Dwa kredyty frankowe z 2009 r. SN nie przyjął skargi banku

Wyrokiem z 24 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w W., rozpoznając apelacje

obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w W. z 3 stycznia 2023 r., zmienił zaskarżony

wyrok w części dotyczącej sposobu zasądzenia świadczeń na rzecz powodów,

odsetek i kosztów procesu, oddalił apelację pozwanego w całości oraz apelację

powodów w pozostałym zakresie. Utrzymane zostało rozstrzygnięcie ustalające

nieważność dwóch umów kredytu hipotecznego oraz zasądzające zwrot świadczeń

spełnionych przez powodów w ich wykonaniu.

W związku z ustaniem wspólności majątkowej małżeńskiej świadczenia zostały

zasądzone na rzecz powodów w częściach, zamiast łącznie.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły ustalenia dotyczące umów zawartych 25

lutego 2009 r., sporządzonych 23 lutego 2009 r., na kwoty 650.000 zł i 700.000 zł,

indeksowane kursem franka szwajcarskiego. Kredyty służyły zaspokojeniu potrzeb

mieszkaniowych powodów. Sąd drugiej instancji przyjął, że postanowienia regulujące

przeliczenia walutowe pozostawiały bankowi możliwość jednostronnego określania

kursu, a powodom nie przekazano informacji pozwalających należycie ocenić

rozmiar ryzyka walutowego. Uznał, że po wyeliminowaniu postanowień

niedozwolonych umowy nie mogą wiązać stron, a ich uzupełnienie według propozycji

pozwanego nie jest dopuszczalne. Podzielił także stanowisko o przysługiwaniu

powodom interesu prawnego w ustaleniu nieważności umów oraz samodzielnych

roszczeń o zwrot nienależnych świadczeń.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Warszawie, zaskarżając wyrok w cześć, tj. w zakresie pkt I, II, III, IV i VI. Skargę

kasacyjną oparto na podstawach naruszenia prawa materialnego, a w szczególności:

art. 385¹ § 1 k.c. oraz art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 przez błędną ocenę

jednoznaczności klauzuli ryzyka walutowego; art. 385¹ § 1 k.c. w związku art. 385²

k.c. przez nieprawidłowe uznanie klauzul indeksacyjnych za abuzywne; art. 385¹ § 2

k.c., art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, art. 65 k.c. oraz

art. 358 § 2 k.c. przez błędne przyjęcie nieważności całej umowy po usunięciu klauzul

spreadowych; art. 385¹ § 2 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez pominięcie

możliwości utrzymania umowy jako kredytu złotowego oprocentowanego według

I CSK 3226/25

3

WIBOR; art. 385¹ k.c. oraz art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 przez błędne przyjęcie

niedopełnienia obowiązków informacyjnych przez bank; art. 189 k.p.c. przez

nieprawidłowe uznanie interesu prawnego powodów w żądaniu ustalenia

nieważności umowy; art. 410 § 1 i 2 w związku z art. 405 k.c. oraz art. 6 ust. 1 i art.

7 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez nieprawidłowe rozliczenie świadczeń według teorii

dwóch kondykcji; art. 498 k.c. i art. 499 k.c. przez nieuwzględnienie

materialnoprawnych skutków potrącenia. A także naruszenie przepisów

postępowania w postaci art. 316 § 1 k.p.c. przez wydanie wyroku z pominięciem

stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy.

Wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania oparł na przyczynach określonych

w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Powołał potrzebę wykładni przepisów dotyczących

kontroli postanowień umownych i skutków ich niedozwolonego charakteru,

przedstawił zagadnienia odnoszące się do rozdzielenia klauzul ryzyka walutowego

i klauzul spreadowych, możliwości utrzymania umów przy zastosowaniu stawki

WIBOR oraz znaczenia art. 69 ust. 3 Prawa bankowego dla kwalifikacji kredytu.

Wskazał ponadto potrzebę wykładni art. 189 k.p.c. i przepisów o zwrocie świadczenia

nienależnego w związku z powołanym przez niego wyrokiem Trybunału

Sprawiedliwości z 19 czerwca 2025 r., C-396/24. Oczywistej zasadności skargi

upatrywał w nieuwzględnieniu oświadczenia powodów o potrąceniu, złożonego

w równolegle prowadzonej sprawie z powództwa banku, na które pozwany miał się

powołać na rozprawie 8 kwietnia 2025 r.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, strona skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy; ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w zaskarżonej części do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie.

Powodowie w odpowiedzi na skargę wnieśli o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, obejmujących

wynagrodzenie pełnomocnika oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania.

I CSK 3226/25

4

Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania albo skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Na etapie

przedsądu ocenie podlega wykazanie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania,

nie zaś zasadność jej podstaw. Wniosek o przyjęcie skargi oraz jego uzasadnienie

stanowią odrębny konstrukcyjnie i funkcjonalnie element skargi kasacyjnej, co

wymaga przedstawienia argumentacji odnoszącej się do przesłanek określonych

w art. 398⁹ § 1 k.p.c. (zob. postanowienia SN: z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14

oraz z 11 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC 2002, Nr 2, poz. 22).

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne wymaga przedstawienia

problemu o znaczeniu wykraczającym poza ocenę konkretnego sporu, a zarazem

pozostającego w związku z ustaloną podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia.

Konieczne jest wykazanie poważnych wątpliwości prawnych, których rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa lub ujednolicenia jego stosowania. Nie

wystarcza sformułowanie pytania, które w istocie stanowi żądanie dokonania

odmiennej oceny okoliczności sprawy albo zastosowania znanych reguł prawnych

do jednostkowego stanu faktycznego (por. zob. postanowienia SN: z 15 października

2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX

nr 77033, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179).

Przedstawione w pierwszych czterech punktach wniosku kwestie dotyczą

w przeważającej mierze następstw wyeliminowania niedozwolonych postanowień

kształtujących mechanizm indeksacji. Podstawowe wątpliwości w tym zakresie

zostały rozstrzygnięte uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25

kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118). Przyjęto w niej, że

niedozwolonego postanowienia określającego sposób ustalania kursu waluty nie

można zastąpić innym sposobem wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów,

a niemożność ustalenia wiążącego kursu w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego oznacza, iż umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Odwołanie się do wcześniejszych różnic w orzecznictwie wymagałoby zatem

wykazania problemu, którego uchwała nie rozstrzyga, lub argumentów

I CSK 3226/25

5

uzasadniających ponowne rozważenie przyjętej wykładni. Wniosek takich

argumentów nie dostarcza.

Pytanie o skutki wyeliminowania wyłącznie klauzul spreadowych zostało

ponadto oparte na założeniu, że klauzule ryzyka walutowego nie są niedozwolone.

Założenie to nie odpowiada podstawie zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny

zakwestionował również przejrzystość mechanizmu obciążenia powodów ryzykiem

i wykonanie obowiązków informacyjnych banku. Nie można zatem uzasadniać

przyjęcia skargi pytaniem zakładającym uprzednie zastąpienie tego poglądu oceną

postulowaną przez skarżącego.

Wymagania dotyczące informacji o ryzyku i znaczenie klauzul kształtujących

główne świadczenie kredytobiorcy były już przedmiotem wypowiedzi Sądu

Najwyższego, m.in. w wyrokach z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 (OSNC-ZD 2022,

Nr 4, poz. 45), i z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 (OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 45).

Klauzule umowne dotyczące ryzyka kursowego w zakresie, w jakim określają główny

przedmiot umowy kredytu, a tym samym podstawowe świadczenia w ramach danej

umowy i charakteryzują tę umowę, wchodzą w zakres stosowania art. 4 ust. 2

dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz.UE L 95 z 21 kwietnia 1993 r., s. 29

z późn. zm.) i są poddawane ocenie, czy zostały sporządzone przez przedsiębiorcę

w jasny i zrozumiały sposób, ale nie jest to jedyne kryterium oceny. Warunek

dotyczący ryzyka kursowego musi być sformułowany w taki właśnie sposób.

Oznacza to wymaganie, aby w świetle całokształtu okoliczności faktycznych, w tym

reklamy i informacji dostarczanych przez kredytodawcę w ramach negocjacji danej

umowy kredytu właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i racjonalny

przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o istnieniu wahań kursu ogólnie

obserwowanych na rynku walutowym, ale również mógł oszacować potencjalnie

istotne konsekwencje ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie kursu

sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu i całkowitego jego kosztu. Jeżeli to wymaganie

nie jest spełnione, do sądu należy zbadanie nieuczciwego warunku, w tym

w szczególności ustalenie, czy pomimo wymogu dobrej wiary powoduje on

powstanie znacznej nierównowagi między prawami i obowiązkami stron umowy ze

szkodą dla konsumenta.

I CSK 3226/25

6

Również propozycja utrzymania umów jako kredytów złotowych

oprocentowanych według stawki WIBOR nie wykazuje nowego zagadnienia

wymagającego rozstrzygnięcia. Sama obecność we wzorcu definicji wskaźnika

stosowanego do innego rodzaju kredytów nie przesądza, że strony uzgodniły jego

zastosowanie do spornych umów po usunięciu indeksacji. Wniosek nie wyjaśnia,

dlaczego takie rozwiązanie miałoby stanowić zachowanie pozostałej treści tych

umów, a nie ich przekształcenie. Niedopuszczalność zastępowania w ten sposób

postanowień niedozwolonych została już wskazana m.in. w wyroku Sądu

Najwyższego z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22 (OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 44).

Sąd Najwyższy wskazał, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego

dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie

stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym

przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie

i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy

kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie

umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za

jej całkowitą nieważnością.

Nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania także pytanie

dotyczące art. 69 ust. 3 Prawa bankowego. Uprawnienie do spłaty bezpośrednio

w walucie indeksacji nie rozstrzyga o uczciwości postanowień przyjętych przy

zawarciu umowy ani nie zastępuje oceny skutków ich wyeliminowania. Oceny

niedozwolonego charakteru postanowienia dokonuje się według stanu z chwili

zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca

2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2). Skarżący nie wykazał, aby

późniejsze umożliwienie spłaty w walucie obcej, w tym na podstawie aneksów z 1

grudnia 2011 r., usuwało wątpliwości będące podstawą zaskarżonego orzeczenia.

Rozważany problem nie ma zatem znaczenia przypisywanego mu we wniosku.

Piąty punkt wniosku również nie wskazuje aktualnej potrzeby wykładni art. 189

k.p.c. Możliwość żądania zwrotu świadczeń spełnionych nie wyklucza interesu

prawnego w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego, jeżeli wyrok zasądzający nie

zapewni pełnej ochrony wobec nadal podnoszonych obowiązków umownych.

W odniesieniu do długoterminowej umowy kredytu stanowisko takie wyrażono m.in.

w wyroku Sądu Najwyższego z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22 (OSNC-ZD 2022,

I CSK 3226/25

7

Nr 4, poz. 44). Nie ma podstaw do założenia, że wyrok zasądzający zwrot

oznaczonych rat zapewnia zawsze taką samą ochronę jak rozstrzygnięcie wprost

ustalające nieważność umowy. Należy podkreślić, że samodzielność roszczeń

restytucyjnych stron niewiążącej umowy kredytu została przyjęta w uchwale pełnego

składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.

Niezależnie pod wskazanych zagadnień prawnych, strona skarżąca powołała

się na oczywistą zasadność skargi. Oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi

wówczas, gdy kwalifikowane naruszenie prawa oraz wynikająca z niego wadliwość

zaskarżonego rozstrzygnięcia są dostrzegalne prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby pogłębionej analizy. Samo wskazanie

naruszenia prawa, które mogłoby podlegać ocenie w ramach merytorycznego

rozpoznania podstaw kasacyjnych, nie jest wystarczające do wykazania tej

przesłanki (por. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18, LEX nr

2508085; z 4 lipca 2019 r., V CSK 80/19, LEX nr 2696850 oraz z 20 października

2023 r., I CSK 5599/22, LEX nr 3618312).

Pozwany ograniczył uzasadnienie tej przesłanki do twierdzenia, że powodowie

złożyli oświadczenie o potrąceniu w innym procesie, że powołał się na to na

rozprawie 8 kwietnia 2025 r. oraz że Sąd Apelacyjny nie zażądał przedłożenia

dokumentu i nie uwzględnił tej okoliczności w ustaleniach. Nie przedstawił we

wniosku wywodu pozwalającego bez dalszych ustaleń stwierdzić, które

wierzytelności, w jakiej wysokości i w jakim czasie zostały skutecznie umorzone. Nie

wyjaśnił też w sposób wystarczający procesowych warunków uwzględnienia tej

okoliczności w niniejszej sprawie. Twierdzenie, że dotyczyło to wszystkich

dochodzonych kwot, nie zastępuje takiej argumentacji. Potrącenie roszczeń

pieniężnych nie prowadzi przy tym samo przez się do oddalenia odrębnego żądania

ustalenia nieważności umów.

Nie można podzielić ewentualnego założenia, że oświadczenie złożone

w innym postępowaniu jest już z tej przyczyny pozbawione znaczenia. Potrącenie

stanowi również czynność prawa materialnego, a jego skutki mogą oddziaływać na

wierzytelność dochodzoną w odrębnym procesie. Czym innym jest jednak

materialnoprawny skutek oświadczenia, czym innym zaś dopuszczalność i sposób

powołania się na ten skutek przed sądem. W postanowieniu z 9 stycznia 2025 r.,

I CSK 2280/24 (LEX nr 3814774) Sąd Najwyższy odniósł ograniczenia z art. 203¹

I CSK 3226/25

8

k.p.c. również do powołania się przez pozwanego na pozaprocesowe potrącenie

dokonane przez powoda. Rozdzielenie skutku materialnego i procesowego zarzutu

podkreślono także w uchwale z 24 lutego 2026 r., III CZP 38/25, wydanej na tle

potrącenia w upadłości. Konieczność odtworzenia treści i skutków oświadczenia oraz

ewentualnego rozstrzygnięcia w innym postępowaniu, przy braku odpowiednio

skonkretyzowanego wywodu we wniosku, nie pozwala stwierdzić wymaganej

oczywistości.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Rozstrzygnięcie o kosztach wymagało uprzedniej oceny terminowości

odpowiedzi na skargę. Odpis skargi kasacyjnej doręczono pełnomocnikowi powodów

2 października 2025 r., a odpowiedź nadano w placówce Poczty Polskiej 16

października 2025 r. Na kopercie wskazano adres siedziby Sądu Apelacyjnego w W.

przy ul., omyłkowo oznaczając adresata jako Sąd Okręgowy. Samo pismo było

skierowane do właściwego Sądu Apelacyjnego. Po zwrocie przesyłki odpowiedź

przedłożono ponownie wraz z pismem z 3 listopada 2025 r. W postanowieniu z 27

sierpnia 2008 r., II UZ 38/08 (OSNP 2010/1-2/27) Sąd Najwyższy uznał za

zachowany termin do wniesienia pisma nadanego na właściwy adres sądu

apelacyjnego, mimo błędnego użycia na przesyłce nazwy sądu okręgowego.

Stanowisko to ma zastosowanie również w tej sprawie. Odpowiedź została wniesiona

z zachowaniem terminu z art. 398⁷ § 1 w związku z art. 165 § 2 k.p.c. Późniejsze

ponowienie pisma po zwrocie przesyłki nie pozbawia skuteczności pierwotnego

nadania. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania stanowią art. 98 § 1, §

1¹ i § 3 k.p.c.

SSN Tomasz Szczurowski

K.J.

[a.ł]