Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sprawie nieważnego kredytu indeksowanego

Wyrokiem z 21 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że bliżej

opisana umowa kredytu zawarta w dniu 24 października 2006 r. przez powodów

A.S. i T.S. z Bank […] S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest

pozwany Bank S.A. z siedzibą w W. (dalej Bank), jest nieważna, oddalił powództwo

o zapłatę oraz orzekł o kosztach procesu. Apelacje obu stron od tego orzeczenia

zostały oddalone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22 listopada 2023 r.

Pozwany Bank wniósł skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 2539/24

2

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez

stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą

„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych dotyczących kwestii,

czy jeżeli stronie powodowej przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę,

wynikające ze stosunku prawnego w postaci rzekomo nieważnej umowy kredytu

indeksowanego (waloryzowanego) kursem waluty obcej, w szczególności

wynikające z możliwości żądania zwrotu dokonanych świadczeń na podstawie

przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, to posiada ona interes prawny w

żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy. Czy

dopuszczalne jest wyeliminowanie przez strony charakteru niedozwolonego w

rozumieniu art. 3851 k.c. (abuzywność) postanowień umowy kredytu dotyczących

indeksacji (waloryzacji) do kursu waluty obcej, odsyłających do tabeli kursów walut

obcych banku-kredytodawcy, poprzez zastąpienie lub uzupełnienie ich, wskutek

zawarcia aneksu do umowy, postanowieniami pozbawionymi abuzywnego

charakteru, dającymi możliwość korzystania przez kredytobiorcę z dowolnie

wybranego kursu, poprzez samodzielne nabywanie waluty obcej na poczet spłaty

kredytu. Czy norma zawarta w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego)

do kursu waluty obcej, zawierająca odesłanie do kursu określonego w tabeli

I CSK 2539/24

3

kursowej publikowanej przez bank, podlega kontroli z punktu widzenia przesłanek

abuzywności, czy też kontrola taka jest wyłączona na mocy art. 1 ust. 2 Dyrektywy

Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w

umowach konsumenckich (dalej jako „Dyrektywa 93/13"), ze względu na to, że

publikowanie kursów walutowych przez banki oparte jest na ustawowej podstawie

prawnej, tj. art. 111 ust. 1 pkt. 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U

2020, poz. 288, dalej jako „prawo bankowe"). Czy norma, zawarta w umowie

kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej, regulująca

odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (tzw. „klauzula

spreadu"), stanowi normę regulującą główne świadczenia stron w rozumieniu art.

3851 § 1 k.c. oraz czy norma ta należy do essentialia negotii umowy kredytu. Czy

pojęcie niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 § 1 i 2 k.c.,

dotyczy określonych przez strony umowy norm postępowania - czy też, przeciwnie,

wyodrębnione redakcyjnie fragmenty tekstu umowy oraz czy dopuszczalne jest

wyeliminowanie z umowy całości kwestionowanych jednostek redakcyjnych w

sytuacji, gdy stwierdzono abuzywność wyłącznie w odniesieniu do części zawartych

tam norm. Czy stwierdzenie przez sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą w

umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej,

regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu

kupna i sprzedaży, tzw. klauzula spreadu), skutkuje również niezwiązaniem

konsumenta normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona

jest od kursu waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka) oraz czy niezwiązanie

konsumenta klauzulą ryzyka skutkuje upadkiem umowy. Czy jest zgodna z

zasadami proporcjonalności, równości i pewności prawa, wynikającymi z

Konstytucji oraz przepisów prawa unijnego, jak również z celami Dyrektywy 93/13

oraz z celami art. 3851 § 2 k.c., wykładnia, że niezwiązanie stron klauzulą spreadu,

ma rzekomo skutkować niezwiązaniem również klauzulą ryzyka, co ma prowadzić

do przekształcenia umowy z mocą wsteczną w kredyt złotowy, ale oprocentowany

w oparciu o parametr ekonomiczny właściwy wyłącznie dla waluty indeksacji

(waloryzacji), co z kolei mogłoby prowadzić do stwierdzenia nieważności całej

umowy. Czy stwierdzenie przez Sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą w

umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej,

I CSK 2539/24

4

regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu

kupna i sprzedaży, tzw. klauzula spreadu), przy jednoczesnym stwierdzeniu że

konsument jest związany normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń

uzależniona jest od kursu waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka), skutkuje

koniecznością dokonania wykładni postanowień umowy z pominięciem klauzuli

spreadu, natomiast z wykorzystaniem przepisów dyspozytywnych w brzmieniu

aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy, w szczególności art. 358 § 2 k.c. lub art.

24 ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (dalej: „ustawa

o NBP"), oraz stwierdzeniem, że umowa podlega wykonaniu, z wykorzystaniem do

przeliczeń kursu średniego waluty indeksacji publikowanego przez Narodowy Bank

Polski, aktualnego na dzień danej operacji finansowej.

Według skarżącego, potrzeba wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie dotyczy: art. 189 k.p.c. co

do kwestii, czy w sytuacji, gdy powodowi przysługuje dalej idące roszczenie o

zapłatę, wynikające ze stosunku prawnego w postaci rzekomo nieważnej umowy

kredytu indeksowanego (waloryzowanego) kursem waluty obcej, to czy strona

powodowa posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku

prawnego; art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 co do kwestii,

czy możliwe jest wyeliminowanie przez strony abuzywności postanowień umowy

kredytu dotyczących indeksacji (waloryzacji) do kursu waluty obcej, odsyłających

do tabeli kursów walut obcych kredytodawcy, poprzez zastąpienie lub uzupełnienie

ich, wskutek zawarcia aneksu do umowy, postanowieniami pozbawionymi

abuzywnego charakteru, dającymi możliwość korzystania przez powoda z dowolnie

wybranego kursu, poprzez samodzielne nabywanie waluty obcej na poczet spłaty

kredytu; art. 3851 § 1 k.c. co do kwestii, czy postanowieniami w rozumieniu tego

przepisu są normy umowne, czy też jednostki redakcyjne, co do kwestii, czy

poinformowanie konsumenta o ryzykach wynikających z wprowadzenia do umowy

kredytu klauzul przewidujących indeksację (waloryzację) kursem waluty obcej,

polegające na przedstawieniu konsumentowi szczegółowej informacji o ryzyku

kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu, powoduje że klauzule obciążające

konsumenta ryzykiem kursowym mają charakter jednoznaczny i nie stanowią

postanowień niedozwolonych w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., jeżeli konsument

I CSK 2539/24

5

potwierdził przekazanie tej szczegółowej i wyczerpującej informacji (wynikającej z

procedur wewnętrznych banku) poprzez złożenie pisemnego oświadczenia

zawartego w umowie oraz co do kwestii, czy norma zawarta w umowie kredytu

indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej, regulująca odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (tzw. klauzula spreadu) stanowi

główne świadczenie stron umowy kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do

waluty obcej, w rozumieniu tego przepisu; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8b

ust. 1 Dyrektywy 93/13 i art. 3531 k.c. w zw. z art. 2, 31 ust. 3 i 32 ust. 1 Konstytucji

co do kwestii, czy rozstrzygnięcie w przedmiocie skutków abuzywności,

zastosowane przez Sąd drugiej instancji (upadek umowy), stoi w sprzeczności z

zasadą proporcjonalności, równości, pewności prawa oraz utrzymania w mocy

umowy w zakresie niedotkniętym abuzywnością, a także pozostaje w sprzeczności

z interesem innych konsumentów oraz konkurentów pozwanego, które to zasady

wynikają z Konstytucji oraz z Dyrektywy 93/13 i polskich przepisów

implementujących tę dyrektywę; art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3851 k.c. § 2, w zw. z

art. 3 k.c. w zw. z 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 co do kwestii, czy dokonując

oceny w przedmiocie skutków abuzywności, Sąd powinien wziąć pod uwagę

brzmienie przepisów prawa materialnego na dzień zamknięcia rozprawy, czy też na

dzień zawarcia umowy, mając na względzie cel przepisów regulujących skutki

abuzywności oraz przepisów dyspozytywnych umożliwiających dokonanie wykładni

w tym zakresie; art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 2 k.c. co do kwestii, czy art. 358

§ 2 k.c. stanowi przepis dyspozytywny, który umożliwia dokonanie wykładni umowy

kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, pozwalającej na jej

wykonanie, po stwierdzeniu nieważności normy, zawartą w umowie kredytu

indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (tzw. klauzula spreadu); art. 24

ust. 3 ustawy o NBP w zw. z art. 3851 § 2 k.c. co do kwestii, czy art. 24 ust. 3

ustawy o NBP stanowi przepis dyspozytywny, który umożliwia dokonanie wykładni

umowy kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, pozwalającej

na jej wykonanie, po stwierdzeniu nieważności normy, zawartą w umowie kredytu

indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (tzw. klauzula spreadu).

I CSK 2539/24

6

W nawiązaniu do tak sformułowanych przyczyn kasacyjnych należy

przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego

abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd

Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju

prawa i orzecznictwa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,

jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Skarżący powinien

sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy przedstawianiu przez sąd

powszechny zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy;

przedstawić pogłębiony wywód prawny uzasadniający zgłoszone wątpliwości,

wykazać zasadność preferowanego sposobu jego rozstrzygnięcia, a także

wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji postawionego problemu

prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy. Na gruncie drugiej przyczyny

kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) rozbieżności w orzecznictwie należy

interpretować jako brak zgodności rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub

bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same

przepisy, wykładane lub stosowane w sposób prowadzący do odmiennych -

zróżnicowanych albo sprzecznych - orzeczeń albo decyzji procesowych. Wskazując

na tę przyczynę kasacyjną, skarżący powinien opisać, na czym polega trudność w

interpretacji określonych przepisów prowadząca do niepożądanego wyżej stanu

oraz zilustrować swoje twierdzenia przykładami takich rozbieżnych rozstrzygnięć..

Wszystkie sformułowane przez skarżącego wątpliwości prawne zostały już

rozstrzygnięte w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)

oraz Sądu Najwyższego. Wskazano w nim, że określenie wysokości świadczenia z

tytułu zwrotu kredytu obciążającego konsumenta z odwołaniem do tabel kursów

walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i

w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem, narusza

równorzędność stron, w związku z czym tego rodzaju postanowienia umowne mają

charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017

r., IV CSK 285/16, z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 11 grudnia 2019 r., V CSK

I CSK 2539/24

7

382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, z 24

lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). Klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy w

rozumieniu art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c., a zatem podlegają kontroli, jeśli nie

zostały sformułowane w jednoznaczny sposób (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 4

kwietnia 2019 r., I CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, z 21 czerwca 2021

r., I CSKP 55/21 oraz z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Postanowienia umowne

są wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, gdy umowa przedstawia w sposób

przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się dane

postanowienie, umożliwiając konsumentowi orientację, w oparciu o jednoznaczne i

zrozumiałe kryteria, co do wypływających dla niego z tej umowy konsekwencji

ekonomicznych (zob. wyroki TSUE: z 20 września 2017 r., C-186/16; z 3

października 2019 r., C-260/18 oraz z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13; wyroki Sądu

Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22).

Sąd Najwyższy wyjaśnił już również, że klauzula ryzyka walutowego i klauzula

kursowa określająca przeliczenie zobowiązań stron (tzw. klauzula spreadowa) - w

ramach przyjętego w umowie mechanizmu waloryzacji są ze sobą ściśle

powiązane, co ma istotne znaczenie z perspektywy oceny, czy określają one

główne świadczenia stron, czy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, a

także w płaszczyźnie możliwości utrzymania umowy w mocy, a ich rozszczepienie

jest zabiegiem sztucznym (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r.,

II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i dalsze powołane tam

orzecznictwo). Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się według

stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo, co oznacza, że ocena

niedozwolonego charakteru postanowienia nie może uwzględniać okoliczności

powstałych po zawarciu umowy - w tym także sposobu stosowania postanowienia

umowy w praktyce (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1. poz. 2). Uznanie klauzul

przeliczeniowych za abuzywne oznacza, że są one - z mocy samego prawa od

momentu zawarcia umowy - bezskuteczne (nie wiążą) konsumentów (art. 3851 § 1

k.c.), aczkolwiek strony pozostają związane umową w pozostałym zakresie, jeśli

I CSK 2539/24

8

jest to tylko możliwe. Stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia w

umowie kredytu może uzasadniać uznanie umowy za nieważną. Umowa będzie

dotknięta nieważnością, gdy bez abuzywnych postanowień jej obowiązywanie nie

jest możliwe w świetle prawa krajowego i nie zaszły przesłanki umożliwiające

zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument postanowień abuzywnych nie

potwierdził, nie udzielając następczo świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym

samym odmawiając przywrócenia im skuteczności z mocą wsteczną (zob. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC

2021, Nr 9, poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20,

OSNC 2021, Nr 6, poz. 40; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 i z 29

kwietnia 2021 r., C-19/20, oraz wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, OSNC-ZD, 2021, Nr 2, poz. 20, z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21

i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22). Sąd Najwyższy wypowiedział się także w

kwestii, czy bez dotkniętych abuzywnością. klauzul przeliczeniowych, umowa

kredytu indeksowanego do waluty obcej może nadal obowiązywać, wskazując, że

wyeliminowanie tych klauzul prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i

uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby

nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Wyłączył

dopuszczalność zastąpienia abuzywnych postanowień umownych przepisami

dyspozytywnymi lub zwyczajami, przez zastosowanie średniego kursu NBP w

oparciu o art. 358 § 2 k.c. lub art. 41 prawa wekslowego, ewentualnie w oparciu o

wykładnię umowy przy zastosowaniu art. 65 k.c. (zob. wyroki z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Wskazał, że jeżeli bez

niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać, a nie są

spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację zastępczą i konsument nie

wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania postanowienia, umowa jest trwale

bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c. (zob. wyroki

Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 25 lipca 2023 r., II

CSKP 1487/22; z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23; z 9 stycznia 2024 r., II

I CSK 2539/24

9

CSKP 874/22 oraz z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego wyjaśniono także, że - w braku szczególnych rozwiązań

intertemporalnych - miarodajny dla rozstrzygnięcia, czy umowa może obowiązywać

bez klauzuli abuzywnej, jest stan prawny obowiązujący w chwili zawarcia umowy.

Wskazuje na to charakter sankcji zastosowanej w art. 3851 § 1 k.c., która polega na

tym, że niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego

prawa, dotknięte bezskutecznością, przy czym jest to bezskuteczność „na korzyść

konsumenta”, co oznacza, że może on udzielić następczo świadomej i wolnej

zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą

wsteczną (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23

i uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III

CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2 i z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC

2021, Nr 9, poz. 56). Sąd Najwyższy wypowiedział się także co do znaczenia

nowelizacji prawa bankowego dokonanej tak zwaną ustawą antyspreadową czyli

ustawą z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984) dla bytu prawnego umów zawartych przed

wejściem w życie tej noweli (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i

z 28 października 2022 r., II CSKP 894/22), a także co do znaczenia art. 111 ust. 1

pkt 4 prawa bankowego oraz art. 24 ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o

Narodowym Banku Polskim- tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 1, poz. 2 (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22). Wypowiedziano się

także za istnieniem interesu prawnego konsumenta w żądaniu przez niego

ustalenia nieważności umowy kredytu (ściślej ustalenia nieistnienia wynikającego z

niej stosunku prawnego kredytu – zob. uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego z

17 grudnia 1993 r., III CZP 171/93, OSNCP 1994, nr 7-8, poz. 149 i z 20

października 2015 r., III CZP 27/15, OSNC 2016, Nr 3, poz. 31, uchwały Sądu

Najwyższego z 23 września 2010 r., III CZP 57/10, OSNC 2011, Nr 2, poz. 14 i z 15

września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021, Nr 2, poz. 11 oraz wyroki Sądu

Najwyższego z 2 lipca 2015 r., V CSK 640/14; z 2 lutego 2006 r., II CK 395/05; z 25

lutego 2022 r., II CSKP 87/22; z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22; z 6 listopada

2015 r., II CSK 56/15, z 17 lutego 2016 r., III CSK 148/15, z 10 maja 2021 r., I

I CSK 2539/24

10

CSKP 64/21, OSNC 2022, Nr 3, poz. 28 oraz z 20 czerwca 2022 r., II CSKP

701/22).

Sąd Najwyższy wypowiedział się już także co do możliwości sanowania

niedozwolonego postanowienia na skutek zawarcia przez strony postępowania

aneksu do umowy umożliwiającego kredytobiorcom zmianę sposobu spłaty kredytu.

Wyjaśnił, że zgodna zmiana umowy kredytu dokonana w związku z wejściem w

życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r., np. w formie aneksu, mogłaby tylko wtedy

implikować sanację wadliwych postanowień umownych, jeśliby można ją

potraktować jako wyraz „świadomej i dobrowolnej” zgody konsumenta na związanie

abuzywnym postanowieniem umownym, co zakłada przede wszystkim, że

konsument – dokonując czynności prawnej – jest świadomy wadliwości

postanowień umownych, które czynność ta miałaby sanować (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i z 6 września 2024 r., II CSKP

1644/22; por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 i wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W.,

R.W. przeciwko Bank BPH S.A.). Skoro podstawa faktyczna zaskarżonego wyroku

nie wskazuje na to, aby okoliczności takie zostały wykazane w sprawie

zakończonej zaskarżonym wyrokiem, brak podstaw do przyjęcia, że na gruncie

niniejszej sprawy powstała potrzeba kolejnego odniesienia się przez Sąd

Najwyższy do tej problematyki.

Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadnia także problematyka

spoczywającego na banku obowiązku informacyjnego względem konsumenta o

ryzykach związanych z zawarciem umowy o kredyt indeksowany (denominowany)

do waluty obcej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego - uwzględniającym

orzecznictwo TSUE - przyjęto, że w odniesieniu do klauzul walutowych nie jest

wystarczające deklaratywne oświadczenie przez konsumenta, że został

poinformowany o ryzyku walutowym i akceptuje to ryzyko, a ciężar udowodnienia,

że konsument otrzymał niezbędne informacje spoczywa na przedsiębiorcy.

Wielokrotnie wyjaśniano także, jakie standardy powinny być spełnione by uznać, że

konsument został należycie poinformowany o ryzyku walutowym z uwzględnieniem,

że istotne są w tym względzie kryteria obiektywne. Prawidłowa informacja powinna

uświadamiać konsumentowi, że ryzyko silnej deprecjacji złotego jest trudne do

I CSK 2539/24

11

oszacowania w perspektywie długoterminowej i pozostaje realne. W konsekwencji

nie może polegać na podawaniu informacji historycznych o wahaniach waluty

indeksacji w okresie nieadekwatnym do czasu trwania umowy, czy upewnianiu

konsumenta, że waluta indeksacji jest stabilna, a zagrożenia i ryzyka jedynie

hipotetyczne i nieprawdopodobne. Przeciwnie, prawidłowa informacja powinna

uświadamiać konsumentowi, że może dojść do sytuacji, w której rozmiar deprecjacji

waluty indeksacji może spowodować utratę jego zdolności do spłaty kredytu, z

czym może się wiązać poważne ryzyko utraty nieruchomości obciążonej hipoteką

zabezpieczającą spłatę kredytu. Sąd Najwyższy zastrzegał także w tym kontekście

że ogólne pouczenie konsumenta, iż wahania kursów waluty obcej, do której kredyt

jest denominowany/indeksowany, wpłyną na wysokość salda kredytu oraz

wysokość raty kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie krajowej, jest

niewystarczające dla stwierdzenia, że bank udzielił kredytobiorcy konsumentowi

wystarczającej informacji. Podkreślał też, że nawet przestrzeganie przez bank

obowiązującego w dacie zawarcia umowy standardu wynikającego z rekomendacji

S Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji

kredytowych zabezpieczonych hipotecznie wydanej w 2006 r., nie wyklucza oceny,

iż bank nie udzielił konsumentowi należytej informacji, a ocena ta może przesądzać

nietransparentność klauzuli ryzyka walutowego (zob.m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18; z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22.; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22.; z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z

28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22; i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22).

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji.

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[a.ł]