Sąd Najwyższy nie przyjął kasacji pozwanego w sporze syndyka SKOK o zwrot pożyczki

Wyrokiem z dnia 21 marca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 30

czerwca 2023 r., którym utrzymany został w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu

nakazowym wydany przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 14

marca 2022 r. w sprawie sygn. akt I Nc 39/22.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 §1 pkt 1

i 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 2903/25

2

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

I CSK 2903/25

3

Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię

przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o

występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z

dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z

różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ

102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK

111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,

V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia

2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Skarżący nie wykazał wystąpienia powyższych przyczyn kasacyjnych. We

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał, że w sprawie

występują istotne zagadnienia prawne i rozbieżności w orzecznictwie dotyczące

w szczególności ważności czynności prawnych zawieranych przez tzw. „słupy” w

ramach procederu wyłudzania pożyczek ze SKOK W. i zakresu związania sądu

cywilnego ustaleniami wyroku karnego (art. 11 k.p.c.). Wedle skarżącego sprawa

dotyczy fundamentalnego zagadnienia ważności czynności prawnych

dokonywanych w warunkach przestępstwa (oszustwa) - a konkretnie, czy umowa

pożyczki zawarta przez tzw. „słupa” z instytucją finansową, w sytuacji gdy intencją

stron (lub jednej ze stron) jest wyłudzenie środków, powinna być traktowana jako

ważna umowa czy też jako czynność nieważna (pozorna lub sprzeczna z prawem).

Ponadto w ramach tego ogólnego zagadnienia wyłaniają się bardziej szczegółowe

pytania prawne, m.in.: „Czy intencja wyłudzenia pożyczki (działanie kredytobiorcy w

celu oszukania kredytodawcy lub z pomocą wewnętrznego współsprawcy) wyłącza

kwalifikację czynności jako pozornej? Innymi słowy, czy możliwa jest pozorność

I CSK 2903/25

4

„czysta” umowy, której zawarciu towarzyszy przestępczy zamiar”; „Jaka jest relacja

między oszustwem kredytowym a nieważnością umowy kredytu/pożyczki? Czy

każde oszustwo skutkuje jedynie sankcjami karnymi i względną wadliwością umowy

(wada oświadczenia woli), czy też w pewnych warunkach (udział obu stron w

nielegalnym celu) umowa jest nieważna bezwzględnie na podstawie art. 58 k.c.?”;

„czy skazanie pozwanego za wyłudzenie pożyczki wyklucza powoływanie się przez

niego na nieważność umowy?”. Zdaniem skarżącego rozstrzygnięcie przez Sąd

Najwyższy dylematu: czy prawo cywilne sankcjonuje nieważnością umowy zawartą

przez „słupa” celem wyłudzenia środków z udziałem osób reprezentujących

kredytodawcę, czy też uznaje ją za ważną do czasu ewentualnego podważenia z

tytułu wad oświadczeń woli ma znaczenie wykraczające poza niniejszy spór, jest

zagadnieniem nowym, związanym z głośnymi aferami finansowymi z ostatnich lat, i

budzi poważne wątpliwości prawne, co samo w sobie uzasadnia przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Ponadto skarżący podał, że analiza dostępnych orzeczeń dotyczących

podobnych stanów faktycznych (pożyczki/kredyty W SKOK-W. zaciągnięte przez

„słupy”) ujawnia znaczące różnice w podejściu sądów apelacyjnych - a nawet

różnice stanowisk między różnymi składami Sądu Najwyższego, jeśli chodzi

o akcenty. Zdaniem skarżącego zarysowały się dwie odmienne linie orzecznicze:

„pro nieważności (pro klient)” oraz „pro ważności (pro bank)”. W zależności od tego,

czy sprawa trafiła przed Sąd Apelacyjny w Warszawie, Gdańsku, czy - jak tu –

w Łodzi, zapadały odmienne rozstrzygnięcia w zasadniczo analogicznych stanach

faktycznych (roszczenie syndyka przeciwko nominalnemu pożyczkobiorcy o zwrot

fikcyjnej pożyczki). Skarżący podał również, że występuje zróżnicowanie nawet na

poziomie Sądu Najwyższego i odwołał się w tym względzie do wyroków w

sprawach II CSKP 642/22 oraz II CSKP 594/22.

W wyroku z 28 lutego 2023 r., II CSKP 594/22 (OSNC 2023, nr 10, poz. 98)

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wada pozorności występuje wówczas, gdy

oświadczenie jest złożone „dla pozoru”, a więc nie towarzyszy mu wola wywołania

skutków prawnych, jakie zwykle prawo łączy z takim oświadczeniem,

a jedynie zamiar stworzenia na zewnątrz wrażenia (pozoru), że wola taka istnieje.

Czym innym jest natomiast czynność dokonana przez osoby podstawione, w której

I CSK 2903/25

5

strony wytwarzają nieprawdziwy obraz sytuacji co do osób, które czynność

interesuje, jednakże mają rzeczywisty zamiar wywołania takich skutków prawnych,

jakie normalnie złożone przez nie oświadczenia woli za sobą pociągają. Sąd

Najwyższy zwrócił również uwagę, że intencja wyłudzenia pożyczki nie oznacza, iż

zaangażowane osoby (pożyczkobiorca i działający z nim w porozumieniu

reprezentant pożyczkobiorcy) nie chcą osiągnąć skutku prawnego związanego

z zawarciem umowy pożyczki, w szczególności skutku polegającego na

zobowiązaniu pożyczkodawcy do przeniesienia na własność biorącego określonej

kwoty pożyczki. Przeciwnie, zazwyczaj chcą ów skutek osiągnąć, nawet kosztem

zobowiązania pożyczkobiorcy do zwrotu kwoty pożyczki z odsetkami, czemu

towarzyszyć może założenie, że pożyczkobiorca nie wywiąże się z tego

zobowiązania. Naganność ich intencji jest kwestią odrębną, która może podlegać

rozważeniu na płaszczyźnie niezgodności ich działania z prawem.

Ponadto Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że nawet sytuacja, w której

sprzeczność zawarcia umowy z prawem ma charakter obustronny (np. zawierając

umowę pożyczki, zarówno pożyczkobiorca, jak i osoby reprezentujące SKOK

popełniły przestępstwo, działając w zmowie), nie prowadzi jeszcze per se do

nieważności umowy, nie każda bowiem czynność sprzeczna z prawem jest

dotknięta nieważnością. Inny niż nieważność skutek nie musi przy tym wynikać

wprost z ustawy, lecz może być ustalony w drodze bardziej złożonych zabiegów

interpretacyjnych, uwzględniających cel i sens naruszanej normy. Za zgodną z tym

celem i proporcjonalną nie może być uznana sankcja, która w razie naruszenia

norm ustawowych (w tym zakazów karnych) albo zasad współżycia społecznego

chroniących instytucje finansowe przed wyłudzeniami kredytów czy pożyczek (w

tym SKOK), pozbawiałaby te instytucje praw, które służą ochronie ich słusznego

interesu związanego z odzyskaniem wypłaconej kwoty i wynagrodzenia za

korzystanie z kapitału, w tym prawa do zaspokojenia się z nieruchomości, które

miało zabezpieczać spłatę udzielonej pożyczki (zob. też wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 26 sierpnia 2025 r., II CSKP 233/23, niepubl.).

Prezentowane we wniosku przez skarżącego wątpliwości zostały zatem

wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a powołane przez skarżącego,

I CSK 2903/25

6

wydane wcześniej orzeczenia sądów powszechnych nie mogą uzasadniać istnienia

przyczyny kasacyjnej w postaci rozbieżności w orzecznictwie.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

(K.L.)

[a.ł]