Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku w sporze o kredyt frankowy

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

I CSK 26/26

2

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank S.A.

w W. powołała się na potrzebę wykładni przepisów prawnych,

tj.: a) art. 3851 § 1 i 2 k.c. co do tego, które postanowienia charakterystyczne dla

umów kredytu indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w razie

stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka

szwajcarskiego rażąco narusza interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi

obyczajami; b) art. 410 w związku z art. 405, art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz art. 6

dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29) w aspekcie

prawidłowości stosowania do rozliczeń stron w związku z nieważnością umowy

kredytu teorii dwóch kondykcji; c) art. 411 pkt 2 k.c. co do możliwości domagania

się przez kredytobiorcę zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej

umowy kredytu, jeżeli umowa ta została w całości wykonana. Wskazała również, że

w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, dotyczące: a) dopuszczalności

ustalenia treści umowy (stosunku prawnego) – po usunięciu z niej postanowienia

abuzywnego – na podstawie powołanych we wniosku przepisów prawa, w tym

mających zastosowanie per analogiam; b) chwili miarodajnej do oceny stanu

prawnego rozstrzygającego o możliwości dalszego obowiązywania umowy kredytu

po usunięciu z niej postanowienia abuzywnego; c) możliwości automatycznej

substytucji abuzywnego postanowienia umownego normą dyspozytywną; d)

możliwości uznania art. 358 § 2 k.c. za szczegółowy przepis dyspozytywny, mający

zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej; e)

konieczności badania przez sąd, czy konkretne rozstrzygnięcie prowadzi do

zrealizowania celu dyrektywy 93/13; f) wpływu zawarcia przez strony umowy

kredytu aneksu, określającego w sposób nienaruszający interesów konsumenta

tworzenie przez bank kursów walutowych, na dalsze obowiązywanie abuzywnych

postanowień przeliczeniowych zawartych w umowie kredytu powiązanej z walutą

obcą.

I CSK 26/26

3

W świetle utrwalonego stanowiska, w celu uzasadnienia potrzeby wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest

wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi

poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze

w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r.,

III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga natomiast sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK

623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK

547/14).

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej

zaskarżonym wyrokiem wystąpiły twierdzone przyczyny kasacyjne.

Przytoczone we wniosku wątpliwości, w zestawieniu z zarzutami skargi

i przedmiotem postępowania przed Sądami meriti, odnosiły się do konsekwencji

zawarcia w umowie kredytowej powiązanej z walutą obcą (frankiem szwajcarskim)

postanowień umownych wyrażających ryzyko walutowe i odsyłających do tabel

kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie.

Problematyka ta nie stanowi novum i była nie tylko wielokrotnie, lecz także

wszechstronnie podejmowana w judykaturze Sądu Najwyższego w odniesieniu do

zbliżonych treścią umów kredytowych oraz w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co doprowadziło do utrwalenia się jednolitych

kierunków orzeczniczych, w które wpisywał się zaskarżony wyrok (por. np. uchwała

I CSK 26/26

4

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21,

OSNC 2021, nr 9, poz. 56, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP

163/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP

405/22, z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, z dnia 9 września 2022 r., II

CSKP 794/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r.,

II CSKP 809/22, z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22, z dnia 28 lipca 2023 r., II

CSKP 611/22, z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 29 listopada

2023 r., II CSKP 1460/22 oraz II CSKP 1753/22, i z dnia 19 stycznia 2024 r., II

CSKP 874/22 oraz II CSKP 36/23; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23

sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z dnia 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22, z dnia 8

grudnia 2023 r., I CSK 5651/22 i z dnia 29 maja 2024 r., I CSK 2038/23 oraz

powołane tam dalsze orzecznictwo Sądu Najwyższego; w judykaturze Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej zob. zwłaszcza wyroki z dnia 29 kwietnia 2021 r.,

C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, z dnia 18

listopada 2021 r., C-212/20, M.P., B.P. przeciwko „A.”, ECLI:EU:C:2021:934, z dnia

16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B., M.B. przeciwko X S.A.,ECLI:EU:C:2023:216 i

z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A.,

ECLI:EU:C:2023:911).

Za pozbawioną charakteru nowości należało uznać także wątpliwość

dotyczącą warunków przypisania aneksowi do umowy kredytu skutku sanującego

niedozwolone postanowienia zawarte w tej umowie. W szczególności, o skutecznej

„akceptacji” (sanowaniu) niedozwolonego postanowienia umownego można mówić

tylko wtedy, gdy akceptacja taka jest wyrazem swobodnej i świadomej decyzji

konsumenta co do utrzymania konkretnego postanowienia, a to zakłada, że

wiedział on o jego abuzywności i związanych z tym konsekwencjach (por. np.

powołany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r., II CSKP

820/23, a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2026 r., I CSK

2539/24 i wskazane tam dalsze orzecznictwo).

W kwestii związanej z wykładnią art. 410 w związku z art. 405 k.c. i art. 6 ust.

1 dyrektywy 93/13 należało natomiast zważyć, że w uchwale z dnia 7 maja 2021 r.,

III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, rozważając szczegółowo argumenty

I CSK 26/26

5

mogące przemawiać za tzw. teorią salda i koncepcją dwóch niezależnych

kondykcji, Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli bez bezskutecznego – na skutek

abuzywności – postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i

kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych

spełnionych w wykonaniu tej umowy (por. m.in. także wcześniejszą uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40).

Wniosek sprowadzał się w tym fragmencie do próby zakwestionowania tego

stanowiska z powołaniem na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z

dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, ECLI:EU:C:2025:460. W skardze

nie przytoczono jednak racji, które w zestawieniu z powołaną uchwałą

powiększonego składu Sądu Najwyższego stwarzałyby podstawę do uznania, że

wyszczególnione we wniosku przepisy, w takim układzie procesowym, w jakim

zapadł zaskarżony wyrok, implikują w dalszym ciągu poważne wątpliwości

interpretacyjne lub rozbieżności w orzecznictwie. Wniosek nie powoływał się na

nowe, nierozważane wcześniej argumenty, a zarazem pomijał, że wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, został

wydany w układzie procesowym, w którym – co znalazło wyraz wprost w jego

sentencji – z roszczeniem wobec konsumenta wystąpił przedsiębiorca (bank),

domagając się zwrotu wypłaconej kwoty kredytu, a zatem w odwrotnej konfiguracji

aniżeli prowadząca do wydania wyroku zakwestionowanego skargą kasacyjną

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2026 r., z dnia 17 kwietnia

2026 r., I CSK 1560/24 i z dnia 15 maja 2026 r., I CSK 2913/25). Pogląd, że wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24,

nie sprzeciwia się stanowisku, że konsumentowi będącemu stroną nieważnej

umowy kredytu przysługuje samodzielne roszczenie o zwrot świadczeń pieniężnych

spełnionych w wykonaniu tej umowy, niezależne od roszczenia restytucyjnego

kredytodawcy, potwierdza wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z

dnia 10 września 2026 r., C-510/25, Adazik, ECLI:EU:C:2026:745 (por. p. 43

uzasadnienia).

Za novum w rozważanej materii nie można było także uznać wywodów

wniosku dotyczących możności żądania zwrotu świadczeń spełnionych w

wykonaniu nieważnej umowy kredytu po jej wykonaniu (por. np. postanowienia

I CSK 26/26

6

Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2024 r., I CSK 681/23, z dnia 20 września

2024 r., I CSK 2542/23 i z dnia 5 grudnia 2025 r., I CSK 1609/25).

W tym stanie rzeczy, w zestawieniu z przywołanym orzecznictwem unijnym i

judykaturą Sądu Najwyższego, wniosek nie ujawniał potrzeby kolejnej wypowiedzi

orzeczniczej w objętej nim materii, z uwzględnieniem publicznoprawnych,

ponadindywidualnych funkcji skargi kasacyjnej.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,

art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(M.M.)

[SOP]