Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skargi banku i obciążył go kosztami 2700 zł

Wyrokiem z 18 lipca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z 20 marca 2023 r., którym

Sąd ustalił, że umowa o kredyt hipoteczny zawarta między powodem i pozwanym

jest nieważna.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając go w całości. Wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia

I CSK 284/25

2

prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) dotyczące: możliwości uznania całej umowy

kredytu za nieważną, gdy za niedozwolone zostały uznane jedynie klauzule

spreadowe przy braku niedozwolonego charakteru klauzul ryzyka, problemu

uznania kredytu indeksowanego lub denominowanego za kredyt złotowy, mimo że

w tzw. ustawie antyspreadowej przyznano kredytobiorcom możliwość spłaty rat

bezpośrednio w walucie obcej, co eliminuje konieczność sięgania do klauzul

przeliczeniowych, a także możliwości odwoływania się do stawki referencyjnej

WIBOR dla określenia oprocentowania celem utrzymania umowy kredytu w mocy.

Ponadto, zdaniem skarżącego, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 4 ust. 2 oraz art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13, art. 65, 354, 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2 i art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3

Prawa bankowego oraz art. 189 k.p.c.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł m.in. o odmowę przyjęcia

skargi do rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda

kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Sformułowanych przez skarżącego zagadnień nie można uznać za istotne

zagadnienia prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż każde z nich

znalazło już rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W szczególności

ustalono, że między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego

występuje ścisłe powiązanie (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25

kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, i przywołane tam

orzecznictwo). Jeżeli z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające

sposób ustalenia kursu waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania

I CSK 284/25

3

mechanizmu indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym

sposobem określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny zgodnie

z punktem pierwszym wskazanej uchwały, która ma moc zasady prawnej i wiąże

Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).

Sąd Najwyższy rozstrzygnął już także kwestię konsekwencji wejścia w życie

tzw. ustawy antyspreadowej i umożliwienia spłaty kredytu bezpośrednio w walucie

obcej. Samo wejście w życie wskazanej ustawy nie wpłynęło na ocenę abuzywności

postanowień umów kredytu zawartych wcześniej oraz konsekwencji prawnych

wynikających z tej oceny (zob. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18,

OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, i z 28

października 2022 r., II CSKP 894/22), a stworzyło jedynie podstawy do zmiany

postanowień umowy co do sposobu waloryzacji na przyszłość niespłaconych

jeszcze rat kredytu. Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się

natomiast według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2).

Ostatnie ze sformułowanych przez skarżącego zagadnień dotyczyło

możliwości dalszego obowiązywania umowy po uznaniu za abuzywne postanowień

przewidujących indeksację jako umowy kredytu złotowego oprocentowanego

według stawki WIBOR. W tej mierze należy odwołać się do punktu drugiego

przywołanej uchwały Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22,

zgodnie z którym w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty

obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże

także w pozostałym zakresie.

Sąd Najwyższy nie dostrzega również w niniejszej sprawie potrzeby

dokonania wykładni wskazywanych przez skarżącego przepisów. Do przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. wymaga się bowiem wykazania, że treść i znaczenie przepisu nie zostały

dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba

zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. postanowienie SN z 21 listopada 2023 r.,

I CSK 4931/22). Część z przedstawionych wyżej rozważań w odpowiedzi na

I CSK 284/25

4

sformułowane przez skarżącego zagadnienia prawne dotyczy tych samych kwestii,

co dowodzi, iż wykładnia powoływanych przez skarżącego przepisów nie budzi

w orzecznictwie wątpliwości.

Uzasadniając konieczność dokonania wykładni przepisów, skarżący

wskazuje m.in. na możliwość zastępowania wyeliminowanej klauzuli spreadowej

innym sposobem ustalenia kursu oraz na brak interesu prawnego kredytobiorców

w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu.

Na tym tle ponownie należy zauważyć, że zgodnie z punktem pierwszym

przywoływanej wyżej uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w razie uznania,

że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące

się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,

że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Ponadto Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że dochodzenie roszczenia

o zwrot zapłaconych rat kredytu nie eliminuje interesu prawnego w żądaniu

ustalenia nieistnienia stosunku prawnego w związku z nieważnością umowy

kredytu. Wyrok zasądzający świadczenie restytucyjne na rzecz kredytobiorcy nie

rozstrzygałby bowiem – ze skutkiem wynikającym z art. 365 § 1 k.p.c. – czy

stosunek kredytu został ważnie nawiązany (zob. wyroki SN: z 17 marca 2022 r.,

II CSKP 474/22, OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 44; z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22,

oraz postanowienia SN z 28 lipca 2023 r., I CSK 4275/22, i z 29 września 2023 r.,

I CSK 212/23).

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11, 3 i 4, art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 6 oraz § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych.

I CSK 284/25

5

(E.M.)

[SOP]