Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku o rozliczenie kredytu walutowego

1. Wyrokiem z 12 marca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, w sprawie

z powództwa M.P. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o zapłatę, zmienił na

skutek apelacji pozwanej wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 22 września

2022 r. w ten sposób, że uchylił zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym (pkt 1),

oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt 2) oraz orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego (pkt 3).

I CSK 3185/25

2

2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana, wskazując na naruszenie art. 405 w zw. z art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 6

ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”) w

zw. z art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej: „TFUE”).

3. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na występowanie w sprawie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Podała, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne i potrzeba

wyjaśnienia:

- czy sądy powszechne, rozstrzygając o rozliczeniu świadczeń nienależnych

po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu hipotecznego waloryzowanego

kursem waluty obcej, powinny stosować teorię dwóch kondykcji, przyjętą w uchwale

Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, mającej moc zasady prawnej,

czy też – w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19

czerwca 2025 r., C-396/24 – są zobowiązane odstąpić od stosowania tej uchwały i

przyjąć rozliczenie w oparciu o teorię salda jako zgodną z prawem Unii

Europejskiej, w szczególności z dyrektywą 93/13;

- czy wobec sprzeczności uchwały Sądu Najwyższego z 6 maja 2021 r.,

III CZP 6/21, z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca

2025 r., C-396/24, sądy powszechne rozstrzygające o rozliczeniu świadczeń

nienależnych po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu hipotecznego

waloryzowanego kursem waluty obcej powinny zawiesić postępowanie do czasu

odstąpienia przez Sąd Najwyższy od zasady prawnej wyrażonej w powyższej

uchwale.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

I CSK 3185/25

3

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może

być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie

Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.

3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w

sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne

oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących

o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może

polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą

pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią

instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą

I CSK 3185/25

4

szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko

w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.

5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02,

i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

6. Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów

dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzi

powołana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Sformułowane w skardze zagadnienia były już przedmiotem analizy Sądu

Najwyższego w wyrokach z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, oraz z 18 września

2025 r., II CSKP 6/25. We wskazanych orzeczeniach Sąd Najwyższy podał, że po

wydaniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r.,

C-396/24, w przestrzeni publicznej został wyrażony pogląd, jakoby Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej odrzucił stosowanie teorii dwóch kondykcji i za

właściwą uznał teorię salda także w sprawach, w których roszczenia o zwrot

nienależnego świadczenia dochodzi konsument.

Sąd Najwyższy wyjaśnił jednak, że wydanie przez Trybunał Sprawiedliwości

Unii Europejskiej wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, nie mogło mieć

bezpośredniego wpływu na związanie uchwaloną zasadą prawną zawartą w

uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. Wskazany

wyrok został wydany na podstawie art. 267 TFUE, zgodnie z którym Trybunał jest

właściwy m.in. do orzekania w trybie prejudycjalnym o wykładni aktów przyjętych

przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii Europejskiej, co w tym

I CSK 3185/25

5

przypadku oznaczało wykładnię dyrektywy 93/13. Zgodnie z art. 91 ust. 3

Konstytucji, jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy

konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest

stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami.

Reguła ta odnosi się także do tzw. prawa wtórnego Unii Europejskiej, jednak nie

obejmuje dyrektyw, które zgodnie z art. 288 akapit 3 TFUE wiążą i są skierowane

do państw członkowskich w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty,

pozostawiając organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Oznacza to,

że dyrektywy, w tym dyrektywa 93/13, której interpretacji dokonał Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., nie stanowią

bezpośrednio ani źródła uregulowania zasad proceduralnych, którymi powinny

kierować się sądy krajowe, ani źródła regulacji stosunku prawnego stron. W

związku z tym z interpretowanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

dyrektywy nie wynikają żadne normy prawne, które mogłyby mieć pierwszeństwo

przed normami prawa polskiego. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym następuje stan związania uchwałą składu całej Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.

Ponadto, z motywów, którymi kierował się Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, odrzucając teorię dwóch kondykcji w przypadku dochodzenia zwrotu

nienależnego świadczenia przez bank, można wywieść, że w razie stwierdzenia

nieuczciwego charakteru umowy sąd powinien upewnić się, iż wydawane przez

niego orzeczenie zniechęci przedsiębiorcę do wprowadzania nieuczciwych

warunków w umowach oferowanych konsumentom, a jeżeli umowa nie może

obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, sąd powinien podjąć

niezbędne środki dla ochrony konsumenta przed szczególnie szkodliwymi

konsekwencjami. Zastosowanie aksjologii leżącej u podstaw wyroku Trybunału

sytuacji, w której roszczenie o zwrot świadczenia dochodzone jest przez

konsumenta, prowadzi do wniosku, że to przyjęcie teorii dwóch kondykcji jest

rozwiązaniem właściwszym, gdyż wywiera pożądany skutek prewencyjny i lepiej

zabezpiecza interesy konsumenta. Teoria ta niewątpliwie ułatwia konsumentowi

realizację jego własnego roszczenia i pozostawia mu do wyboru więcej opcji

ochrony swoich praw. Konsument może bowiem dochodzić zwrotu całego

I CSK 3185/25

6

spełnionego świadczenia albo podjąć decyzję o potrąceniu roszczenia o zwrot z

roszczeniem banku, jeżeli uzna tę opcję za korzystniejszą dla siebie.

W konsekwencji Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zastosowanie teorii dwóch

kondykcji nie stoi w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 przy uwzględnieniu

jego interpretacji przyjętej w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z 19 czerwca 2025 r.

Tym samym Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że podane w skardze

kasacyjnej w ramach wykazania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. kwestie

zostały już dostatecznie wyjaśnione w orzecznictwie, natomiast skarżąca nie

przedstawiła nowych argumentów, świadczących o potrzebie dokonania kolejnej

analizy.

7. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 1 a contrario k.p.c.).

8. Rozstrzygnięcie o zwrocie części opłaty uiszczonej od skargi kasacyjnej

w związku z nieprzyjęciem jej do rozpoznania uzasadnia art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. b

w zw. z art. 80 ust. 1 i art. 80a u.k.s.c.

(G.N.-J.)

[SOP]