Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej powódki w sporze o zachowek

Wyrokiem z dnia 22 lutego 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił

apelację powódki i pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w

Warszawie z dnia 18 maja 2022 r. zasądzającego od pozwanego na rzecz powódki

– z tytułu zachowku - kwotę 496.071,28 zł z ustawowymi odsetkami od 2 grudnia

2014 r. do 31 grudnia 2015 r. i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia

2016 r. do dnia zapłaty oraz oddalającego w pozostałym zakresie powództwo.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, powódka wskazała przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 3090/25

2

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

I CSK 3090/25

3

Skarżąca nie wykazała, by zaskarżony wyrok był dotknięty tego rodzaju

nieprawidłowościami.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazując na zarzuty naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. w związku z art. 156 ust. 3 i 4

u.g.n., podniosła, że Sąd Apelacyjny nie dysponował aktualną wyceną

nieruchomości darowanych pozwanemu i rozpoznając sprawę uwzględnił

nieaktualną na dzień orzekania przez ten Sąd opinię biegłej z dnia 25 stycznia 2022

r. Zdaniem skarżącej doszło do oczywistego naruszenia przepisów postępowania,

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż zgodnie z art. 995 k.c. wartość

przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen

z chwili ustalania zachowku, a więc naruszenie ww. przepisów postępowania

wpłynęło na stosowanie przepisu prawa materialnego. Skarżąca podniosła, że sąd

zobowiązany jest opinie uaktualnić w sposób określony w art. 156 ust. 4 u.g.n.

także na etapie postępowania odwoławczego, a naruszenie tego przepisu przez

Sąd Apelacyjny jest oczywiste.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono jednakże, że wykorzystanie

przez sąd opinii biegłego, mimo braku wymaganej art. 156 ust. 4 u.g.n. klauzuli

aktualizacyjnej, nie stanowi automatycznie podstawy do uchylenia orzeczenia, które

zostało wydane z naruszeniem tego przepisu. Podstawę skargi kasacyjnej stanowi

bowiem naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Oznacza to nie tylko

konieczność potwierdzenia bezpośredniego bądź pośredniego wpływu uchybienia

na rozstrzygnięcie, ale i wykazania, że były to uchybienia tego rodzaju lub wystąpiły

w takim natężeniu, iż ukształtowały lub mogły ukształtować treść zaskarżonego

orzeczenia. W sytuacji, w której strona skarżąca nie przytoczyła żadnych

skonkretyzowanych twierdzeń, które wskazywałyby na zmianę uwarunkowań

prawnych lub innych czynników rzutujących na wysokość szacunku, względnie

wskazujących na odmienną wartość nieruchomości, wykorzystanie przez sąd opinii

biegłego, mimo braku wymaganej przepisem art. 156 ust. 4 u.g.n. klauzuli

aktualizacyjnej, nie oznacza, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 grudnia 2018

r., III CSK 164/18, niepubl.; z dnia 8 grudnia 2022 r., I CSK 2263/22, niepubl.; z

I CSK 3090/25

4

dnia 29 sierpnia 2023 r., I CSK 5051/22, niepubl.). Argumentacja skarżącej

ograniczona do ogólnego twierdzenia o występującej inflacji i oczywistym jej

wpływie na ceny nieruchomości nie była w okolicznościach przedmiotowej sprawy

wystarczająca, aby przyjąć, że zarzucane Sądowi Apelacyjnemu uchybienie

skutkowało oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej.

Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie

określone w art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2

k.p.c, uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do

rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw,

niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody

argumentowania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II

CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia

2012 r., I CSK 520/11, niepubl.).

Za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mogła w konsekwencji

przemawiać argumentacja zawarta w piśmie z 21 sierpnia 2026 r. zważywszy, że

zarzuty, których dotyczyła, nie zostały objęte wnioskiem o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, stosownie zaś do ugruntowanego stanowiska Sądu

Najwyższego obliczanie zachowku następuje na podstawie wartości spadku,

ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniu z tego tytułu (zob. np. uchwałą

Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSNC 1985, Nr 10,

poz. 147; wyrok Sądu Najwyższego z 6 marca 2014 r., V CSK 209/13, niepubl.;

wyrok Sądu Najwyższego z 2 lutego 2017 r., I CSK 260/16,niepubl.; postanowienie

Sądu Najwyższego z 8 lipca 2022 r., I CSK 1174/22, niepubl.; postanowienie Sądu

Najwyższego z 14 kwietnia 2023 r., I CSK 2485/22, niepubl.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

(K.L.)

I CSK 3090/25

5

[SOP]