SN odmówił przyjęcia skargi Skarbu Państwa w sporze o wpis nieruchomości dla gminy wyznaniowej

Wyrokiem z dnia 28 marca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie w

następstwie apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17

maja 2022 r., uwzględniającego powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z

rzeczywistym stanem prawnym i nakazującego dokonanie wpisów w oznaczonej

księdze wieczystej, tj. wykreślenie pozwanej jako właściciela i wpisanie w to

miejsce powoda, zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, powód wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.

I CSK 3165/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

I CSK 3165/25

3

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

Skarżący nie wykazał, by zaskarżony wyrok był dotknięty tego rodzaju

nieprawidłowościami. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania argumentował, że rozpoznając zarzut zasiedzenia Sąd Apelacyjny w

istocie nie przeprowadził postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia,

czy spełnione zostały ustawowe przesłanki zasiedzenia, nie ustalił, czy pozwana

była posiadaczem samoistnym nieruchomości, tj., czy spełnione zostały oba

elementy posiadania, w postaci woli wykonywania prawa własności oraz element

fizyczny posiadania i ograniczył rozważania do tylko jednego elementu

warunkującego istnienie posiadania, tj. elementu psychicznego w postaci woli

wykonywania względem rzeczy prawa własności. Nie poczynił również ustaleń

faktycznych za pomocą niedowodowych środków ustalenia, nie ustalił istotnych

faktów jako bezspornych, przyznanych, czy powszechnie znanych. W zakresie

oceny zarzutu zasiedzenia uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia jest bardzo

lakoniczne i pozbawione kluczowych ustaleń co do objęcia nieruchomości w

posiadanie (wydania nieruchomości), daty i okoliczności objęcia w posiadanie. Sąd

w istocie poprzestał na ustaleniu woli posiadania jak właściciel przez pozwaną,

zupełnie pomijając fizyczny element posiadania samoistnego. Skarżący

argumentował również, że oczywiście wadliwa była też ocena Sądu, iż samo

złożenie wniosku o wpis prawa własności nieruchomości do księgi wieczystej

świadczy o możliwości władania nieruchomością, nie pozostaje ono bowiem w

jakimkolwiek związku z korzystaniem z rzeczy, czy też z możnością takiego

korzystania i stanowiło czynność konwencjonalną obejmującą konkretne

oświadczenie woli. Z faktu, że określony podmiot składa wniosek o wpis do księgi

wieczystej prawa własności nieruchomości nie można zaś wywieść, w jakiej sytuacji

faktycznej względem danej nieruchomości ten podmiot się znajduje, czy korzysta z

tej nieruchomości, czy ma możliwość korzystania z tej nieruchomości i co wskazuje

na to, że taką możliwość ma. Aby przyjąć, że stan posiadania zaistniał, niewątpliwie

nie jest wystarczająca wola posiadania i jej manifestowanie na zewnątrz konieczny

jest element fizyczny posiadania (corpus), który w niniejszej sprawie nie zaistniał.

I CSK 3165/25

4

Ustosunkowując się do tej argumentacji należy przypomnieć, że w

orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, iż stan faktyczny przejawiający się

we władztwie nad rzeczą (corpus possesionis), który obok woli władania rzeczą dla

siebie (animus rem sibi habendi) stanowi element samoistnego posiadania,

występuje, gdy dana osoba znajduje się w sytuacji pozwalającej jej na korzystanie

z rzeczy w taki sposób, w jaki mogą to czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy

określone prawo, przy czym nie jest wymagane efektywne korzystanie z rzeczy,

wystarczy bowiem sama możliwość korzystania z niej. O możliwości korzystania

z rzeczy można mówić wówczas, jeżeli władający może używać rzeczy, pobierać z

niej pożytki, przekształcać, a nawet ją zniszczyć. Zakres potencjalnego korzystania

z rzeczy jest najszerszy przy posiadaniu samoistnym i odpowiada ono wówczas

treści prawa własności. Władztwo nad rzeczą może być uznane za posiadanie,

jeżeli jest stanem trwałym, podkreśla się jednak, że posiadacz może w stosunku do

rzeczy przejściowo nie wykonywać władztwa, lecz na skutek tego nie traci

posiadania. O posiadaniu można mówić jedynie w przypadku, gdy władanie nie

napotyka skutecznego oporu osób trzecich, prowadzącego do trwałej utraty

władania rzeczą (zob. uzasadnienie uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z dnia 26 października 2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2008, Nr 5, poz.

43).

Wbrew twierdzeniom wniosku z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia

wynika jednoznacznie, że Sąd Apelacyjny badał oba elementy samoistnego

posiadania. Zaakcentował przy tym, że kwestia wykonania ugody, przeniesienia

własności nieruchomości oraz przekazania pozwanej jej posiadania w ogóle nie

była w postępowaniu kwestionowana, a powódka przyznała, że ugoda została

wykonana. Ugoda zaś przewidywała, że Kierownik Urzędu w K. wyda Gminie

Wyznaniowej […] sporną nieruchomość w terminie 14 dni od daty doręczenia mu

odpisu ugody opatrzonego klauzulą wykonalności, z widniejącej zaś na ugodzie

pieczęci wynika, że 15 stycznia 1999 r. stwierdzono, że ugoda jest prawomocna,

podlega wykonaniu i stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej i w ewidencji

gruntów. Ponadto w ugodzie strony wprost ustaliły, że po przeniesieniu prawa

własności pozwana odda najemcom na podstawie umów najmu dotychczas

zajmowane lokale, co oznacza, że strony od początku założyły, że pozwana

I CSK 3165/25

5

obejmie nieruchomość w posiadanie przez posiadaczy zależnych. Wbrew

argumentacji skarżącego Sąd Apelacyjny nie przyjął, że samo złożenie przez

pozwaną wniosku o wpis w księdze wieczystej dowodzi władania nieruchomością,

tylko uwzględniając postanowienia ugody i brak sporu stron co do faktu jej

wykonania, ustalił, że również w tej dacie pozwana, zgodnie z podniesionymi przez

nią twierdzeniami, objęła we władanie nieruchomość. W braku sporu co do

wykonania ugody, w tym braku kontestowania twierdzenia pozwanej dotyczącego

objęcia we władanie spornej nieruchomości „od początku 1999 r.”, najpóźniej

w dacie 5 lutego 1999 r., Sąd Apelacyjny ustalił powyższą datę, na podstawie

zebranego w sprawie materiału dowodowego jako datę objęcia we władnie spornej

nieruchomości. Nie sposób zatem przyjąć za skarżącym, że w sprawie nie ma

ustaleń faktycznych pozwalających na ocenę zastosowania przepisów prawa

materialnego, co uzasadniać miałoby oczywistą zasadność podniesionych zarzutów

materialnych.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

(K.L.)

[SOP]