wyroku w tej szczególnej sytuacji

uprawniony był do uzupełnienia postępowania dowodowego, przede wszystkim

przez dopuszczenie dowodu z dokumentów bankowych powoda niezbędnych do

wykazania wyprowadzania przez powoda środków pieniężnych i ustalenia zakresu

tego wyprowadzania, czego zaniechanie skutkowało pozbawieniem strony

pozwanej możliwości wykazania zasadności jej twierdzeń i doprowadziło do

naruszeń w zakresie przeprowadzonej inicjatywy dowodowej mającej istotny wpływ

na wynik sprawy.

Ponadto zdaniem skarżącej Sąd drugiej instancji w ramach zasady iura novit

curia w żadnym zakresie nie wziął pod uwagę niezgodności postępowania

z zasadami współżycia społecznego, w zakresie zgłoszonego przez powoda

żądania ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy stronami od daty

wniesienia powództwa, w sytuacji, gdy takie roszczenie w sytuacji faktycznej,

w jakiej znalazły się strony, a zwłaszcza pozwana i małoletnie dzieci stron stanowiło

realne zagrożenie pokrzywdzenia rodziny wskutek orzeczenia rozdzielności

majątkowej, który korzysta ze swego prawa w sposób sprzeczny z jego społeczno-

gospodarczym przeznaczeniem i zasadami współżycia społecznego, co stanowi

nadużycie prawa podmiotowego i nie powinno korzystać z ochrony (art. 5 k.c.).

Odnosząc się do argumentacji skarżącej należy zwrócić uwagę, że zgodnie

z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie określone w art. 3984 §

1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2 k.p.c., co oznacza, że

skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie

I CSK 2448/25

4

i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, nawet

jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie pokrywać (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001,

Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC 2001, Nr 10, poz. 157;

z 10 stycznia 2003 r. V CZ 189/02; z 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07; z 5 kwietnia

2017 r., II CSK 688/16; z 11 kwietnia 2018 r., V CSK 547/17; z 26 kwietnia 2018 r.,

IV CSK 567/17). Uzasadnienie oczywistej zasadności skargi nie może zatem

poprzestawać na prostym odwołaniu do naruszeń prawa wskazanych

w podstawach kasacyjnych, a uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących

przyjęcie skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się

w uzasadnieniu podstaw, niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie

odmienne metody argumentowania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 31

stycznia 2020 r., II CSK 432/19; z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; i z 18 kwietnia

2012 r., I CSK 520/11).

Okoliczność nieprzeprowadzenia dowodu z dokumentów bankowych

powoda niezbędnych do wykazania wyprowadzania przez powoda środków

pieniężnych i ustalenia zakresu tego wyprowadzania pozostaje bez wpływu na

rozstrzygnięcie w zakresie ustanowienia rozdzielności majątkowej, zwłaszcza, że

Sąd drugiej instancji fakt zatajania oszczędności przez powoda i dokonywania

przez niego samodzielnych zakupów ustalił. Kwestia zakresu tych rozporządzeń ma

znaczenie przy podziale majątku wspólnego, co nie było przedmiotem

postępowania. Niezrozumiałe jest przy tym stwierdzenie skarżącej, że

nieprzeprowadzenie tych dowodów przez Sąd drugiej instancji (według jej

oczekiwania – z urzędu) „doprowadziło do naruszeń w zakresie przeprowadzonej

inicjatywy dowodowej mającej istotny wpływ na wynik sprawy.”

Wbrew twierdzeniom skargi Sąd Okręgowy odniósł się do kwestii zgodności

żądania pozwu z zasadami współżycia społecznego. Stwierdził, że

w przeciwieństwie do Sądu Rejonowego nie uznaje, iż takie orzeczenie jest

niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Ustalił nadto, że uwzględnienie

powództwa nie będzie w jego ocenie sprzeczne z dobrem rodziny, ponieważ na

dzień wniesienia pozwu ta rodzina już przestała istnieć, strony nie mieszkają razem

i nie tworzą wspólnego gospodarstwa. Wskazał, że pozwana może dochodzić

I CSK 2448/25

5

w procesie o rozwód świadczeń koniecznych do zaspokajania potrzeb rodziny od

powoda na podstawie art. 27 k.r.o., a świadczenie takie w kwocie 7500 zł

miesięcznie zostało zasądzone. Sąd Okręgowy ustalił także, że strony posiadają

znaczny majątek, po podziale którego pozwana z dziećmi nie pozostanie bez

środków do życia. Pozwana z dziećmi zamieszkuje wspólny dom stron, nie została

pozbawiona korzystania z domu i wszelkich udogodnień. Standard życia pozwanej

i dzieci się nie zmienił. Możliwości zarobkowe pozwanej wprawdzie są mniejsze niż

powoda (chociażby w 2021 r. pozwana osiągnęła dochód ok. 260.000 zł, a powód

ok. 850.000 zł), niemniej jednak są na tyle wysokie, iż nie ma możliwości

pokrzywdzenia pozwanej i rodziny poprzez orzeczenie rozdzielności majątkowej

między stronami. Należy wskazać, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, a uchybienia

w zakresie oceny dowodów i ustaleń faktycznych nie mogą być podstawa skargi

kasacyjnej (art. 3983 § 3 w związku z art. 39813 § 2 k.p.c.).

Konkludując, uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie

przekonuje o oczywistym charakterze zarzucanych naruszeń. Skarżąca w istocie

nie zgadza się z rozumowaniem Sądu drugiej instancji, ograniczając się jednak do

przedstawienia własnej oceny rozstrzygnięcia. Poza ogólnym zanegowaniem

stanowiska Sądu drugiej instancji skarga kasacyjna, w ramach wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z jej uzasadnieniem, nie zawiera

argumentów pozwalających na przyjęcie, że w sprawie doszło do kwalifikowanego,

widocznego bez potrzeby głębszej analizy naruszenia przepisów prawa, które

prowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

Wniosek powoda o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego został

oddalony jako spóźniony (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 16 maja 2002 r., IV

CKN 1071/00, OSNC 2003 nr 9, poz. 120, oraz z 4 września 2002 r., I CKN 926/00,

postanowienie Sądu Najwyższego z 24 listopada 2020 r., III PK 145/19). Idąc

śladem tych orzeczeń, należy przyjąć, że pismo wniesione po terminie wskazanym

w art. 3987 § 1 k.p.c. nie wywołuje skutków odpowiedzi na skargę w zakresie

kosztów postępowania wywołanego skargą, w związku z czym wniosek

I CSK 2448/25

6

o zasądzenie kosztów tego postępowania, zawarty w piśmie określonym jako

„odpowiedź na skargę”, złożonym po upływie tego terminu, nie może być

uwzględniony.

M.L.

[SOP]

Krzysztof Wesołowski