SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawie o podział majątku

Postanowieniem z 28 kwietnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Łomży, po

rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji wnioskodawczyni, zmienił zaskarżone

postanowienie wstępne Sądu Rejonowego w Wysokiem Mazowieckiem z 30

października 2024 r. w ten sposób, że wniosek o ustalenie nierównych udziałów w

majątku wspólnym oddalił.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, uczestnik wskazał przyczynę kasacyjną z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Jego zdaniem wykładni wymaga:

- art. 378 § 1 k.p.c. - w celu wyjaśnienia, czy sąd odwoławczy może poczynić

własne ustalenia faktyczne w sytuacji, kiedy w apelacji nie zawarto żadnych

zarzutów naruszenia prawa procesowego;

I CSK 2578/25

2

- art. 39813 § 2 w związku z art. 233 § 1 k.p.c. - w celu wyjaśnienia, czy

dopuszczalne jest podniesienie w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 233 §

1 k.p.c., gdy w świetle dyrektyw płynących z przepisu art. 233 § 1 k.p.c. ocena

dowodów okazała się rażąco wadliwa albo w sposób oczywisty błędna oraz

- art. 39813 § 2 w związku z art. 231 k.p.c. w celu wyjaśnienia, czy

dopuszczalne jest podniesienie w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 231

k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, powołanie się na

przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania

przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść

i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze

stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że

mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się

I CSK 2578/25

3

z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz

publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym

zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym

rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu,

konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie,

że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15

października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,

niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK

269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV

CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia

2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

przekonuje, że powyższe przesłanki zostały w sprawie spełnione.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane jest jednolite stanowisko,

zgodnie z którym art. 378 § 1 k.p.c. nakazuje sądowi drugiej instancji rozpoznać

sprawę, a nie sam środek odwoławczy, co podważa bezwzględne związanie tym

środkiem; sąd drugiej instancji rozpoznaje zatem sprawę merytorycznie w

granicach zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadzi lub

ponawia dowody albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji,

ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w

apelacji. Przy tym ustalenia sądu pierwszej instancji nie są dla sądu drugiej instancji

wiążące, nie jest również związany zarzutami dotyczących oceny dowodów i

ustaleń faktycznych, lecz w tym zakresie zaskarżenia rozpoznaje sprawę (zob. np.

uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca 1999 r., III CZP

59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124; uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego - zasadę prawną z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr

6, poz. 55, wyroki Sądu Najwyższego: z 7 czerwca 2019 r., I CSK 260/18, niepubl.;

z 7 lutego 2018 r., V CSK 170/17, niepubl.; z 25 maja 2018 r., I CSK 481/17,

niepubl.; z 5 października 2018 r., I CSK 629/17, niepubl.; postanowienie Sądu

Najwyższego z 23 czerwca 2020 r., IV CSK 106/20, niepubl.).

I CSK 2578/25

4

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że zgodnie z art.

3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów. Ze względu na tę regulację zarzut

naruszenia art. 233 k.p.c. nie może być w ogóle podstawą skargi kasacyjnej (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC

2006, Nr 4, poz. 76; oraz wyroki: z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, niepubl.; z 8

maja 2008 r., V CSK 579/07, niepubl.; z 16 listopada 2012 r., III CSK 73/12,

niepubl.; z 14 lutego 2013 r., II CSK 292/12, niepubl., z 23 czerwca 2016 r., V CSK

536/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, niepubl.). Ponadto w

postępowaniu kasacyjnym wyłączeniu podlegają zarzuty naruszenia innych

przepisów w takim zakresie, w jakim są one umotywowane wadliwą oceną

dowodów, niespełniającą wymagań wynikających z art. 233 § 1 k.p.c. (zob. np.

wyrok Sądu Najwyższego z 19 września 2018 r., I CSK 579/17, niepubl.). W

orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniono również, że kwestia zastosowania art. 231

k.p.c. należy do domeny ustalania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i jako taka w

zasadzie nie może stanowić zarzutu kasacyjnego (art. 3983 § 3 k.p.c.), a tym

samym okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi do rozpoznania (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 578/17, niepubl.; z

26 czerwca 2018 r., V CSK 61/18, niepubl.; z 28 lutego 2019 r., V CSK 399/18,

niepubl. i z 10 maja 2019 r., IV CSK 502/18, niepubl.; zob. również wyroki Sądu

Najwyższego z 11 stycznia 2007 r., II CSK 400/06, niepubl.; z 13 sierpnia 2008 r., I

CSK 83/08, niepubl.; z 6 listopada 2013 r., IV CSK 119/13, niepubl.; z 9 stycznia

2014 r., V CSK 87/13, niepubl.; z 5 lutego 2014 r., V CSK 140/13, niepubl.; z 9

października 2014 r., I CSK 544/14, OSNC-ZD 2016, z. A, poz. 4; z 28 stycznia

2016 r., I CSK 94/15, niepubl. i z dnia 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, niepubl.).

Wyjątek dotyczy sytuacji, w której sąd meriti odrzucił możliwość dokonywania

ustaleń faktycznych w inny sposób niż tylko przez przeprowadzenie dowodów

bezpośrednich na zaistnienie okoliczności podlegających ustaleniu (zob. np. wyroki

Sądu Najwyższego: z 28 maja 2021 r., I CSKP 105/21, niepubl.; z 8 listopada 2006

r., III CSK 174/06, niepubl.; z 25 lutego 2010 r., V CSK 295/09, nie publ. oraz

postanowienia Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2014 r., V CSK 87/13, niepubl.; z

dnia 19 maja 2016 r., IV CSK 522/15, niepubl. i z 18 stycznia 2017 r., V CSK

I CSK 2578/25

5

159/16, niepubl.). Za istnieniem rozbieżności w powyższym zakresie nie przekonują

wypowiedzi dotyczące dopuszczalności stawiania kasacyjnego zarzutu naruszenia

art. 233 k.p.c. oparte na stanowisku wyrażanym przed nowelizacją Kodeksu

postępowania cywilnego dokonaną ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) na gruncie art. 3931 pkt 2 k.p.c. i

przed wejściem w życie art. 3983 § 3 k.p.c., czy też w powołanych przez

skarżącego orzeczeniach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, a to

ze względu na istotne odrębności w tym zakresie.

Co przy tym istotne, wyjaśnienie ewentualnych rozbieżności dotyczących

dopuszczalności stawiania zarzutu naruszenia określonego przepisu jako zarzutu

kasacyjnego nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że ocena w tym przedmiocie

jest istotna dla wyniku postępowania. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie obejmuje argumentacji w tym zakresie. Wpływ ten można zaś

jedynie wiązać z kierunkiem oceny zasadności poszczególnych zarzutów objętych

wątpliwościami skarżącego, a nie oceny dopuszczalności postawienia tych

zarzutów w skardze kasacyjnej.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

(K.L.)

[a.ł]

I CSK 2578/25

6