Sąd Najwyższy nie przyjął skargi o lokal spółdzielczy w dziale spadku po małżonkach S.

Postanowieniem z dnia 21 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w Zamościu oddalił

apelację wnioskodawczyni do postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie

Lubelskim z dnia 31 października 2024 r. oddalającego jej wniosek w sprawie o

podział majątku dorobkowego małżonków S., dział spadku po S.S. oraz częściowy

dział spadku po W.S.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, skarżąca wskazała przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt

1 i 4 k.p.c.

I CSK 2795/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

I CSK 2795/25

3

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez

konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie

podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa

zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego

z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK

622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października

2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.;

z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17,

niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie

określone w art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2

k.p.c., co oznacza, że skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i

ich uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie

pokrywać (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ

131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC

2001, Nr 10, poz. 157; z 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, niepubl.; z 13 lipca 2007

r. III CSK 180/07, niepubl.; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; z 11

kwietnia 2018 r., V CSK 547/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17,

niepubl.). Uzasadnienie oczywistej zasadności skargi nie może więc poprzestawać

na prostym odwołaniu do naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych.

Natomiast w celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie

wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, niepubl.).Uzasadnienia

I CSK 2795/25

4

przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do rozpoznania, Sąd

Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw, niezależnie od tego,

że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody argumentowania (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II CSK 432/19, niepubl., z

15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK 520/11,

niepubl.).

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

wskazała, że w sprawie występuje konieczność rozważenia istotnego zagadnienia

prawnego tj., „czy w świetle dyspozycji przepisów art. 684 k.p.c., art. 567 § 1 i 3

k.p.c., art. 922 § 1 k.c., art. 924 k.c., art. 925 k.c., ówczesnego art. 215 § 2 i 4

Prawa spółdzielczego, ówczesnego art. 220 Prawa spółdzielczego, ówczesnego

art. 221 Prawa spółdzielczego, art. 31 k.r.o., wkład mieszkaniowy, wierzytelność z

tytułu wkładu mieszkaniowego wchodzi w skład majątku wspólnego S.S. i W.S., a

także czy wkład mieszkaniowy, wierzytelność z tytułu wkładu mieszkaniowego

wchodzi w skład spadku po S.S., W.S.”.

Sformułowana przez skarżącą wątpliwość nie wyraża istotnego zagadnienia

prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Ponadto skarżąca nie

przedstawiła żadnej argumentacji jurydycznej, ograniczając się do sformułowania

pytania pozbawionego abstrakcyjnego charakteru. Twierdzenie, że występuje

istotne zagadnienie prawne, z drugiej zaś, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, jest przy tym wewnętrznie sprzeczne, jeżeli bowiem w sprawie

rzeczywiście występuje istotne zagadnienie prawne, od którego wyjaśnienia zależy

prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, to ewentualny błąd orzeczniczy popełniony

przez sąd drugiej instancji nie może mieć tym samym charakteru oczywistego i

podstawowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2016 r., sygn.

akt I CSK 477/15, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2018 r.,

sygn. akt I CSK 707/17, niepubl.).

Przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie uzasadnia wskazywana

przez skarżącą konieczność rozpoznania zarzutów kasacyjnych przez Sąd

Najwyższy. Twierdzenie o występowaniu takiej potrzeby nie jest bowiem

równoznaczne z wykazaniem, że doszło do oczywistego naruszenia konkretnego

I CSK 2795/25

5

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, a naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia.

Skarżąca w niewyodrębnionym wyraźnie od uzasadnienia podstaw skargi

kasacyjnej uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

podała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, „lokatorskie prawo do

lokalu mieszkalnego nie wygasło z mocy prawa w związku z tym, że

wnioskodawczyni J.M. i L.S. przysługiwało roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o

przydział lokalu po byłym członku wynikające z ówczesnego art. 221 Prawa

spółdzielczego na podstawie, którego L.S. wstąpił na zasadzie sukcesji w ogół praw

i obowiązków w miejsce zmarłego członka spółdzielni W.S., L.S. nie wniósł wkładu

mieszkaniowego zgodnie z art. 218 § 3 ówczesnego Prawa spółdzielczego, a

spółdzielnia nie zwróciła osobie uprawnionej wkładu mieszkaniowego stosownie do

art. 218 § 4 Prawa spółdzielczego, ponieważ L.S. wstąpił na zasadzie sukcesji w

ogół praw i obowiązków w miejsce zmarłego członka spółdzielni W.S.”.

Zgodnie z art. 218 § 1 i § 2 Prawa spółdzielczego lokatorskie prawo do

lokalu nie przechodzi na spadkobierców oraz wygasa z chwilą ustania członkostwa,

a więc również z chwilą śmierci członka spółdzielni. Przepisy art. 221 Prawa

spółdzielczego regulując zaś sui generis następstwo prawne w stosunku do

ogólnych przepisów o dziedziczeniu i wyłączały stosowanie przepisów art. 922 i

nast. k.c., zgodnie z regułą lex specialis derogat legi generali. (zob. np.

uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego (7) z 13 lipca 2006 r., III CZP 33/06,

OSNC 2007, nr 1, poz. 1). Zgłoszenie i zrealizowanie przez osoby uprawnione na

podstawie art. 221 Prawa spółdzielczego roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i o

przydział lokalu po zmarłym członku, któremu przysługiwało spółdzielcze

lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, nie oznacza zatem, że prawo to wchodzi

w skład spadku i może przejść na spadkobierców.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

I CSK 2795/25

6

(K.L.)

[a.ł]