Odsetki od zwrotu rat kredytu CHF od daty pisma. SN nie przyjął skargi kredytobiorców

Wyrokiem z 22 lipca 2022 r. w sprawie z powództwa U.B. i M.B. przeciwko

Bankowi Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił

powództwo główne oraz ewentualne sprecyzowane w punkcie II pisma

procesowego z 9 września 2020 roku (pkt 1), ustalił nieważność bliżej opisanej

umowy kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem CHF o numerze […]

zawartej w dniu 28 lutego 2008 r. przez M.B. z Bank Spółką Akcyjną w W.

(poprzednikiem prawnym pozwanego (pkt 2); ustalił nieważność bliżej opisanej

I CSK 2876/24

2

umowy kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem CHF o numerze […]

zawartej w dniu 28 lutego 2008 r. przez U.B. (poprzednio R.) oraz M.B. z Bank

Spółką Akcyjną w W. (pkt 3); zasądził od pozwanego na rzecz M.B. w związku z

nieważnością umowy kredytu hipotecznego o numerze […] kwoty: a) 277 535,90 zł

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: 225 739,14 zł od 23 maja 2017 r.

do dnia zapłaty, 25 045,24 zł od 26 września 2020 r. do dnia zapłaty; 26 751,52 zł

od 2 lutego 2016 r. do dnia zapłaty; b) 91 852,26 CHF z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 26 września 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 4); zasądził od pozwanego

na rzecz M.B. oraz U.B. w związku z nieważnością umowy kredytu hipotecznego o

numerze […] kwoty po: 80 562,62 zł na rzecz każdego z powodów z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od 23 maja 2017 r. do dnia zapłaty (pkt 5a); 8591,12 zł na

rzecz każdego z powodów z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 2 lutego

2016 r. do dnia zapłaty (pkt 5b); 31 175,79 CHF na rzecz każdego z powodów z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 26 września 2020 r. do dnia zapłaty (pkt

5c); oddalił powództwo ewentualne w pozostałej części (pkt 6) i orzekł o kosztach

zastępstwa procesowego i kosztach sądowych (pkt 7-9).

Po rozpoznaniu apelacji pozwanego Banku, wyrokiem z 12 lutego 2024 r. Sąd

Apelacyjny w Łodzi zmienił zaskarżony wyrok w punktach 4a i 5a w ten tylko

sposób, że w punkcie 4a w zakresie kwoty 225 739,14 zł oraz w punkcie 5a ustalił

początkową datę, od której zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie, na dzień

26 września 2020 r. i oddalił powództwo ewentualne w zakresie roszczenia o

odsetki ustawowe za opóźnienie za okres od 23 maja 2017 r. do 25 września 2020

r.; oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach

postępowania apelacyjnego. Powodowie U.B. i M.B. wnieśli skargę kasacyjną,

opierając wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynie kasacyjnej objętej

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

I CSK 2876/24

3

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez

stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą

„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

podnieśli, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne na gruncie wykładni

art. 481 § 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. w zw.

z art. 3851 § 1 k.c. sprowadzające się do pytania, czy w przypadku wystąpienia

przez konsumenta przeciwko bankowi z żądaniem zwrotu części świadczeń

spełnionych w wykonaniu umowy kredytu, w której zamieszczono nieuczciwe

postanowienia, które to żądanie oparte zostało o (błędne) założenie, że umowa

kredytu w pozostałej części (z pominięciem abuzywnych postanowień) wiąże strony

(tzw. odfrankowienie), pomimo otrzymania przez bank wezwania, roszczenie

konsumenta nie staje się wymagalne, a bank nie popada w opóźnienie w zwrocie

świadczeń (w części, której dotyczyło wezwanie) do czasu zajęcia przez

konsumenta stanowiska, że umowa kredytu jest w całości nieważna z powodu

zamieszczonych w niej nieuczciwych postanowień i wystąpienia z żądaniem zwrotu

wszystkich spełnionych na jej podstawie świadczeń. Czy tez w omawianym

przypadku, kredytodawca nie dokonując niezwłocznie zwrotu nienależnych

świadczeń w części, której dotyczyło popada w opóźnienie i jest zobowiązany do

zapłaty odsetek od kwot, których dotyczyło wezwanie, zaś ewentualne rozszerzenie

żądania zwrotu, tak by objęło wszystkie spełnione na podstawie nieważnej umowy

świadczenia, powoduje jedynie postawienie w stan wymagalności roszczenia o

zwrot świadczeń nie objętych pierwotnym żądaniem.

W nawiązaniu do tak sformułowanej przyczyny kasacyjnej należy

przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1

I CSK 2876/24

4

k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego

abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd

Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju

prawa i orzecznictwa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,

jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Skarżący powinien

sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy przedstawianiu przez sąd

powszechny zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy;

przedstawić pogłębiony wywód prawny uzasadniający zgłoszone wątpliwości,

wykazać zasadność preferowanego sposobu jego rozstrzygnięcia, a także

wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji postawionego problemu

prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy.

W aktualnym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

wyjaśniono, że możliwość żądania odsetek za opóźnienie nie może być

uzależniona od prawomocnego ustalenia nieważności umowy, lecz powinna wiązać

się z żądaniem przez konsumenta zwrotu kwot zapłaconych w wykonaniu

nieważnej umowy i upływem terminu do zapłaty (por. wyrok z 14 grudnia 2023 r., C-

28/22, G.1, pkt 7172, 85-87 oraz postanowienie z 8 maja 2024 r., C-424/22, S., pkt

37). W sentencji wyroku C-140/22 stwierdzono, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz. UE L nr 95, s. 29; dalej:

„Dyrektywa 93/13”) należy wykładać w ten sposób, iż w kontekście uznania

nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez

instytucję bankową ze względu na to, że umowa ta zawiera nieuczciwy warunek,

bez którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni

prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z

tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem

oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na

utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony

faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność

wspomnianej umowy, a z drugiej - konsekwencji tej nieważności, i po trzecie, że

wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. W wyroku z dnia 14 grudnia

2023 r., C-28/22, Trybunał uznał natomiast, że skuteczność ochrony przyznanej

I CSK 2876/24

5

konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby konsumenci ci,

powołując się na prawa, które wywodzą z tej dyrektywy, byli narażeni na ryzyko

nieotrzymania odsetek za opóźnienie od kwot, które powinny im zostać zwrócone

ze względu na nieważność takiej umowy od momentu upływu terminu nałożonego

na przedsiębiorcę do wykonania świadczenia, po tym jak przedsiębiorca ten

otrzyma wezwanie do zwrotu tych kwot. W aktualnym orzecznictwie Sądu

Najwyższego także opowiedziano się za poglądem, że w razie stwierdzenia

nieważności umowy kredytowej, konsument jest uprawniony do domagania się od

przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych przez konsumenta w wykonaniu tej

umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na

danego przedsiębiorcę do wykonania tego zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca

ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego świadczenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 6 września 2024 r., II CSKP 690/23, z 8 kwietnia 2025 r., II CSKP 15/23 i z 9 lipca

2025 r., II CSKP 307/25).

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny przychylił

się do powyższego poglądu, niemniej jednak uznał, że wymagalność kwoty

225 739,14 zł zasądzonej w punkcie 4a wyroku Sądu Okręgowego na rzecz

powoda M.B. i kwot 80 562,62 zł zasądzonych na rzecz powodów w punkcie 5a

tego wyroku należy wiązać z datą doręczenia pozwanemu Bankowi odpisu pisma

powodów z 9 września 2020 r. modyfikującego powództwo. Zgodnie z jego treścią,

powodowie wnieśli, w ramach roszczenia ewentualnego, o zasądzenie od

pozwanego wskazanych kwot z powołaniem się na nieważność obu bliżej

opisanych umów kredytu. Natomiast w pozwie powodowie domagali się zasądzenia

łącznie na ich rzecz kwoty 269 672,92 zł z tytułu zwrotu nadpłaconych świadczeń

przy założeniu powodów, że przytoczone przez nich postanowienia umowne są

wprawdzie abuzywne, ale po ich wyeliminowaniu, obie umowy kredytu nadal

obowiązują. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 15 września 2020 r., III CZP

87/19 OSNC 2021, nr 2, poz.11), są to dwie odmienne podstawy żądań i dwa

odrębne roszczenia, albowiem żądanie uznania postanowienia wzorca umowy za

niewiążące konsumenta (art. 3851 k.c.) nie jest tożsame ani nie zawiera się w

żądaniu ustalenia nieważności umowy (art. 58 k.c.).

I CSK 2876/24

6

Sąd Apelacyjny podniósł ponadto, że ta kwota została wskazana łącznie,

bez rozróżnienia, która jej część jest dochodzona z tytułu każdej z dwóch umów

kredytu objętych pozwem. Obejmowała także świadczenie z tytułu ubezpieczenia

niskiego wkładu własnego, a powodowie nie sprecyzowali, czy kwoty tej dochodzą

na swoją rzecz łącznie, w częściach lub solidarnie. Według Sądu Apelacyjnego nie

można było zatem uznać, że zarówno co do wysokości, jak i co do podstawy

faktycznej, była to ta sama wierzytelność, która ostatecznie została przez Sąd

Okręgowy uwzględniona, aby pozew mógł w tym zakresie pełnić rolę wezwania do

zapłaty zgodnie z art. 455 k.c. Sformułowane przez skarżących zagadnienie ma

zatem nie tylko kazuistyczny charakter, ale także zostało sformułowane w

oderwaniu od przedstawionych wyżej ustaleń faktycznych i ocen prawnych Sądu

odwoławczego, stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku.

W świetle art. 455 k.c. wezwanie do spełnienia świadczenia jest warunkiem

jego wymagalności, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie

wynika z właściwości zobowiązania. Przepisy kodeksu cywilnego nie określają

wymagań w zakresie formy i treści, jakim powinno odpowiadać wezwanie do

zapłaty. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że z funkcji wezwania do

zapłaty, którą pełni ono na tle art. 455 k.c., należy wnioskować, że stanowi ono

wyraz woli wierzyciela uzyskania od dłużnika określonego świadczenia, przy czym

wola ta może zostać wyrażona przez każde zachowanie wierzyciela, byleby

ujawniało ono tę wolę w dostateczny sposób, na co wskazuje także art. 60 k.c.

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 1972 r., III CRN 2/72). Określenie w

wezwaniu świadczenia, które ma zostać spełnione, zakłada przynajmniej

wskazanie jego rozmiaru i przedmiotu - w przypadku świadczeń pieniężnych kwoty

przypadającej do zapłaty - oraz jego źródła, tytułu (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 5 sierpnia 2014 r., I PK 20/14, OSNP 2016, nr 1, poz. 4 i z dnia 25 września 2020

r., V CSK 410/18, OSNC 2021, nr 7-8, poz. 50). Wezwanie do zapłaty powinno

określać kwotę żądaną przez wierzyciela oraz wskazywać podstawę prawną

wezwania przez skonkretyzowanie stosunku zobowiązaniowego, z którego

wierzyciel wywodzi swoje roszczenie (wyrok Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2023

r., II CSKP 234/22). Chodzi przy tym o to, by dłużnik zorientował się, o jaką

wierzytelność i jakiego stosunku prawnego chodzi. Nie ma zatem podstaw do

I CSK 2876/24

7

przyjęcia, że na gruncie niniejszej sprawy powstała potrzeba odniesienia się przez

Sąd Najwyższy do sformułowanej przez skarżącego wątpliwości.

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. , nie obciążając nimi powodów

jako konsumentów.

Agnieszka Piotrowska

[P.P.]

I CSK 2876/24

8

[SOP]