Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi powódki w sporze o bocznicę kolejową

I CSK 255/26

2

W związku ze skargą kasacyjną powoda K.H. „E. ” sp. k. w L. od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 13 czerwca 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co

następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi

kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 15

kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja 2024

r., I CSK 364/24). Wskazano m.in. że skarga kasacyjna została ukształtowana

w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie

rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu

usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym

nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek

zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji

sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

jednak spełnione.

I CSK 255/26

3

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu

Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się

z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów

świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN:

z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia

2024 r., I CSK 981/24). Ponadto w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się

pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na

skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym

wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że

nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go

ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych

podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14; z 15 kwietnia

2021 r., I CSK 720/20). Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego

przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1

k.p.c.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN: z 24 października 2012 r., I PK

129/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15). Zagadnienie to nie może być przy tym

pozorne, czyli m.in. nie może stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy

ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

Występowania istotnego zagadnienia prawnego skarżący upatrywał

w konieczności udzielenia odpowiedzi na pytanie: „Czy w przypadku, gdy jedna

ze stron umowy wprowadza jednostronnie, wewnętrznymi regulacjami, zmiany

w zakresie oznaczeń ewidencyjnych przedmiotu dzierżawy, zachodzi konieczność

I CSK 255/26

4

zmiany umowy dzierżawy, jeżeli przedmiot umowy w sensie cywilnoprawnym

nie uległ zmianie?”.

Skarżący nie sformułował żadnego zagadnienia prawnego w formule wyżej

przedstawionej, jego wywód nie zawierał istotnej argumentacji prawnej. W istocie

zagadnienie prawne wskazane przez skarżącego jest pytaniem o trafność

stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej

konkretnej sprawy i polemiką z tym stanowiskiem, związaną z zastosowaniem

konkretnych przepisów prawa (a nie problemem związanym z istotnością

zagadnienia prawnego). Zostało ono odniesione do stanu faktycznego i przebiegu

postępowania w tej sprawie, a skarżący nie wykazał jego bardziej ogólnego

znaczenia.

W świetle powyższego należy uznać, że nie stanowi zagadnienia prawnego

stwierdzenie o potrzebie dokonania oceny prawnej w określonym zakresie

w sytuacji, gdy skarżący nie przedstawił argumentów, które świadczyłyby

o możliwych rozbieżnościach interpretacyjnych, innych niż ocena, którą przyjął sąd

drugiej instancji. To samo dotyczy sytuacji, gdy skarżący nie wykazał wskazanego

powyżej elementu „istotności” ani „nowości”, ograniczając się do przedstawienia

argumentacji stanowiącej w istocie polemikę ze stanowiskiem tego sądu.

W niniejszej sprawie ograniczono się do zgłoszenia wątpliwości, które w istocie

stanowią pozór występowania w sprawie zagadnienia prawnego.

Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że z uwagi na zakres prowadzonej działalności

pozwany zobowiązany był do zapewnienia prawidłowego i zgodnego

z rzeczywistym stanem rzeczy statutu bocznicy kolejowej, co wymagało

uwzględnienia zmiany numeracji torów zarówno w umowie bocznicowej, jak i

umowie dzierżawy. Sąd ten wyjaśnił również, że to powód zaniechał uregulowania

zmiany numeracji torów w umowie dzierżawy, a tym samym doprowadził

do niemożliwości uzgodnienia regulaminu i także zawarcia kolejnej umowy

bocznicowej, nie przywiązując należytej wagi do konsekwencji zmiany numeracji

torów rozjazdów i konieczności ich uaktualnienia w umowie dzierżawy, umowie

bocznicowej i regulaminie pracy bocznicy kolejowej. Powód zatem zaniechał

I CSK 255/26

5

koniecznych czynności umożliwiających zawarcie regulaminu, co wymagało

również zmiany umowy w określonym zakresie.

Sąd Apelacyjny również trafnie spostrzegł, że regulamin pracy bocznicy

winien być sporządzony, skoro jego brak powodował zagrożenie dla

bezpieczeństwa w ruchu kolejowym, a jego uzgodnienie z pozwaną spółką

wymagało prawidłowego oznaczenia torów, na których znajduje się bocznica

kolejowa. Podejmowane zatem przez pozwanego czynności nie mogły być uznane

za wyraz dyskryminacji. Tym bardziej w sytuacji, gdy powodowa spółka nie

udowodniła, że akceptowała postanowienia aneksu z uwagi, na które

wypowiedziana została umowa bocznicowa. Sąd Apelacyjny nie miał także

wątpliwości, że uzgodnienie regulaminy pracy bocznicy wymagało zawarcia aneksu

do umowy dzierżawy oraz zawarcia nowej umowy bocznicowej. Powód zaś nie

zdołał udowodnić, aby podjął jakiekolwiek negocjacje w zakresie numeracji torów.

Z ustaleń faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sporu, a wiążących Sąd

Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym, wynikało, że to powoda obarcza

odpowiedzialność za zaistnienie przyczyn uzasadniających wypowiedzenie umowy

dzierżawy. Kwestia obowiązku zawarcia umowy obejmującej wprowadzone

do regulaminu zmiany pozostawała bezprzedmiotowa dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zaproponowane zatem przez skarżącego zagadnienie prawne nie ma w istocie

znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu stron. Co więcej zresztą osadzało się ono na

kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, a co jest niedopuszczalne, o czym

będzie mowa poniżej.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi natomiast wówczas, gdy

z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że

przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. Gdy strona

skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna

przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą, w czym ta oczywistość się wyraża

oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną

postać naruszenia prawa materialnego i procesowego polegającą na jego

oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej

(zob. m.in. postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004,

I CSK 255/26

6

nr 3, poz. 49; z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75;

z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06; z 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14; z 15 marca

2023 r., I CSK 6358/22). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15

i przywołane tam orzecznictwo).

Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, należy zatem

wykazać, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia w

zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym

ocenom, były więc dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika

(zob. m.in. postanowienia SN: z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001,

nr 10, poz. 156; z 21 września 2022 r., I CSK 4166/22; z 20 lipca 2023 r., I CSK

282/23).

Po pierwsze, wyjaśnienia wymaga, w kontekście samej konstrukcji skargi

kasacyjnej, że nie jest wystarczające dla wykazania przyczyny, o której mowa

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., odwołanie się do uzasadnienia zarzutów podstawy

procesowej skargi bez sprecyzowania twierdzeń uzasadnienia wniosku

w konkretnie wskazanych przepisach. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania

i jego uzasadnienie (art. 3984 § 2 k.p.c.) podlegają rozpoznaniu na etapie

tzw. przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie

oceniane są dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, w trakcie jej

merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez

skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich

uzasadnienie (zob. np. postanowienie SN z 26 stycznia 2021 r., II USK 43/21).

Tymczasem skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ograniczył się w istocie jedynie do odniesienia się do argumentacji dotyczącej

podstaw kasacyjnych, co jest oczywiście błędne i niedopuszczalne. Już tylko z tej

przyczyny skarga kasacyjna nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania w oparciu

o tę przesłankę.

I CSK 255/26

7

Po drugie, Sąd odwoławczy sporządził szczegółowe uzasadnienie, rozważył

wszelkie, niezbędne okoliczności sprawy. Podniesione w skardze kasacyjnej

zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, w konfrontacji z treścią

uzasadnienia Sądu drugiej instancji i przyjętego przez niego kierunku

rozstrzygnięcia sprawy, świadczą o polemicznym charakterze stanowiska

zaprezentowanego przez skarżącego. Brak akceptacji przez powoda stanowiska

przyjętego przez Sąd Apelacyjny nie świadczy o tym, że wniesiona skarga jest

oczywiście uzasadniona. Nikły zaś wywód zawarty w uzasadnieniu wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w kontekście spełnienia przesłanki

oczywistej zasadności sprowadzał się do polemiki z zaskarżonym orzeczeniem,

nie zaś wykazania, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia

uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie

podlegały różnym ocenom. Powód przedstawił w istocie swój punkt widzenia,

wywodzony z własnej oceny materiału dowodowego.

Po trzecie, wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

zawiera częściowo wewnętrzną sprzeczność, ta sama kwestia nie może

bowiem stanowić źródła zagadnienia o problemowym i niejasnym charakterze,

a zarazem – podstawę ewidentnej zasadności skargi kasacyjnej, możliwej

do stwierdzenia, bez prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Innymi słowy,

albo dany problem wymaga udzielenia stosownej odpowiedzi przez Sąd Najwyższy,

albo nie ma problemu co do określonej kwestii i skarga jest oczywiście uzasadniona

w powyższym rozumieniu.

Wątpliwości skarżącego zawarte w przesłance oczywistej zasadności skargi

zostały ponadto w wystarczający sposób wyjaśnione w części poświęconej

omówieniu przedstawionego zagadnienia prawnego. Co więcej, skarżący wprost

podniósł zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., jak i innych przepisów dotyczących

oceny dowodów i ustalenia stanu faktycznego. W istocie zakwestionował ustalenia

dotyczące faktów oraz przeprowadzoną ocenę dowodów. Tymczasem oczywiste

jest, że skonstruowany w ramach podstawy art. 3983 § 1 k.p.c. zarzut kasacyjny

oparty na wykazywaniu przez skarżącego wadliwej oceny dokonanej przez sąd

drugiej instancji zgromadzonych dowodów, ze względu na treść art. 3983 § 3 k.p.c.,

nie może prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej, a tym samym nie może

I CSK 255/26

8

być również oczywiście uzasadniony. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania koncentruje się wokół

zarzutów, których zgłaszanie w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne.

Skarga kasacyjna jest bowiem instrumentem prawidłowości stosowania prawa

przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę

zaskarżonego orzeczenia. Przedstawiona przez skarżącego alternatywna ocena

materiału dowodowego, podważająca wiążące Sąd Najwyższy ustalenia faktyczne,

nie wypełnia podstawy skargi kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Weryfikacja ustaleń faktycznych na etapie postępowania kasacyjnego – do czego

w istocie zmierza skarżący, kwestionując przeprowadzoną przez Sądy meriti ocenę

dowodów, w oparciu o którą Sąd ten przyjął, że to powód ponosi odpowiedzialność

za zaistnienie przyczyn uzasadniających wypowiedzenie umowy dzierżawy – jest

niedopuszczalna.

Z przytoczonych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,

które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 8

w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

[P.L.]

[a.ł]