Zasiedzenie działek po powodzi. Małżonkowie przestali nimi władać przed upływem terminu

Postanowieniem z 12 lipca 2022 roku, XII Ns 226/21, Sąd Rejonowy

Gdańsk-Południe w Gdańsku oddalił wniosek małżonków o zasiedzenie

nieruchomości do majątku wspólnego.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił

apelację wnioskodawców.

Sąd drugiej instancji ustalił, że Państwowa Komisja Osadnictwa Rolnego

29 stycznia 1948 r. nadała ojcu wnioskodawcy gospodarstwo ogrodnicze,

stanowiące własność Skarbu Państwa. Urządzając drogę dojazdową

wnioskodawca zajął fragment jednej z działek objętych wnioskiem o zasiedzenie.

Podbudowę betonową pod drogę wnioskodawca wykonał w 1990 roku, a w 1999

roku wyłożył ją kostką brukową.

Wnioskodawca 28 marca 1989 roku objął w posiadanie pozostałą część

działek stanowiących przedmiot wniosku. Podejmował działania mające na celu

przystosowanie działek do składowania i sezonowania drewna oraz przyszłych

inwestycji budowalnych. Dokonał między innymi niwelacji terenu, wykarczował

drzewa i krzewy, zagospodarował działki na potrzeby prowadzonej przez siebie

działalności gospodarczej, wybudował suszarnię drewna i portiernię. Występował

także do gminy z ofertą kupna tych nieruchomości. Uzyskał pozytywne opinie

Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych oraz Wojewódzkiego

Komitetu Przeciwpowodziowego w zakresie przejęcia na własność działek, pod

warunkiem wykonania zabezpieczenia korony wału przeciwpowodziowego.

Ponieważ wnioskodawca tego nie uczynił, nie doszło do zawarcia umowy

sprzedaży działek. Na skutek powodzi w lecie 2000 roku nieruchomość posiadana

przez wnioskodawców została zniszczona wraz z budynkami i składowanym

drewnem. Od tego czasu wnioskodawca ograniczał swoją działalność i ograniczył

również korzystanie z działek będących przedmiotem postępowania. Zaprzestał

korzystania z nich ostatecznie około 2005 roku.

I CSK 3198/24

3

Po przetargu jedna z działek została sprzedana uczestnikom 15 czerwca

2010 r. Po objęciu w 2010 r. tej działki w posiadanie uczestnik przystąpił do jej

uporządkowania, w szczególności wycinki drzew i krzewów, co miało miejsce w

roku 2010 i 2017. Na działce trwały również prace geodezyjne. Uczestnik

postępowania stwierdził także, że część jego nieruchomości została zajęta przez

przyłącze wodno-kanalizacyjne sąsiedniego przedsiębiorstwa. Rozpoczął on

wówczas działania mające na celu uregulowanie stanu prawnego przez

ustanowienie na rzecz przedsiębiorcy służebności przesyłu za wynagrodzeniem.

Pismem z 15 września 2016 roku uczestnik wystąpił do gminy z ofertą nabycia

własności drugiej z działek objętych wnioskiem o zasiedzenie i na podstawie

umowy sprzedaży zawartej 27 czerwca 2017 r. gmina sprzedała uczestnikom tę

działkę. Uczestnik płaci podatki związane z nieruchomościami, od dnia ich nabycia.

Część działki wyłożona kostką brukową i betonowymi płytami, pod którymi

znajdują się stare szyny, jest użytkowana jako parking przez najemców

pomieszczeń na nieruchomości wnioskodawców. Umowa najmu pomieszczeń,

zawarta z synem wnioskodawców, obowiązuje od 26 stycznia 2016 roku i nie

dotyczy ona miejsc parkingowych, jednak ustnie ustalono, iż najemcy mogą w tym

miejscu parkować swoje pojazdy. Umowa została zawarta za zgodą wnioskodawcy,

który przekazał swoją działalność synom. Uczestnicy w 2020 roku złożyli przeciwko

wnioskodawcom pozew o nakazanie usunięcia rzeczy trwale związanych z gruntem

oraz rzeczy ruchomych znajdujących się na przedmiocie wniosku oraz nakazanie

zaniechania naruszeń w przyszłości.

Sąd drugiej instancji uznał, że wnioskodawcy przestali interesować się

przedmiotem zasiedzenia już w 2000 roku, tj. po powodzi. Całkowite

zainteresowanie działką wnioskodawcy utracili w 2005 roku. Działalność

gospodarcza wnioskodawcy została oficjalnie zawieszona w 2017 r. Wnioskodawcy

wnieśli o stwierdzenia zasiedzenia spornych działek z dniem 28 marca 2019 r.,

natomiast uczestnicy nabyli je i objęli w posiadanie kolejno w 2010 i 2017 roku i

zaczęli realizować swoje uprawnienia właścicielskie poprzez rozpoczęcie prac

mających na celu uprzątnięcie terenu, zamówienie projektu hali, która miała tam

być wykonana i opłacanie podatku od nieruchomości. Działania te nie były

bezprawne.

I CSK 3198/24

4

Sąd odwoławczy uznał, że nie doszło do naruszenia art. 124 k.c. gdyż nie

sposób uznać, że wchodząc w posiadanie nabytej legalnie nieruchomości

i wykonując na niej prace porządkowe uczestnicy postępowania dokonali

jakiejkolwiek bezprawnej czynności, a wnioskodawca co najmniej od 2010 roku nie

posiadał już spornej nieruchomości. Sąd drugiej instancji uznał, że przyjęcie

samoistnego posiadania zajętej samowolnie nieruchomości jest możliwe jedynie

wtedy, gdy osoba domagająca się zasiedzenia wykaże, że korzystała z zajętej

nieruchomości w sposób wykluczający możliwość korzystania przez inne osoby. A

taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zaistniała, gdyż bieg zasiedzenia

spornych nieruchomości został przerwany już w 2010 r.

Wnioskodawcy wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na jej oczywistą zasadność w zakresie zarzutu naruszenia art. 233 § 1

k.p.c. i art.124 k.c. przez powiązanie faktu legalnego nabycia przez uczestników

przedmiotowych działek w 2010 oraz 2017 roku z jednoczesnym objęciem ich

w posiadanie i uznaniem, że doszło do przerwania biegu zasiedzenia spornych

działek przez skarżących w 2010 roku, a także ze względu na nierozpoznanie

zarzutów apelacyjnych. Skarżący zarzucili, że konsekwencją niewłaściwego

zastosowania art. 124 k.c. było niezastosowanie przez Sąd drugiej instancji art.

339, 340, 342 i 345 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawą wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania były błędne

ustalenia faktycznie, które w konsekwencji doprowadziły do błędnego zastosowania

wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego. W orzecznictwie jest sporne, czy

zasada związania Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.) oznacza

wyłączenie przepisów postępowania dotyczących ustalania stanu faktycznego jako

podstaw kasacyjnych. W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy uznał, że art. 3983 § 1

pkt 2 k.p.c. nie wyklucza żadnego z przepisów postępowania jako podstawy zarzutu

kasacyjnego. Jednak skarżący nie wykazał naruszenia przepisów postepowania

cywilnego wskazanych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania,

I CSK 3198/24

5

a tym bardziej naruszenia oczywistego, koniecznego do przyjęcia skargi do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania sprowadza się

w istocie od zarzutu, że Sąd odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów

naruszenia przepisów postępowania, prowadzących do błędnego ustalenia, że

uczestnicy z chwilą nabycia przedmiotów zasiedzenia, kolejno w 2010 i 2017 roku,

objęli je we władanie, a tym samym przerwali bieg zasiedzenia wnioskodawców,

Tymczasem Sąd odwoławczy samodzielnie ustala stan faktyczny w oparciu

o materiał zebrany prze pierwszą instancją oraz w postępowaniu apelacyjnym

(art. 382 k.p.c.). Zatem ewentualne naruszenie przepisów postępowania,

prowadzące do błędnych ustaleń Sądu pierwszej instancji, jest nieistotne, ponieważ

ustalenia te nie wiązały Sądu drugiej instancji. Skarżący, zamierzający podważyć

stan faktyczny przyjęty przez sąd odwoławczy za podstawę rozstrzygnięcia,

powinien wskazać naruszenie przepisów postępowania w postępowaniu

apelacyjnym. Nienależyte, zdaniem skarżącego, ustosunkowanie się w

uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji do zarzutów skarżącego co do

postępowania w pierwszej instancji nie może mieć wpływu na prawidłowość ustaleń

faktycznych Sądu odwoławczego, ponieważ uzasadnienie jest sporządzane już po

ustaleniu stanu faktycznego.

Artykuł 233 k.p.c. jest stosowany przy ocenie materiału dowodowego

zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji, Jednak z wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie wynika, na czym ma polegać naruszenie tego

przepisu. Skarżący ograniczają się do tezy, że zebrany materiał nie daje podstaw

do tezy, iż po nabyciu działek uczestnicy objęli je w posiadanie. Przy tym Sąd

Okręgowy nie wyprowadził tego wniosku z samego faktu nabycia przez nich

działek, lecz wskazał konkretne, ustalone przez siebie, przejawy władania

działkami.

Przepisy prawa materialnego mogą stanowić podstawę zarzutów ich

naruszenia tylko wtedy, gdy stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. W niniejszej

sprawie Sąd drugiej instancji wydał orzeczenie nie opierając go na art. 340, 342 i

345 k.c., dlatego odnoszenie do ich naruszenia Sąd \najwyższy uznał za zbędne.

I CSK 3198/24

6

Niesłuszny był zarzut naruszenia art. 124 k.c. Przepis, za pośrednictwem

art. 175 k.c., reguluje bieg zasiedzenia na nowo po przerwaniu jego biegu. Sąd

odwoławczy rzeczywiście posłużył się pojęciem przerwania biegu zasiedzenia, lecz

w istocie chodziło o to, że wnioskodawcy zaprzestali władania działkami jak

właściciele (przestali być posiadaczami samoistnymi). Czynnością przerywającą

bieg zasiedzenia byłoby wniesienie przeciwko wnioskodawcom powództwa. Jednak

miało to miejsce w 2020 roku, już po zaprzestaniu władania działkami (powództwo

dotyczyło usunięcia pozostałości po posiadaniu działek: betonowych podbudów pod

już nieistniejące budynki suszarni i portierni).

Zgodnie z art. 339 k.c. domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada,

jest posiadaczem samoistnym. Innymi słowy domniemuje się, że władanie jest

władaniem jak właściciel. Władanie zależne, pochodzące od innej osoby, należy

wykazać. Jednak w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawcy

przed upływem terminu zasiedzenia zaprzestali władania, a władania się nie

domniemuje.

Już tylko na marginesie należy wskazać, że warunkiem zastosowania fikcji

z art. 345 k.c. ( który nie miał zastosowania w niniejszej sprawie) jest przywrócenie

posiadania. Należy przez to rozumieć ponowne uzyskanie władztwa faktycznego

nad rzeczą w rozumieniu art. 336 k.c., co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dariusz Pawłyszcze

[a.ł]