W sporze o zachowek SN nie przyjął skargi, mimo zarzutu o skład z nominacji KRS

Powód P.S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Szczecinie z 25 marca 2025 r., zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego

uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy w

sposób szczegółowo wskazany w skardze.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na nieważność postępowania oraz wskazał, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na rażące naruszenie art. 378 § 1

I CSK 2703/25

2

w zw. z art. 379 pkt 4 w zw. z art. 386 § 2 k.p.c. oraz art. 991 § 2 w zw. z art. 996

w zw. z art. 5 k.c.

W odpowiedzi na skargę powód wniósł o jej oddalenie jej oraz zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi nieważność postępowania

w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. (skład sądu orzekającego sprzeczny z przepisami

prawa) przed Sądem Okręgowym z uwagi na to, że w sprawie brał udział sędzia

powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w 2019 r., której to nieważności

Sąd Apelacyjny nie wziął pod uwagę z urzędu.

Uszło jednak uwadze skarżącego, że zgodnie z pkt 2. uchwały składu trzech

Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSiA I-4110-1/20, sprzeczność składu

sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi wtedy, gdy

w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie

powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,

jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach,

do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1

Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1

EKPC.

Odwołanie się w takim przypadku do nieważności postępowania byłoby

zatem możliwe tylko wówczas, gdyby istniały jeszcze inne okoliczności, poza

wadliwością procesu powołania, przekonujące o naruszeniu przez dany skład sądu

w okolicznościach konkretnej sprawy standardu niezawisłości i bezstronności.

Skarżący takich okoliczności nie przytoczył. Co kluczowe, nie chodzi o to, że

skarżący takich okoliczności nie udowodnił, ale w ogóle ich nie powołał (s. 4-5

skargi kasacyjnej). Stąd też twierdzenia o nieważności postępowania przed Sądem

Okręgowym ze względu na jego skład są pozbawione jakichkolwiek podstaw,

niezależnie od kwestii obowiązywania uchwały z 23 stycznia 2020 r., BSiA I-4110-

1/20. Należy bowiem zwrócić uwagę, że uchwała ta została uznana przez Trybunał

I CSK 2703/25

3

Konstytucyjny w wyroku z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, za sprzeczną z: art. 179, art.

144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji,

a także art. 2 i 4 ust. 3 TUE oraz art. 6 ust. 1 EKPC.

Ponadto, skład sądu orzekającego w pierwszej instancji nie może skutkować

nieważnością postępowania przed sądem drugiej instancji. Co prawda zgodnie z

art. 39813 § 1 k.p.c., rozpoznając skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy w granicach

zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, jednak nie

ulega wątpliwości, że dotyczy to jedynie nieważności postępowania przed sądem

drugiej instancji (wyrok SN z 10 października 2008 r., II CSK 235/08, i powołane

w nim orzecznictwo).

Natomiast oczywista zasadność skargi, przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c., zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że doszło do kwalifikowanego naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego (postanowienia SN z 5 grudnia

2013 r., III SK 19/13, i z 3 grudnia 2014 r., III PK 75/14), a przytoczone podstawy

kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi (postanowienia SN z 5 października

2007 r., III CSK 216/07, i z 20 marca 2014 r., I CSK 18/14).

Skarżący nie wykazał, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Nie może być

skuteczny zabieg, którym posłużył się skarżący, powołując się w ramach

uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na naruszenie przepisów

wskazanych w ramach podstaw kasacyjnych (s. 1-2 skargi kasacyjnej). Są to

przecież dwa odrębne elementy konstrukcyjne skargi kasacyjnej. Przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(postanowienia SN: z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK

285/07; z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08) i

skutkuje z tej przyczyny uchyleniem zaskarżonego wyroku.

I CSK 2703/25

4

Co więcej, odwołując się do naruszenia wskazanych w ramach uzasadnienia

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej przepisów, powód przytoczył dosłownie

treść zarzutów i uzasadnienia sformułowanego w ramach podstaw kasacyjnych.

Przekonuje to o nierozróżnianiu przez skarżącego podstaw skargi i przyczyn

kasacyjnych uzasadniających jej przyjęcie do rozpoznania.

Ponadto, skarżący upatruje oczywistej zasadności skargi, poza uchybieniami

dotyczącymi składu Sądu pierwszej instancji, w odmowie uwzględnienia powództwa

na podstawie art. 5 k.c. Sąd Najwyższy prezentuje konsekwentnie pogląd, że

zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym

w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim

całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia

w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Dlatego dla

zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena całokształtu szczególnych

okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym

stanem faktycznym (zm.in. wyroki SN z 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94, i z 2

października 2015 r., II CSK 757/14). W konsekwencji stosowanie klauzuli

generalnej z art. 5 k.c. pozostaje domeną sądów meriti, a Sąd Najwyższy mógłby

zakwestionować oceny tych sądów jedynie, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące.

Co więcej, znaczny zakres uznaniowości, jaką dysponuje sąd stosując art. 5 k.c. co

do zasady wyklucza możliwość przyjęcia, że naruszenie tego przepisu jest na tyle

oczywiste i rażące, iż przesądza o oczywistej zasadności skargi.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący nie

przedstawił zresztą przekonujących argumentów, które uzasadniałyby ocenę, że

Sąd Apelacyjny, odwołując się do art. 5 k.c., dopuścił się kardynalnych błędów w

stopniu przemawiającym za uwzględnieniem podnoszonego zarzutu. Uzasadnienie

zaskarżonego wyroku jest w tym zakresie wszechstronne i wyczerpujące.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a stosownie do art. 98 § 1 i 3 k.p.c.

oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie obciążył

skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego.

I CSK 2703/25

5

(D.Z.)

[a.ł]