Testament ustny w obawie rychłej śmierci. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

I CSK 302/24

2

Skarżący wnieśli o przyjęcie skargi do rozpoznania w oparciu o drugą i

czwartą z wymienionych przesłanek.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN: z

13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, nie publ.).

Zdaniem skarżących, w niniejszej sprawie istnieje potrzeba wykładni art. 952

§ 1 k.c., a w szczególności sformułowanej w tym przepisie przesłanki obawy rychłej

śmierci, wywołującej rozbieżności w orzecznictwie sądów. Skarżący nie wykazali

jednak, że takie wątpliwości występują. Zaistnienie sytuacji obawy rychłej śmierci

jest niewątpliwe, co odzwierciedlają okoliczności faktyczne ustalone przez Sąd

drugiej instancji (przyjęcie spadkodawczyni na ostry dyżur, jej nieuleczalna

choroba, od której leczenia odstąpiono). Istniały zatem podstawy

usprawiedliwiające obawę, że zagrożenie dla życia spadkodawczyni przybrało

cechy nieuchronności, wobec braku możliwości odwrócenia przyczyn tego

zagrożenia (por. postanowienie SN z 29 września 2023 r., I CSK 149/23, OSP

2024, nr 3, poz. 18).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, odwołanie się do przesłanki

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga przedstawienia, w czym wyraża

się „oczywista zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że istotnie skarga

jest oczywiście uzasadniona. Chodzi tu o wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob.

m.in. postanowienie SN z 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Celem

sformułowania powyższej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

jest wykazanie jedynie oczywistego naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacji, w której naruszenie to spowodowało

I CSK 302/24

3

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 6

listopada 2012 r., III SK 16/12, nie publ.).

Skarżący podnieśli, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w

związku ze wskazanymi przez nich w uzasadnieniu podstaw skargi rozbieżnościami

i sprzecznościami w zeznaniach świadków.

Ustawodawca wyraźnie zastrzegł w art. 39813 § 2 k.p.c., że w postępowaniu

kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd

Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia; ponadto podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.

Wobec wskazania, że przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

ma wspierać uzasadnienie zarzutów (podstaw) kasacyjnych, należy przypomnieć,

iż wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną

konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi kasacyjnej i nie jest rzeczą Sądu

Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi argumentów na

uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienie SN z 22 kwietnia

2015 r., IV CSK 613/14, nie publ.). Rolą Sądu Najwyższego nie jest domyślanie się

lub poszukiwanie okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania (zob. postanowienia SN z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08 i z 14 grudnia

2004 r., II CZ 142/04 - nie publ.). Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione; dla

spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia, gdyż mimo że argumenty mogą być podobne, to

Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizując podstaw kasacyjnych i

ich uzasadnienia (zob. postanowienie SN z 8 lipca 2014 r., I UK 65/14, nie publ.).

I CSK 302/24

4

Mając powyższe na uwadze, nie można przyjąć, że powołane przez

skarżących przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały w sposób

właściwy wykazane.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Grzegorz Misiurek

(A.T.)

[r.g.]