Nadbudowa mieszkania bez zgody współwłaścicieli. SN odmówił przyjęcia skargi powoda

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

I CSK 2820/25

2

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii jej przyjęcia bądź odmowy przyjęcia do rozpoznania wynika z oceny, czy

okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa

w art. 3989 § 1 k.p.c.

Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem się

na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), z uwagi na naruszenia: - art.

4171 § 2 k.c. w zw. z art. 417 § 1 k.c.; - art. 140 k.c.; - art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy

z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. Nr 156, poz. 1118); -

art. 6 k.c. w zw. z art. 363 k.c.; - art. 24 k.c. w zw. z art. 23 k.c., co uzasadnił

w sposób tożsamy z uzasadnieniem podstaw skargi kasacyjnej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego

i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw

kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa

(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęte skargą orzeczenie jest wadliwe i dlatego skarga powinna

być przyjęta do rozpoznania. Uzasadnienie wniosku nie może sprowadzać się do

powtórzenia uzasadnienia podstaw kasacyjnych; nie może być sformułowane

w sposób, który wymagałby oceny ich zasadności na tym etapie postępowania.

Skonfrontowanie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z motywami zaskarżonego nią wyroku nie potwierdza tezy powoda o

jej oczywistej zasadności. Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej

zaskarżonego orzeczenia wynika, że powód nie zakupił lokalu w budynku, w którym

I CSK 2820/25

3

chciał prowadzić nadbudowę od pozwanego Powiatu Ś., lecz od Gminy Miasto Ś.

Pozwany nie składał zatem w stosunku do powoda w związku z zakupem lokalu

jakichś zobowiązań, których miałby nie dotrzymać. Sprzedająca lokal gmina

oczywiście nie mogła zadeklarować, że powód uzyska korzystne dla siebie

rozstrzygnięcia w postępowaniu o pozwolenie na budowę, gdyby miał nie spełnić

wymagań przewidzianych prawem.

Dochodzone w sprawie roszczenia odszkodowawcze i o zadośćuczynienie

powód oparł na twierdzeniu, że poniósł szkodę w związku z odmową zatwierdzenia

projektu budowlanego i udzielenia mu przez Starostę Ś. pozwolenia na budowę

obejmującego nadbudowę kondygnacji mieszkalnej nad istniejącą częścią

dwukondygnacyjną budynku mieszkalnego, w którym zakupił lokal od Gminy Miasto

Ś. Wojewoda D. jako organ administracji II instancji, utrzymał w mocy decyzję

Starosty Ś. w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i

udzielenia powodowi pozwolenia na nadbudowę budynku. Wydanie decyzji

odmownych było związane z istnieniem przeszkody materialnoprawnej w postaci

braku zgody wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, w której powód zakupił

lokal na dokonanie tego rodzaju czynności.

Zakupiony przez powoda lokal mieszkalny wchodził w skład budynku,

stanowiącego współwłasność dziewięciu osób (5 lokali mieszkalnych),

funkcjonowała w nim wspólnota mieszkaniowa, w której każdy ze

współwłaścicieli jest zobowiązany do współdziałania w zarządzanie rzeczą wspólną

zarówno w sprawach zwykłego zarządu, jak i przekraczających zakres zwykłego

zarządu. Z art. 20 ust. 1 ustawy z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U.

z 2021 r., poz. 1048, dalej – u.w.l.) wynika, że jeżeli liczba lokali wyodrębnionych

i lokali niewyodrębnionych w budynku na nieruchomości wspólnej jest większa niż

trzy, właściciele lokali są obowiązani podjąć uchwałę o wyborze jednoosobowego

lub kilkuosobowego zarządu, zaś sposób jego wykonywania jest regulowany tą

ustawą. W art. 22 ust. 3 pkt 5 u.w.l. ustawodawca wymienił zgodę na nadbudowę

lub przebudowę nieruchomości wspólnej wśród czynności przekraczających zakres

zwykłego zarządu we wspólnocie, a identycznie trzeba ocenić charakter takiej

czynności we wspólnotach zarządzanych wyłącznie według przepisów kodeku

cywilnego.

I CSK 2820/25

4

Wbrew twierdzeniom powoda sam fakt posiadania tytułu prawnego do lokalu

nie był wystarczający do dokonania robót objętych projektem budowlanym.

Twierdzenia powoda, że planowane przez niego prace w związku z nadbudową

lokalu na nieruchomości wspólnej nie miały prowadzić do ingerencji w tę

nieruchomość są niemożliwe do zaakceptowania, gdyż nadbudowa istniejącego

lokalu oczywiście wiąże się z ingerencją w substancję zaliczaną do części

wspólnych (ściany zewnętrzne i konstrukcyjne, dach, elewacja, przynajmniej

niektóre instalacje), a finalnie prowadzi do powiększenia powierzchni, którą włada

jeden ze współwłaścicieli, co – w związku z określonymi ustawą zasadami

określania udziałów w nieruchomości wspólnej – wpływa na sytuację prawną nie

tylko współwłaściciela, który dokonał nadbudowy, ale i pozostałych współwłaścicieli

nieruchomości.

Art. 417 § 1 k.c. nie statuuje domniemania bezprawności działania władzy

publicznej. Obowiązkiem procesowym powoda było zatem przedstawienie

twierdzeń o faktach oraz zaoferowanie dowodów prowadzących do wykazania, że

działanie lub zaniechanie organu wykonującego władzę publiczną było niezgodne

z prawem (bezprawne), spowodowało szkodę pozostającą z nim w adekwatnym

związku. Do odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną przez

orzecznictwo administracyjne zastosowanie znajduje art. 4171 § 2 k.c. Skuteczność

jej dochodzenia zależy zatem od stwierdzenia we właściwym postępowaniu

niezgodności z prawem tej decyzji (art. 4171 § 2 k.c.). Sąd powszechny

rozpatrujący sprawę o odszkodowanie nie jest władny samodzielnie ocenić

zgodności z prawem decyzji administracyjnej, gdyż stawiłoby to wkroczenie

w obszar właściwości organów administracji i sądów administracyjnych.

W judykaturze przyjmuje się, że ostateczna decyzja administracyjna,

która nie została podważona we właściwym trybie, ma charakter wiążący

w postępowaniu cywilnym. Stanowisko to ma swoje źródło w art. 10 ust. 1

Konstytucji RP, art. 2 § 3 i art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. oraz art. 16 i art. 97 § 1 pkt 4

k.p.a., zwłaszcza w odniesieniu do decyzji konstytutywnych, a taki charakter ma

pozwolenie na budowę (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 16 lutego 2017

r., I CSK 679/15, z 21 września 2018 r., V CSK 589/17, postanowienie Sądu

Najwyższego z 3 lipca 2015 r., IV CSK 636/14). Orzeczenie sądu

I CSK 2820/25

5

administracyjnego wiąże zaś na podstawie art. 170 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. –

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935).

Wykazanie bezprawności decyzji o odmowie pozwolenia na nadbudowę

lokalu wymagało zatem posłużenia się powstałym na drodze administracyjnej lub

sądowoadministracyjnej prejudykatem, a takiego powód nie przedstawił (art. 6 k.c.).

W niemożności wdrożenia prac budowlanych związanych z nadbudową

lokalu powód upatrywał także naruszenia jego dóbr osobistych. Nie określił jednak,

jakie jego dobra osobiste miałyby ucierpieć w związku z niewydaniem decyzji, której

oczekiwał, ale i w tym przypadku odpowiedzialność pozwanego byłaby

warunkowana stwierdzeniem bezprawności działania pozwanego na właściwej

drodze.

Skarżący upatruje oczywistej zasadności skargi kasacyjnej także

w nieważności postępowania z uwagi na naruszenie art. 379 pkt 4 k.p.c. przez

rozpoznanie sprawy cywilnej w drugiej instancji, w składzie jednego sędziego, na

podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) oraz wydanie orzeczenia przez sędziego,

który nieprawidłowo został powołany do orzekania w Sądzie Apelacyjnym we

Wrocławiu, co skutkuje nieistnieniem orzeczenia.

Nieważność postępowania przed sądem drugiej instancji jest samodzielną

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.,

niepodlegającą kwalifikacji na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., a w razie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania – uwzględnianą przez Sąd

Najwyższy w graniach zaskarżenia z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.).

Kolegialność składu orzekającego stanowi zasadę w postępowaniach

odwoławczych, ponieważ zapewnia wyższy standard kontroli odwoławczej

orzeczenia, pozwala na kształtowanie się decyzji w drodze dyskursu i ścierania

stanowisk, umacnia bezstronność, niezależność i niezawisłość orzekania oraz

zwiększa legitymację rozstrzygnięcia sądu w odbiorze społecznym, a zatem jest

pożądana z punktu widzenia właściwej ochrony praw stron i uczestników

I CSK 2820/25

6

postępowania (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 1 lipca 2021 r., III CZP 36/20,

OSNC 2021, nr 11, poz. 74). W związku z pandemią COVID-19, w ustawie z dnia 2

marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,

przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz

wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: „ustawa covidowa”), w wersji

obowiązującej od dnia 3 lipca 2021 r. (zob. art. 4 ustawy z dnia 28 maja 2021 r.

o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw,

Dz.U. poz. 1090), ustawodawca postanowił, że w czasie obowiązywania stanu

zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19

oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni,

w sprawach rozpoznawanych według przepisów kodeksu postępowania cywilnego

w pierwszej i w drugiej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego

sędziego, z wyjątkiem spraw rozpoznawanych w składzie jednego sędziego

i dwóch ławników; prezes sądu mógł jednak zarządzić rozpoznanie sprawy

w składzie trzech sędziów, jeśli uznał to za wskazane ze względu na szczególną

zawiłość sprawy lub jej precedensowy charakter (zob. art. 15 zzs¹ ust. 1 pkt 4

ustawy covidowej, uchylony przez art. 28 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.

o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju

sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych

innych ustaw, Dz. U. poz. 1860). Na gruncie powołanych przepisów w judykaturze

Sądu Najwyższego wyjaśniono, że odstępstwo od zasady kolegialności składu

sądu odwoławczego nie jest równoznaczne z oczywistym naruszeniem art. 45 ust.

1 Konstytucji RP (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 kwietnia 2022 r.,

III CZP 77/22).

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 26 kwietnia 2023 r. -

zasada prawna - III PZP 6/22 (OSNP 2023, nr 10, poz.104), wyjaśnił, że

rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego

sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej

ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji

RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art.

31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4

I CSK 2820/25

7

k.p.c.). Ustalony w tej uchwale sposób wykładni powołanych przepisów miał jednak

zastosowanie do orzeczeń wydanych w postępowaniu apelacyjnym od jej wydania.

Należy jednak odnotować, że 28 września 2023 r. nastąpiła zmiana stanu

prawnego i powołaną ustawą z 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy -

Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz.

1860), znowelizowano m.in. art. 367 k.p.c. dotyczący składów sądów drugiej

instancji rozpoznających apelację; w tym zakresie ustawa ta weszła w życie 28

września 2023 r. (art. 1 pkt 16 w zw. z art. 40 i art. 32 ust. 1 tej ustawy). W związku

z określoną w apelacji wartością przedmiotu zaskarżenia i majątkowym

charakterem sprawy, właściwy do jej rozpoznania w drugiej instancji był skład

jednoosobowy (art. 367¹ § 1 k.p.c.). W niniejszej sprawie w takim składzie 9

stycznia 2025 r. wydano zaskarżone przez powoda orzeczenie, a sędzia, która je

wydała uzyskała powołanie do Sądu Okręgowego bez udziału Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). W Sądzie Apelacyjnym orzekała zaś na podstawie

właściwej delegacji.

Brak jest zatem podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

z uwagi na zarzucaną przez powoda nieważność postępowania.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz– co do

kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1

k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst

jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu.

Marta Romańska

[dr]

[a.ł]

I CSK 2820/25

8