Potrącenie kredytobiorców z bankiem o kapitał. SN odmówił przyjęcia skargi banku

Pozwem skierowanym przeciwko P. S.A. z siedzibą w W., powodowie – K.S.

i K.S.1, w szczególności, wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu nr […] z 26

listopada 2009 r. (zawarta z poprzednikiem prawnym pozwanego – N. S.A. z

siedzibą w G.) jest nieważna oraz o zasądzenie od pozwanego solidarnie

(ewentualnie łącznie) na rzecz powodów kwoty 115 930,61 zł oraz 22 244,25 CHF

I CSK 2789/25

2

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 lutego 2020 r. do dnia

zapłaty, ewentualnie, w przypadku, zaś, nie uznania powyższego żądania,

powodowie domagali się ustalenia, że wysokość kredytu wynosiła 250 000 zł, a

wyszczególnione postanowienia spornej umowy nr […] są bezskuteczne wobec

nich oraz zasądzenia od pozwanego solidarnie (ewentualnie łącznie) na rzecz

powodów kwoty 51 315,14 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia

11 lutego 2020 r. do dnia zapłaty. Umową nr […], N. S.A. z siedzibą w G. udzielił

powodom kredytu denominowanego w złotych w kwocie stanowiącej równowartość

97804,62 CHF, celem sfinansowania zakupu lokalu mieszkalnego z rynku

pierwotnego położonego w W., przy ul. L.

Pozwany – P. S.A. z siedzibą w W., w odpowiedzi na pozew, wnosił o

oddalenie powództwa w całości; wskazał, w szczególności, że strona powodowa

nie posiada interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku

prawnego. Zdaniem pozwanego, skoro strona powodowa wytoczyła powództwo o

spełnienie świadczenia, a więc powództwo dalej idące, to w niniejszej sprawie

interes prawny powodów, o którym mowa w art. 189 k.p.c. nie istnieje. Pozwany

wskazał, że brak jest podstaw do zakwalifikowania „świadczenia" powoda jako

świadczenia nienależnego. Pozwany podniósł również zarzut przedawnienia

roszczenia strony powodowej.

Wyrokiem z 9 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, w

szczególności, ustalił, że umowa nr […] o kredyt mieszkaniowy […] z 26 listopada

2009 r., zawarta pomiędzy K.S. i K.S.1, a N. Spółką Akcyjną w G., której pozwany

jest następcą prawnym, jest w całości nieważna (pkt I); zasądził od P. Spółki

Akcyjnej w W. na rzecz powodów K. S. i K.S.1, do niepodzielnej ręki małżonków,

kwotę 115 930,61 zł oraz kwotę 22.244,25 CHF z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie naliczonymi od obu tych kwot za okres od dnia 17 października 2022 r.

do dnia zapłaty (pkt II); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt III).

Apelacje od wyroku wniosły obie strony.

Pozwany – P. S.A. w Warszawie, zaskarżył wyrok w części tj. w zakresie

jego pkt.: 1, 2 i 4, podnosząc wyszczególnione zarzuty naruszenia przepisów prawa

procesowego, tzn.: art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art.

I CSK 2789/25

3

227 k.p.c.; art. 233 § 1 k.p.c. oraz wyszczególnione zarzuty naruszenia przepisów

prawa materialnego, tzn.: art. 189 k.p.c.; art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2

Prawa bankowego w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c.; art.3851 §1-3 k.c.; art. 3851 §1-3 k.c.,

art. 3852 w zw. z art. 1 ust 2 i 6 Dyrektywy 93/13; art. 4 w zw. z art. 1 ust. 1 lit. a) i

lit. b) ustawy z 29 lipca 201 Ir. o zmianie ustawy Prawo bankowe, w zw. z art. 316 §

1 k.p.c. i art. 1 ust. 2 Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 65 §1 i 2 k.c.

oraz art. 358 § 2 i 3 k.c.; art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c., art. 411 pkt 1 i 4 k.c.

We wnioskach apelacji pozwany, między innymi, wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie wniósł o uchylenie

wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do

ponownego rozpoznania.

Powodowie w apelacji zaskarżyli wyrok w części, tj. w zakresie jego pkt III.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art

481 § 1 k.c., w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 476 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1

Dyrektywy 93/13; art. 2 oraz art. 76 Konstytucji RP oraz art. 12 i art. 169 Traktatu o

Funkcjonowaniu UE w zw. z art. 4 ust. 3 Traktatu o UE w z w. z art. 38 Karty Praw

Podstawowych UE oraz art; 3851 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13. We

wnioskach apelacji powodowie, domagali się jej uwzględnienia oraz zmiany

zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie poprzez uwzględnienie roszczenia

o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od 11 lutego 2020 r. do 16

października 2022 r.

Rozpoznający apelacje Sąd II instancji w pierwszej kolejności podkreślił, że

spór pomiędzy stronami dotyczył ważności (skuteczności) umowy kredytu, w której

wysokość zobowiązań wobec banku określana była za pomocą wskaźnika

waloryzacyjnego w postaci waluty obcej: franka szwajcarskiego, co wprowadziło

element ryzyka walutowego do umowy kredytu. Wśród wielowątkowych rozważań

Sąd odwoławczy stwierdził, że ostatecznie brak było podstaw, aby uznać, że

klauzule waloryzacyjne zostały wyrażone w spornej umowie kredytu w sposób

jasny i precyzyjny, co wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I

instancji, a z oceną tą Sąd odwoławczy w pełni się zgodził. Sąd ten dodał także, iż

nie ma w systemie prawa polskiego rozwiązań, które mogłyby zastąpić

I CSK 2789/25

4

niedozwolone klauzule przeliczeniowe, a zgodnie z wyrokiem Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r., C-260/18, art. 6 ust. 1

Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie

wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych

warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów

krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści

czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z

zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów

dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy

wyrażą na to zgodę. W efekcie trafna była konkluzja Sądu I instancji, że

bezskuteczność wskazanych postanowień umownych prowadziła do upadku

spornej umowy kredytu, a uznanie za abuzywne jej postanowień, wskazanych

przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie budziło zastrzeżeń. W

rezultacie, jak zważył Sąd odwoławczy, wszystkie te okoliczności nakazywały

oddalić obie apelacje, zgodnie z art. 385 k.p.c.

Ostatecznie Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 24 lipca 2024 r.

oddalił apelacje obu stron.

Pozwany – P. S.A. z siedzibą w W., skargą kasacyjną zaskarżył powyższy

wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 lipca 2024 r. w części, tj.: w pkt.: I, w

zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację pozwanego od

wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 9 listopada 2022 r., uwzględniającego

żądanie zasądzenia od P. Spółki Akcyjnej w W. na rzecz K.S. i K.S.1 kwoty

115.930,61 zł oraz kwoty 15.423,09 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie

naliczonymi od obu tych kwot za okres od dnia 17 października 2022 r. do dnia

zapłaty, przy czym skarżący zastrzegł jednocześnie, że nie zaskarża wyroku w

zakresie ustalającym, że umowa nr […] o kredyt mieszkaniowy […] z 26 listopada

2009 r., zawarta pomiędzy K.S. i K.S.1, a N. Spółką Akcyjną w G., której pozwany

jest następcą prawnym Umowa Kredytu, jest nieważna; w pkt II w całości.

Skargę tę oparł na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, tj.: art.

2432 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c.; art. 382 k.p.c. w zw. z art.

art. 2432 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz na zarzutach naruszenia przepisów

prawa materialnego, tj.: art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 498 § 1 i 2

I CSK 2789/25

5

k.c. oraz art. 499 k.c.;

Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania, ze względu na jej

oczywistą zasadność, albowiem Sąd Apelacyjny w Warszawie poprzez

niedokonanie oceny skuteczności złożonego przez powodów poza procesem

oświadczenia o potrąceniu z dnia 13 listopada 2023 r. nie rozpoznał istoty sprawy

(Sąd Apelacyjny nie zastosował art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 499 k.c. pomimo, że

dysponował zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym - oświadczeniem

powodów o potrąceniu, którym sami powodowie wskazali, że wzajemne

wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej) i niezasadnie

oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 9

listopada 2022 r., uwzględniającego żądanie zasądzenia od P. Spółki Akcyjnej w

W. na rzecz K.S. i K.S.1 kwoty 115.930;61 zł oraz kwoty 15.423,09 CHF z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od obu tych kwot za okres od

dnia 17 października 2022 r. do dnia zapłaty. Powodowie w ocenie pozwanego

przedstawili do potrącenia łącznie skutecznie kwotę 186.844,44 zł (doliczając także

kwotę 65 443,18 zł z tytułu spłaconych rat w okresie nieobjętym powództwem,

potrąconą na mocy oświadczenia o potrąceniu z dnia 20 lutego 2023 roku).

Powodowie potrącili swoją wierzytelność z wierzytelnością Banku w wysokości 250

000,00 zł o zwrot kapitału i zgodnie z treścią art. 498 § 2 k.c. wskazali w

oświadczeniu na jego skutek w postaci umorzenia wierzytelności. Zatem

powodowie nie mogli skutecznie popierać powództwa w niniejszej sprawie, a

jednocześnie twierdzić, że wzajemne roszczenia umorzyły się do wysokości

wierzytelności niższej. Nadto skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie doszło do

nierozpoznania istoty sprawy na skutek zaniechania przez Sąd Apelacyjny

dokonania oceny skuteczności złożonego przez powodów, poza procesem,

oświadczenia o potrąceniu z dnia 13 listopada 2023 r. - o czym poinformował

pozwany składając wniosek dowodowy objęty pismem z dnia 4 stycznia 2024 r.,

wskazując na fakt wygaśnięcia części należności dochodzonej pozwem wskutek

dokonanego potrącania. Sąd w żaden sposób się do niego nie ustosunkował. W

tych okolicznościach rzeczą Sądu II instancji było dokonanie nowych ustaleń

faktycznych oraz oceny merytorycznej skuteczności złożonego oświadczenia o

I CSK 2789/25

6

potrąceniu. Tymczasem Sąd nie odniósł się do złożonego przez powodów

oświadczenia o potrąceniu, a w konsekwencji nie poczynił nawet ustaleń istotnych

dla oceny skuteczności dokonanego potrącenia. Skarżący podkreślił, że w realiach

sprawy bez wątpienia istotne było to, czy doszło do potrącenia wzajemnych

wierzytelności stron i ustalenie, czy faktycznie istnieje wierzytelność przedstawiona

przez powoda do potrącenia w wysokości, która mogłaby prowadzić do

wygaśnięcia (przez umorzenie - art. 498 § 2 k.c.) części wierzytelności powoda

dochodzonej w przedmiotowym postępowaniu. W ocenie strony pozwanej brak

dokonania wymaganych dla prawidłowego rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych

powoduje, że Sąd Apelacyjny nie rozpoznał istoty sprawy, co czyni skargę

kasacyjną oczywiście uzasadnioną i w konsekwencji powinno następczo

doprowadzić do uchylenia przez Sąd Najwyższy zapadłego w sprawie orzeczenia.

We wnioskach skarżący domagał się, w szczególności, uchylenia wyroku

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2024 r., w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego

rozpoznania w zaskarżonej części, ewentualnie, wniósł, między innymi, o uchylenie

zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części oraz orzeczenie co do istoty sprawy

poprzez oddalenie powództwa w zakresie żądania zasądzenia kwoty 115.930,61 zł

oraz kwoty 15.423,09 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od

obu tych kwot za okres od dnia 17 października 2022 r. do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na skargę powodowie domagali się jej odrzucenia ze względu

na brak interesu w zaskarżeniu; ewentualnie nieprzyjmowania skargi do

rozpoznania; ewentualnie jej oddalenia oraz zasądzenia od strony pozwanej na

rzecz strony powodowej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w postaci

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu

wskazali, że oświadczenie o potrąceniu z dnia 13 listopada 2023 r. zostało złożone

w reakcji na uprzednio wystosowane przez bank wezwanie do zwrotu kwoty

wypłaconej w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. Jednak w tym czasie bank w

postępowaniu z powództwa kredytobiorców twierdził, że umowa kredytu jest ważna,

potrącenie nieskuteczne, a powództwo kredytobiorców należy oddalić. Z drugiej

jednak strony w wezwaniu do zwrotu kwoty wypłaconej w wykonaniu umowy

kredytu bank twierdził, że umowa jest nieważna, z czym z kolei zgadzali się

I CSK 2789/25

7

powodowie i złożyli oświadczenie o potrąceniu celem wzajemnego umorzenia

wierzytelności, a nie jednostronne pomniejszenie ich własnych roszczeń

dochodzonych w niniejszym procesie. Bank wystąpił z powództwem o zapłatę i

sprawa w tym przedmiocie toczy się przed Sądem Okręgowym Warszawa-Praga w

Warszawie, II C 3376/23.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

I CSK 2789/25

8

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje

prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to

twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz.

49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14,

nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie

publ. i przywołane tam orzecznictwo).

Należy podkreślić, że skarżący nie składał w niniejszym procesie

oświadczenia o potrąceniu w trybie art. 2031 k.p.c., lecz w postępowaniu

odwoławczym powoływał się na oświadczenie powodów o potrąceniu (złożone w

związku z wezwaniem ich przez pozwanego do zwrotu wypłaconego im kapitału),

jednocześnie podnosząc w apelacji zarzuty przeciwko rozstrzygnięciu Sądu

pierwszej instancji o nieważności umowy kredytowej i domagając się oddalenia

powództwa w całości (tak samo w piśmie z 4 stycznia 2024 r. - k. 604/2 pkt 5).

W konsekwencji brak merytorycznego zbadania w niniejszym procesie przez

Sąd drugiej instancji skutków zarzutu potrącenia złożonego przez powodów, ale w

celu obrony przed roszczeniem pozwanego o zwrot spełnionego na ich rzecz

świadczenia w wykonaniu nieważnej umowy, w sytuacji gdy pozwany w niniejszym

procesie do zakończenia postępowania odwoławczego nie podniósł własnego

zarzutu potrącenia, jak tego wymaga art. 2031 k.p.c., lecz kontestował orzeczenie

Sąd pierwszej instancji orzekające o nieważności umowy kredytowej, nie pozwala

na podzielenie tezy skarżącego o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w

I CSK 2789/25

9

znaczeniu wyżej opisanej przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania. Ostatecznego

rozliczenia wzajemnych wierzytelności strony mogą dokonać w ramach sprawy, w

związku z którą powodowie z niniejszego procesu złożyli w stosunku do pozwanego

Banku oświadczenie o potrąceniu.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. a o kosztach postępowania

kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹

k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 poz.1964 ze zm).

Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego

znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z

dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie

określenia brzmienia klauzuli wykonalności.

Władysław Pawlak

[PG]

[a.ł]