Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skarg w sporze o zasiedzenie nieruchomości

I CSK 2679/25

2

Uczestnicy J.C. oraz B.C. wnieśli skargi kasacyjne od postanowienia Sądu

Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, oddalającego apelacje skarżących

w sprawie z wniosku E.W. o stwierdzenie zasiedzenia. Sprawa toczyła się

z udziałem także innych osób.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

uczestnik wskazał oczywistą zasadność skargi. Przedstawił przy tym wywód,

z którego wynika, że skarżący nie zgadza się z oceną dowodów dokonaną przez

Sąd pierwszej instancji i podzieloną przez Sąd Okręgowy. Zdaniem uczestnika

w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zabrakło także wskazania dowodów,

na których Sąd się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił

wiarygodności i mocy dowodowej; kwestię tę powiązano z zarzutem naruszenia

art. 3271 § 1 pkt 1 k.p.c. Pozostałe wywody dotyczyły stricte oceny dowodów

i związane były z rzekomym naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie

sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa

z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić

odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Oczywista wadliwość kwestionowanego orzeczenia musi występować w ramach

podstaw skargi (zob. postanowienie SN z 20 grudnia 2001 r., III CKN 557/01).

Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny

kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd

drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności

skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności

powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu

skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła

(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

I CSK 2679/25

3

Uzasadnienie wniosku uczestnika wymaganiom tym nie odpowiada.

Wstępnie wypada przypomnieć, że Sąd Najwyższy nie jest sądem faktów, lecz

sądem prawa. Zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest

dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Z kolei z art. 3983 § 3 k.p.c. wynika, że podstawą skargi kasacyjnej nie

mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. W związku

z tym skarga kasacyjna a limine nie mogła być oczywiście uzasadniona w związku

z – rzekomo – błędną oceną dowodów Sądu drugiej instancji.

Co się z kolei tyczy sposobu uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, to

wskazać należy na dwie kwestie.

Po pierwsze, oczywista zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

musi występować w ramach podstaw skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy bada

bowiem skargę kasacyjną w granicach jej podstaw (art. 39813 § 1 k.p.c.).

Tymczasem skarżący zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie

art. 3271 § 1 pkt 1 k.p.c. Unormowanie to nie znajduje samodzielnego zastosowania

w postępowaniu nieprocesowym. Tak sformułowany zarzut jest nietrafny już

z uwagi na jego nieprawidłową konstrukcję – podstawy skargi kasacyjnej powinny

być bowiem precyzyjne i muszą obejmować wszystkie przepisy, które składają się

na naruszoną przez sąd drugiej instancji normę postępowania (zob. postanowienia

SN z 19 września 2023 r., I CSK 5304/22, oraz z 22 maja 2024 r.,

II CSKP 2311/22).

Po drugie, skarżący pominął, że sposób sporządzenia uzasadnienia

orzeczenia sądu drugiej instancji unormowany jest przez art. 387 § 21 k.p.c.,

a w postępowaniu nieprocesowym – art. 387 § 21 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Tymczasem art. 387 § 21 pkt 1 in principio stanowi, że wskazanie podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej

instancji przyjął za własne ustalenia sądu pierwszej instancji, chyba że sąd drugiej

instancji zmienił lub uzupełnił te ustalenia. Miało to miejsce w sprawie, a Sąd

Okręgowy wyraźnie powołał się na ten właśnie przepis. Tymczasem skarżący bez

należytych podstaw stawiał uzasadnieniu postanowienia Sądu drugiej instancji

I CSK 2679/25

4

wymagania właściwe dla pisemnych motywów orzeczenia wydanego przez sąd

pierwszej instancji.

Z kolei uczestniczka jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazała nieważność postępowania. Podniosła, że do stanu

z art. 379 pkt 3 k.p.c. doszło, gdyż w innej sprawie, zakończonej prawomocnym

postanowieniem z 19 maja 1998 r., prawomocnie przesądzono, że sporna

nieruchomość nie została nabyta przez zasiedzenie; w owej wcześniejszej sprawie

miały zostać również poczynione ustalenia faktyczne wykluczające wniosek

o zasiedzeniu nieruchomości przez wnioskodawczynię.

Zawarcie w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności

postępowania wynika z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania

uchybień procesowych o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do

art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność postępowania należy brać pod uwagę z urzędu.

Oznacza to także możliwość uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy

skarżący sformułował stosowny zarzut naruszenia określonego przepisu

postępowania, oraz tego, czy wykazał on możliwość wpływu tego uchybienia na

wynik sprawy (zob. postanowienie SN z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02).

Jednocześnie, mając na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu

nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne

wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było

wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie

argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny

(zob. postanowienie SN z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).

Zastrzeżenia uczestniczki nie świadczą o tym, by przed Sądem Okręgowym

doszło do stanu nieważności postępowania. Skarżąca swe stanowisko w tej kwestii

opiera na nietrafnie interpretowanym art. 379 pkt 3 k.p.c. Niniejsza sprawa nie jest

tożsama ze sprawą zakończoną w 1998 roku chociażby dlatego, że in casu

zasiedzenie stwierdzono z dniem 31 grudnia 2012 r. Tym samym oczywiste jest, że

podstawa faktyczna wniosku inicjującego postępowanie w obecnej sprawie była

inna – obejmowała bowiem fakt posiadania gruntu w późniejszym okresie. Już ta

I CSK 2679/25

5

okoliczność, tj. odmienność podstawy faktycznej obu spraw, wyklucza uznanie, że

niniejsza sprawa została już prawomocnie osądzona (art. 379 pkt 3 in fine k.p.c.).

Niezależnie od powyższego wypada przypomnieć, że w sprawie wyjaśniano

już, z przywołaniem uchwały – 7 – SN z 11 czerwca 2015 r., III CZP 112/14, że

oddalenie wcześniejszego wniosku o stwierdzenie zasiedzenia nie mogło być

rozstrzygające dla sprawy. Co więcej, skarżąca zdaje się nazbyt szeroko rozumieć

moc wiążącą wydanego we wcześniejszej sprawie orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.).

Rozpoznając niniejszą sprawę Sądy obu instancji uprawnione i zobowiązane były

do samodzielnego poczynienia wszystkich ustaleń faktycznych (zob. wyrok SN

z 13 maja 2021 r., V CSKP 73/21, a także postanowienie SN z 7 lipca 2021 r.,

III CSKP 103/21).

Na s. 3 skargi (strony oryginalnie nienumerowane) jako przyczynę kasacyjną

wskazano również „naruszenie prawa materialnego”. Należy zatem przypomnieć,

że naruszenie prawa materialnego stanowić może podstawę skargi

(art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), ale nie stanowi samoistnej przyczyny przyjęcia takiej

skargi do rozpoznania w myśl art. 3989 § 1 k.p.c.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że

z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

O kosztach orzeczono mając na względzie sporne interesy uczestników, ich

wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 5 pkt 1 w zw. z § 10

ust. 4 pkt 2 rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz za czynności adwokackie –

z uwzględnieniem tego, że uczestnicy wnoszący odpowiedzi na skargi kasacyjne

uczynili to tylko w odniesieniu do jednej ze skarg.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.,

orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

[J.T.]

I CSK 2679/25

6

[SOP]