Sąd Najwyższy nie przyjął skargi Skarbu Państwa w sprawie zasiedzenia gruntu leśnego

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

I CSK 292/26

2

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący Skarb

Państwa powołał się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej wynikającą z

wadliwych ustaleń Sądu Okręgowego dotyczących braku samoistnego posiadania i

złej wiary po stronie Skarbu Państwa. Wskazał również na potrzebę wykładni

przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 121 pkt 4 w

związku z art. 175 k.c.

Jak przyjmuje się w utrwalonej judykaturze Sądu Najwyższego, oczywista

zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Oczywiste jest przy

tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy

przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą

zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych, powołanych

przez skarżącego przepisów prawa i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,

OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr

10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).

Wykazanie tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga

przeprowadzenia odrębnego, zwartego jurydycznego wywodu, wskazującego, jakie

przepisy prawa zostały naruszone, dlaczego ich naruszenie prowadziło do wydania

wadliwego rozstrzygnięcia i z jakich względów nieprawidłowość ta ma charakter

kwalifikowany i oczywisty. Złożony w skardze wniosek wywodu takiego nie

zawierał, obejmował natomiast szeroką polemikę ze stanowiskiem Sądu

Okręgowego, stanowiącą dosłowne powtórzenie uzasadnienia podstaw

kasacyjnych. Podejście takie zapoznaje sens wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania, którego rola polega na przekonaniu Sądu Najwyższego o potrzebie

merytorycznego rozpoznania skargi, co z istoty rzeczy musi poprzedzać analizę

uzasadnienia podstaw kasacyjnych (por. np. postanonowienie Sądu Najwyższego z

dnia 23 lutego 2024 r. I CSK 4759/22).

I CSK 292/26

3

Skarżący nie dostrzegł ponadto, że zasadniczym podłożem oddalenia

wniosku było zakwestionowanie władania przez Skarb Państwa sporną

nieruchomością. Władanie nieruchomością stanowi quaestio facti, a jego ustalenie

pozostaje w domenie Sądów meriti. Czyniona we wniosku próba podważenia oceny

dowodów, na podstawie których Sądy meriti dokonały ustaleń co do tego, w czyim

władaniu znajdowała się sporna nieruchomość, musiała okazać się zatem

bezskuteczna (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). Jak wynikało z motywów

zaskarżonego postanowienia, Sąd Okręgowy nie pominął zresztą wskazywanych

przez skarżącego zeznań, lecz nie wyciągnął z nich oczekiwanych przezeń

wniosków, co nie podlega kontroli kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.).

Rozważania wniosku dotyczące błędnego przypisania skarżącemu złej wiary

przy obejmowaniu spornej nieruchomości w posiadanie nie mogły mieć w tym

stanie rzeczy rozstrzygającego znaczenia. Niemniej jednak, stanowisko

uzależniające dobrą wiarę Skarbu Państwa przy obejmowaniu nieruchomości w

posiadanie na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej, która następnie została

wyeliminowana z obrotu na skutek stwierdzenia jej wadliwości, od tego, czy

wadliwość ta może być uznana – w okolicznościach konkretnego przypadku – za

usprawiedliwioną, koresponduje z wyrażanym w tej mierze zapatrywaniem Sądu

Najwyższego (por. np. odpowiednio postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1

marca 2017 r., IV CSK 261/16 i z dnia 5 kwietnia 2024 r., II CSKP 747/22), a

poczynione w tym zakresie przez Sądy meriti rozważania i oceny nie mogły być

uznane za nieprawidłowe w stopniu oczywistym i elementarnym.

Uzasadnienia dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie stanowiła

również wątpliwość dotycząca wykładni art. 121 pkt 4 k.c. Kwestia ta mogłaby mieć

znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy tylko przy założeniu, że Skarb Państwa był

posiadaczem samoistnym nieruchomości, czego – jak przyjął Sąd Okręgowy – nie

wykazano. Niezależnie od tego, Sąd Najwyższy wielokrotnie przyjmował, że jeżeli

do odzyskania od Skarbu Państwa nieruchomości przez byłego właściciela lub jego

następców prawnych konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego

ostatecznej decyzji, na podstawie której następowało przejście nieruchomości na

Skarb Państwa, stan powodujący zawieszenie biegu terminu zasiedzenia na

podstawie art. 121 pkt 4 k.c. i wcześniejszych odpowiedników tego przepisu, istniał

I CSK 292/26

4

w zasadzie do dnia 31 sierpnia 1980 r., z zastrzeżeniem odmiennej oceny z racji

okoliczności konkretnego przypadku (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 31 sierpnia 2018 r., I CSK 302/18, z dnia 17 stycznia 2019 r., IV CSK 535/17 i

IV CSK 537/17 oraz z dnia 29 lipca 2021 r., IV CSKP 64/21 i powołane tam

wcześniejsze orzecznictwo). To, że w ocenie skarżącego w okolicznościach sprawy

rozstrzygniętej zaskarżonym orzeczeniem uzasadnione było przyjęcie tego rodzaju

odmiennej oceny, podczas gdy sąd meriti wyraził inne stanowisko, nie uzasadnia

potrzeby wykładni przepisów prawa w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., lecz

sprowadza się do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia konkretnej sprawy.

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c., Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(M.M.)

[SOP]