Granica działek wg aktu własności ziemi z lat 70. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

I CSK 2846/25

2

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii jej przyjęcia bądź odmowy przyjęcia do rozpoznania wynika z oceny,

czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa

w art. 3989 § 1 k.p.c.

Uczestnicy wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c.), które przedstawili jako pytania: - „czy popełnienie przez funkcjonariusza

publicznego, prowadzącego postępowanie uwłaszczeniowe, przestępstwa z art.

246 § 1 i art. 266 § 1 kodeksu karnego obowiązującego w czasie prowadzenia

postępowania uwłaszczeniowego powinno być brane pod uwagę przez Sąd

Okręgowy i czy Sąd ten powinien ten zarzut rozważyć i ocenić na podstawie art.

382 k.p.c., mimo że przestępstwa te uległy już przedawnieniu?”; - „czy powoływanie

się przez osobę wnioskującą o uwłaszczenie części nieruchomości, stanowiącej

własność innej osoby, na przejęcie od tej osoby w drodze spadku części

nieruchomości wnioskowanej do uwłaszczenia, w sytuacji kiedy ta osoba żyła,

może prowadzić do nieważności aktu własności ziemi z powodu wydania go

niezgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu

własności gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1971 r. Nr 27 poz. 250), czy też Sąd może

uznać, że w powszechnej świadomości społeczeństwa, zwłaszcza na terenach

wiejskich w latach 70-tych XX wieku termin „spadek” nie jest rozumiany zgodnie

z art. 922 k.c., ponieważ dzieci przejmują majątek od rodziców w drodze formalnie

darowizny, ale twierdzą, że dostali swój spadek, mimo, że rodzice nadal żyją, mimo

że nie ustalił w trybie art. 382 k.p.c. na podstawie jakich dowodów takie tłumaczenie

zaakceptował i nie podał faktów występowania w rzeczywistości takich sytuacji oraz

czy Sąd może zastępować stronę w tłumaczeniu sensu jej zeznań?’’; - „czy

w postępowaniu o rozgraniczenie konieczne jest ustalenie przez Sąd zasięgu

prawa własności tylko aktualnego właściciela, który nabył nieruchomość w drodze

czynności prawnej, czy też dla oceny tej czynności prawnej niezbędne jest branie

pod uwagę również okoliczności w jakich wydano w przeszłości decyzję - akt

własności ziemi na nieruchomość stanowiącą własność obecnego właściciela i czy

w przypadku, gdy ww. decyzja została wydana w wyniku przestępstwa, bez

I CSK 2846/25

3

jakiejkolwiek podstawy w prawie materialnym i z oczywistym naruszeniem reguł

postępowania administracyjnego, mają zastosowanie art. 58 § 1, § 2 k.c. i art. 378

§ 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.?”

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga wskazania na problem

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie

i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować

oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości

rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których

ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę

problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak

skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter

rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym

Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi

pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem

prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

Skarżący nie podjęli próby przedstawienia argumentacji prawnej, która by

nadała przytoczonym pytaniom cechy zagadnienia prawnego w powyższym

znaczeniu, a to uniemożliwia kontrolę wniosku pod kątem spełnienia przesłanek

przedsądu z art. 3989 k.p.c. Skarżący nie domagali się rozstrzygnięcia problemów

ujętych abstrakcyjnie, mogących mieć znaczenie w niniejszej i w innych sprawach

albo problemów, który przyczyniłby się do rozwoju prawa. Pytania sformułowane

przez skarżących dotyczą wprost subsumpcji ustalonych w sprawie okoliczności

albo takich okoliczności, które ustalone nie zostały, lecz były powoływane przez

uczestników, pod przepisy, w świetle których zgłoszone żądanie zostało ocenione.

Skarżący pomijają, że w konsekwencji wejścia w życie ustawy z 26

października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27,

poz. 250), prawa do nieruchomości rolnych nabyli ci ich samoistni posiadacze,

którzy weszli w posiadanie na podstawie zdarzeń określonych w art. 1 ustawy,

a były to nie tylko nieformalne działy spadku, lecz i nieformalne darowizny.

I CSK 2846/25

4

W postanowieniu z 19 sierpnia 2009 r., III CZP 51/09, Sąd Najwyższy

wyjaśnił, że w razie wypełnienia hipotezy art. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu

własności gospodarstw rolnych uwłaszczenie następowało z mocy samego prawa,

co potwierdzała tylko decyzja wydawana na podstawie przepisów tej ustawy. Organ

administracyjny stwierdzał nabycie prawa własności nieruchomości pozostającej

w samoistnym posiadaniu wnioskującego o wydanie decyzji, nie dokonując jednak

kontroli granicy i nie mając kompetencji do dokonania rozgraniczenia w toku

postępowania uwłaszczeniowego. Z tego względu w wypadku określenia w akcie

własności ziemi obszaru i konfiguracji działki z naruszeniem art. 12 ust. 7 ustawy

o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych sąd dokonujący rozgraniczenia

może samodzielnie ustalić granicę działek zgodnie ze stanem samoistnego

posiadania na dzień 4 listopada 1971 r., bez potrzeby dokonania zmiany decyzji

w postępowaniu administracyjnym. Samoistny posiadacz nabywał przy tym

własność nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy o uregulowaniu

własności gospodarstw rolnych w takich granicach, w jakich faktycznie wykonywał

swe władztwo w stosunku do tej nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy

uwłaszczeniowej, nawet jeżeli stan jej posiadania nie był zgodny

z obszarem i konfiguracją działek wynikających z ewidencji gruntów.

O nieistnieniu decyzji administracyjnej (nie zaś o jej „bezwzględnej

nieważności”, skoro w prawie administracyjnym konsekwentnie od okresu

międzywojennego ustawodawca przyjmuje domniemanie prawidłowości decyzji,

a w celu jej podważenia wymaga wykorzystania instrumentu w postaci stwierdzenia

nieważności) można mówić co najwyżej wtedy, gdy została ona wydana przez

podmiot niebędący organem administracji lub administrującym i w dowolnej

procedurze, a zatem wtedy, gdy oceniane działanie pozoruje tylko wydanie aktu

administracyjnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 9 października 2007 r.,

III CZP 46/07, wyrok Sądu Najwyższego z 17 października 2000 r., I CKN 846/98,

uchwała Sądu Najwyższego z 18 maja 1994 r., III CZP 69/94, OSNCP 1994, Nr 12,

poz. 233).

Wbrew twierdzeniom skarżących, akty własności ziemi, na których podstawie

poprzednicy stron nabyli własność rozgraniczanych nieruchomości, nie były

decyzjami nieistniejącymi (czy „dotkniętymi bezwzględną nieważnością”), a zatem

I CSK 2846/25

5

brak było podstaw do podważenia ich znaczenia w niniejszym postępowaniu i sądy

meriti były związane tymi decyzjami administracyjnymi. O wyłączeniu możliwości

ich podważania na drodze administracyjnej lub sądowej zadecydował ustawodawca

(zob. art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu

nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, Dz.U. z 2001, Nr 57, poz. 603),

argumentując, że między 4 listopada 1971 r. a końcem 1991 r. minęło tak dużo

czasu, że zainteresowani wykazaniem wadliwości aktów własności ziemi mogli

z powodzeniem doprowadzić do ich weryfikacji na właściwej drodze, a skoro takich

działań nie podjęli, to samo trwanie stanu stwierdzonego aktem musiało

doprowadzić do wywołania skutków przewidzianych w prawie cywilnym.

Sąd drugiej instancji odnotował, że aktualnie spór graniczny dotyczy osób,

które nabyły własność rozgraniczanych nieruchomości pochodnie, a mianowicie na

podstawie umowy dożywocia lub darowizny. Z ustaleń dokonanych w sprawie

wynika, że po wydaniu aktów własności ziemi nie doszło do zasiedzenia

przygranicznych pasów gruntu, które by spowodowało korektę stanu prawnego linii

granicznej między nieruchomościami. Sąd Okręgowy rozważył, czy posiadanie

nieruchomości wykonywane przez uczestników w odniesieniu do przygranicznych

pasów gruntu mogło doprowadzić do zasiedzenia ich własności i taką możliwość –

z uwagi na złą wiarę posiadaczy, czas trwania posiadania i ostatecznie jego

przerwanie – wykluczył. Ocena prawna okoliczności istotnych o przebiegu granic

rozgraniczanych nieruchomości nie jest zatem wadliwa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. oraz– co do

kosztów postępowania – art. 520 § 2, art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art.

391 § 1 k.p.c., § 5 pkt 2 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst

jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu.

Marta Romańska

[dr]

I CSK 2846/25

6

[a.ł]