Gmina i województwo o zapłatę z projektu. SN nie przyjął skargi kasacyjnej gminy

W związku ze skargą kasacyjną powódki Gminy M. od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z 13 listopada 2024 r. Sąd Najwyższy zważył,

co następuje:

I CSK 2499/25

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi

kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja

2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in. że skarga kasacyjna została ukształtowana

w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie

rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu

usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym

nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek

zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji

sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści,

bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika,

iż przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku

I CSK 2499/25

3

gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się

wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać

kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego polegającą

na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (zob. m.in. postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4,

poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06; z 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14;

z 15 marca 2023 r., I CSK 6358/22). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest

oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,

lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r.,

IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo).

Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, należy zatem

wykazać, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia

w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym

ocenom, były więc dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika

(zob. m.in. postanowienia SN: z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001,

nr 10, poz. 156; z 21 września 2022 r., I CSK 4166/22; z 20 lipca 2023 r., I CSK

282/23).

W ocenie skarżącej oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynikała z faktu

naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 385 k.p.c. przez bezzasadne oddalenie

apelacji, pomimo istnienia elementarnych przesłanek do jej uwzględnienia. Już

tylko z tej przyczyny skarga kasacyjna nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania,

jako że oczywista zasadność skargi nie może polegać na bezzasadnym – zdaniem

skarżącego – oddaleniu jego apelacji przez sąd odwoławczy. Zgodnie z powyższym

przepisem sąd drugiej instancji oddala apelację, gdy jest ona bezzasadna,

w związku z czym skarga kasacyjna nie może być „oczywiście zasadna”

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. tylko w wyniku oddalenia apelacji

w zaskarżonym wyroku lub postanowieniu co do istoty sprawy. Konieczne jest

zatem powołanie przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego, których

naruszenia dopuścił się sąd odwoławczy, przy czym odnośnie do tych drugich

I CSK 2499/25

4

niezbędne jest również wykazanie, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik

sprawy. Artykuł 385 k.p.c. nie może stanowić samodzielnej podstawy przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Wyjaśnienia przy tym wymaga, w kontekście samej konstrukcji skargi

kasacyjnej, że nie jest wystarczające dla wykazania przyczyny, o której mowa

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., odwołanie się do uzasadnienia zarzutów podstawy

procesowej skargi bez sprecyzowania twierdzeń uzasadnienia wniosku

w konkretnie wskazanych przepisach. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania

i jego uzasadnienie (art. 3984 § 2 k.p.c.) podlegają rozpoznaniu na etapie

tzw. przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie

oceniane są dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, w trakcie jej

merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez

skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich

uzasadnienie (zob. np. postanowienie SN z 26 stycznia 2021 r., II USK 43/21).

Tymczasem skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ograniczyła się w istocie jedynie do odniesienia się do argumentacji dotyczącej

podstaw kasacyjnych, co jest oczywiście błędne i niedopuszczalne.

Niemniej, odnosząc się do tezy przedstawionej przez skarżącą, wskazania

wymaga, że Sąd odwoławczy sporządził szczegółowe uzasadnienie, rozważył

wszelkie, niezbędne okoliczności sprawy, uwzględniając stanowisko Sądu

Najwyższego wyrażone w wyroku z 20 grudnia 2023 r., II CSKP 71/23. Podniesione

w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego, w konfrontacji

z treścią uzasadnienia Sądu drugiej instancji i przyjętego przez niego kierunku

rozstrzygnięcia sprawy, świadczą o polemicznym charakterze stanowiska

zaprezentowanego przez skarżącą. Brak akceptacji przez powódkę stanowiska

przyjętego przez Sąd Apelacyjny nie świadczy o tym, że wniesiona skarga jest

oczywiście uzasadniona. Nikły zaś wywód zawarty w uzasadnieniu wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadzał się do polemiki

z zaskarżonym orzeczeniem, nie zaś wykazania, że popełnione przy ferowaniu

I CSK 2499/25

5

zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter

kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.

Powódka przedstawiła w istocie swój punkt widzenia, wywodzony z własnej

oceny materiału dowodowego, w tym ferowanej przez siebie wykładni umowy.

Krytyka oceny prawnej dokonanej przez Sąd Apelacyjny stanowi jedynie

bezzasadną polemikę niepopartą żadną argumentacją. Skarżąca bowiem głównie

podkreślała, że o kwalifikowalności danego wydatku decyduje jedynie cel, na jaki

został on poniesiony, a w szczególności, czy został on poniesiony w związku

z realizacją zamierzonego projektu. W ocenie powódki kwestia terminu poniesienia

wydatku nie ma znaczenia dla oceny jego kwalifikowalności. Wbrew jednak tym

twierdzeniom trafnie Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że w świetle umowy

o dofinansowanie projektu również data poniesienia wydatku powinna być

elementem świadczącym o możliwości jego uznania za kwalifikowany. Powódka

natomiast nie dochowała wszystkich warunków umownych, a zatem nie można

uznać spornych wydatków za kwalifikowalne. Powódka zdaje się nie zauważać,

że umowa zawierała kilka elementów, które powinny zostać spełnione, aby doszło

do wypłaty środków pieniężnych. Oczywiście cel, na jaki został poniesiony wydatek,

stanowi z pewnością istotną przesłankę spełnienia umowy i wypłaty świadczenia,

niemniej jednak nie można pomijać kwestii terminu. Przecież to właśnie termin nie

tylko określa ramy czasowe dla wykonania świadczenia, ale także świadczy

o właściwym i rzetelnym wywiązaniu się z umowy. Twierdzenie, że termin

pozostawał bez znaczenia, było zatem nieuprawnione.

Przedstawiony zatem przez skarżącą wywód odzwierciedlał jedynie jej

stanowisko w sprawie, nie zaś rzeczywiste naruszenia prawa w postaci na tyle

rażącej, że aż prowadzące do oczywistej zasadności skargi, a więc widocznej

„na pierwszy rzut oka” i w oczywisty sposób prowadzącej do uznania zaskarżonego

wyroku za błędny. Sąd Najwyższy nie jest kolejną instancją w toku rozpoznawania

konkretnej sprawy, a skarga kasacyjna ma służyć wyjaśnianiu istotnych wątpliwości

prawnych i ujednolicaniu orzecznictwa.

I CSK 2499/25

6

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które

w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 981 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c.,

z uwzględnieniem § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

Tomasz Szanciło

[P.L.]

[SOP]