Sąd Najwyższy nie przyjął skargi wnuka o zmianę stwierdzenia nabycia spadku po pasierbie

Postanowieniem z 6 maja 2022 r., I Ns 339/19/K, Sąd Rejonowy dla

Krakowa-Krowodrzy w Krakowie oddalił wniosek wnuka spadkodawcy o zmianę lub

uchylenie stwierdzenia nabycia spadku przez pasierba spadkodawcy na mocy

testamentu.

Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Krakowie

oddalił apelację wnuka spadkodawcy.

I CSK 2461/24

2

Sąd ten ustalił, że spadkodawca testamentem zapisał udział 1/2

w nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym swojemu pasierbowi

(synowi drugiej żony). Sąd rozpoznający w 1991 r. sprawę o stwierdzenie nabycia

spadku (z udziałem m. in. matki apelującego) uznał, że przedmiot zapisu

wyczerpuje prawie cały spadek, a tym samym uznał pasierba za powołanego do

całego spadku. Później okazało się, że spadkodawca miał jeszcze udziały w innych

nieruchomościach, nabyte przez dziedziczenie, o czym nie wiedział w chwili

sporządzania testamentu. Córka spadkodawcy z jego pierwszego małżeństwa

(matka apelującego), zakończonego przez śmierć żony, dowiedziała się o tych

innych udziałach ojca najpóźniej w 2010 r., ponieważ podniosła te okoliczności we

wniosku skierowanym do sądu. Także apelujący już wówczas wiedział o tych

udziałach, ponieważ był pełnomocnikiem matki w tamtym postępowaniu.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że jeszcze przed śmiercią matki apelującego

w 2015 r. upłynął roczny termin do złożenia wniosku o uchylenie lub zmianę

stwierdzenia nabycia spadku (art. 679 § 1 k.p.c.), a tym samym apelujący, jako

następca prawny córki spadkodawcy, nie jest legitymowany do złożenia wniosku

o zmianę lub uchylenie stwierdzenia nabycia spadku.

Wnuk spadkodawcy wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na jej oczywistą zasadność. Skarżący nie wskazał, które zarzuty

kasacyjne są oczywiście zasadne, a zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania:

1) art. 679 § 1 k.p.c. przez jego zastosowanie, mimo iż skarżący nie był

uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku;

2) art. 385 i 378 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c. przez podzielenie

przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego bez

jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii, chociaż zarzuty apelacji

obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji ze

zgromadzonym materiałem dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne

nie zostały odpowiednio rozpoznane;

II. prawa materialnego:

I CSK 2461/24

3

1) art. 961 k.c. przez bezzasadne przyjęcie, iż zapis w testamencie

dotyczący tylko połowy domu obejmuje cały spadek i czyni pasierba spadkodawcy

spadkobiercą zamiast zapisobiercą;

2) art. 65 w zw. z art. 943 i 948 k.c. przez wykładnię oświadczenia woli

spadkodawcy jako powołanie do całości spadku pasierba, chociaż spadkobierca

sporządził następnie drugi ustny testament, nieważny tylko z uwagi na formalne

błędy, zapisujący tę samą połowę domu córce (matce skarżącego).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Sąd odwoławczy wyczerpująco wyjaśnił, że spadkobierca uczestnika

postępowania ponosi wszelkie konsekwencje działań i zaniechań uczestnika

postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Najpóźniej w 2011 r. wygasła

legitymacja matki skarżącego do wniesienia o zmianę lub uchylenie stwierdzenia

nabycia spadku i legitymacja ta nie zaczęła ponownie przysługiwać z chwilą jej

śmierci jej spadkobiercy. Przyjęcie tezy skarżącego prowadziłoby do powstawania

na nowo możliwości wzruszenia stwierdzenia nabycia spadku z chwilą śmierci

każdego kolejnego następcy prawnego pierwotnego uczestnika postępowania

o stwierdzenie nabycia spadku.

2. Wygaśnięcie prawa do wzruszenia stwierdzenia nabycia spadku czyni

zbędnym ocenę pozostałych zarzutów kasacyjnych. Przy tym niezrozumiałe są

zarzuty co do archaiczności przepisów Kodeksu cywilnego co do sposobów

stwierdzania treści testamentów ustnych wobec pojawienia się, już po wejściu K.c.

w życie, nowych możliwości np. nagrania ostatniej woli. Tymczasem sądy meriti nie

ustaliły, aby spadkodawca, zmarły w listopadzie 1986 r., nagrał ustny testament

z września 1986 r., mający odwoływać testament własnoręczny z 1978 r.,

stanowiący podstawę stwierdzenia nabycia spadku.

3. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. uczestniczce przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

I CSK 2461/24

4

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej pełnomocnikowi skarżącego

przysługują koszty nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości określonej w § 4

ust. 1 i 3, § 8 pkt 6 oraz § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej przez adwokata z urzędu. Na podstawie art. 179 § 1 k.r.o. per analogiam

koszty te obciążają jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa, która ustanowiła

pełnomocnika z urzędu.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[a.ł]