Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze o kredyt indeksowany do waluty obcej

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank (poprzednio Bank1) S.A.

w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 12 września 2025 roku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

I CSK 313/26

2

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Przesłanka ta nie została

spełniona.

Należy przypomnieć, że oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne

wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje

wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu

do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28

marca 2007 r., II CSK 84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia

odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej

okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości

interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK

111/09; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/06).

I CSK 313/26

3

Autor skargi kasacyjnej wskazał natomiast, że w sprawie istnieje potrzeba

wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się

one do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości

zastąpienia takich postanowień przepisami dyspozytywnymi.

Jednocześnie według skarżącego w sprawie istnieje potrzeba wykładni

przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 410 k.c. w zw.

z art. 405 i art. 3851 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy Nr 93/13.

Rozbieżności owej pozwany upatruje w zakresie, w jakim przepisy te odnoszą się

do zasad rozliczeń stron nieważnej umowy (tj. do zastosowania tzw. teorii dwóch

kondykcji albo teorii salda), w szczególności w kontekście najnowszego orzeczenia

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-396/24, które nakazuje

stosowanie teorii salda − co pozostaje według autora skargi kasacyjnej –

w sprzeczności z dominującą linią orzeczniczą sądów krajowych.

Podniesione przez autora skargi kasacyjnej kwestie, w ramach istnienia

potrzeby wykładni przepisów prawa, koncentrują się wokół problemu dotyczącego

abuzywności postanowień umowy i skutków tej abuzywności, które były w ostatnim

czasie przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. SN w uchwale

pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22; w uchwale z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 109,

i w wyrokach: z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK

19/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20;

z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 27 lipca

2021 r., V CSKP 49/21; z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr

4, poz. 54; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22;

z 9 grudnia 2022 r., II CSKP 1262/22; z 3 marca 2022 r., II CSKP 520/22; z 23

marca 2022 r., II CSKP 532/22; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD

2022, nr 4, poz. 52; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 676/22; z 10 maja 2022 r., II

CSKP 694/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP

1153/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP 1104/22; z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP

387/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22; z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22;

z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 26

I CSK 313/26

4

maja 2022 r., II CSKP 711/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP 792/22; z 20 maja 2022

r., II CSKP 796/22; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 883/22; z 20 maja 2022 r., II

CSKP 943/22; z 8 września 2022 r., II CSKP 1094/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz.

53; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 875/22; z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22; z 22

lutego 2023 r., II CSKP 1442/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 26 stycznia

2023 r., II CSKP 722/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 483/22; z 28 lutego 2023 r., II

CSKP 1440/22; z 17 marca 2023 r., II CSKP 924/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP

1159/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 272/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP

454/22; z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22;

z 31 marca 2023 r., II CSKP 1052/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 23 maja 2023 r., II CSKP 973/22; z 30 maja 2023

r., II CSKP 1536/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22; z 18 października

2023 r., II CSKP 1722/22, i z 27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że postanowienia

umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego

kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,

pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter

niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego

z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Wyjaśniono, że niedozwolone postanowienie

umowne (art. 3851 § 1 KC) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte

bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo

świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu

skuteczność z mocą wsteczną. Nie budzi też wątpliwości, że stwierdzenie

niedozwolonego charakteru postanowienia w umowie kredytu może uzasadniać

uznanie umowy za nieważną. (zob. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 7 maja 2021 r. - zasada prawna - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,

poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC

2021, nr 6, poz. 40; postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lipca 2021 r., III CZP

41/20, MoP 2021, nr 15, s. 775; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18,

Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG i z 29

kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A.).

I CSK 313/26

5

Niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie

daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne. (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22 i wskazane tam orzeczenia,

postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 2022 r., I CSK 3614/22).

Ponadto w uchwale całego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25

kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził, że

w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże

z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy

całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze

stron.

Sąd Najwyższy rozpoznając niniejszą sprawę jest związany cytowaną

uchwałą (art. 88 uSN).

Także zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi na przeszkodzie

wypełnianiu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych

warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów

krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści

czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające

z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów

I CSK 313/26

6

dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie w przypadku, gdy strony

umowy wyrażą na to zgodę. Zdaniem Trybunału jest tak zwłaszcza wówczas, gdy

unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu

indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia

ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego

kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na

przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru

niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej

i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą

międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa

nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie

spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyrok

TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; zob. też wyrok SN z dnia 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/19).

Jednocześnie należy podkreślić, że w judykaturze Sądu Najwyższego

obecnie dominuje pogląd, iż zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we

wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne

świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN z dnia: 4 kwietnia 2019 r., III CSK

159/17; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-

ZD 2021, nr 2, poz. 20; 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). W orzecznictwie TSUE

również podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu

„głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy

uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które

z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z dnia: 30 kwietnia

2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; 26 lutego 2015 r.

w sprawie C-143/13, Matei, pkt 54; 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, Van

Hove, pkt 33; 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za

takie uznawane są m.in. postanowienia (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka

walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem

zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob.

wyroki TSUE z dnia: 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt

I CSK 313/26

7

37; 20 września 2018 r. w sprawie C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; 14

marca 2019 r. w sprawie C-118/17, Dunai, pkt 48; 3 października 2019 r. w sprawie

C-260/18, Dziubak, pkt 44).

Zasadę dwóch kondykcji potwierdziła wyżej powołana uchwała całej Izby

Sadu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r. Powyższego nie zmienia wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, na

który powołuje się skarżący, w którym wskazano, że artykuł 7 ust. 1 dyrektywy

93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie orzecznictwu

krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za

nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od

konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od

kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od

pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten odnosi się bowiem do żądań przedsiębiorcy

(banku), a nie konsumenta.

Jak wyjaśniono w wyroku Sądu Najwyższego z 5 września 2025 r., II CSKP

550/24, wydanie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyroku z 19

czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie mogło mieć bezpośredniego wpływu na

związanie Sądu Najwyższego uchwaloną zasadą prawną. Dokonana przez

Trybunał wykładnia przepisów dyrektywy ma to znaczenie, że przy stosowaniu

przepisów prawa polskiego sąd jest zobowiązany tak je interpretować, aby

osiągnąć zgodność z dyrektywą w rozumieniu, jakie prezentuje Trybunał.

Obowiązek ten jest jednak ograniczony przez ogólne zasady wykładni prawa i nie

może służyć za podstawę dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra

legem. Nie zaistniała przy tym, potrzeba rozważenia zasadności odstąpienia od

uchwalonej przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22, zasady prawnej, gdyż zastosowanie teorii dwóch kondykcji na

korzyść konsumenta nie stoi w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, przy

uwzględnieniu jego interpretacji przyjętej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24,

Lubreczlik.

Ponadto, konsekwencje przyjęcia w okolicznościach sprawy teorii dwóch

kondykcji są zgodne z wolą konsumenta i dla niego korzystne. Nie sposób nie

zauważyć, że odmiennie kształtowała się sytuacja procesowa w sprawie, która była

I CSK 313/26

8

podstawą do wydania powyższego wyroku Trybunału. Z tego względu stanowisko

zajęte w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie może być

rozciągane na każdy spór między konsumentem a bankiem powstały na tle umowy

kredytu. W istocie jego znaczenie jest ograniczone jedynie do specyficznej sytuacji,

w której bank dochodzi od konsumenta roszczeń spełnionych na podstawie

nieważnej umowy kredytu.

Konkludując, należy uznać, że kwestie podniesione przez skarżącego we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco

wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 98 k.p.c.

M.L.

Krzysztof Wesołowski

[SOP]