SN nie przyjął skargi kasacyjnej o gospodarstwo rolne wchodzące do majątku wspólnego

Postanowieniem z 31 października 2024 roku Sąd Rejonowy w Miechowie,

po rozpoznaniu sprawy z wniosku T.S. przy uczestnictwie J.K., M.S. i T.S.1, o

założenie księgi wieczystej, uchylił wpis referendarza sądowego w części

dotyczącej założenia księgi wieczystej dla działki nr (…) o pow. 0.4040 ha

położonej w miejscowości Z. i w tym zakresie wniosek oddalił (pkt 1); w pozostałym

zakresie utrzymał zaskarżony wpis w mocy (pkt 2).

Postanowieniem z 7 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił

apelację uczestnika T.S.1.

Uczestnik T.S.1. wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył postanowienie

Sądu Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżący powołał się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej

I CSK 3256/25

2

wskazując, że Sąd Okręgowy pomimo jednoznacznej treści umowy o przekazaniu

gospodarstwa rolnego z 10 lipca 1980 r. uznał, że gospodarstwo rolne weszło w

skład majątku wspólnego małżonków - wnioskodawczyni i J.S. zamiast w skład

majątku osobistego J.S. Zdaniem uczestnika jest to sprzeczne z postanowieniem

Sądu Rejonowego w Miechowie z dnia 24 marca 2003 roku, sygn. akt I Ns 63/03, w

którym stwierdzono, że spadek po J.S. nabyli wnioskodawczyni T.S. oraz

uczestnicy postępowania: J.K., T.S.1 i M.S. - każde z nich po 1/4 części, w tym

wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) zachodzi

wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych

rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku,

gdy strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się

wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej

na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

I CSK 3256/25

3

prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r.,

V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego

z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia,

że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia

(zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). Wynikająca

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma

charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją

stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności

sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07).

Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym

wyżej rozumieniu.

Kwestia wykładni ustawy z 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

indywidualnych i członków ich rodzin, a także poprzedniej ustawy z 27 października

1977 r. w odniesieniu do tego, czy przekazane na jej podstawie gospodarstwo rolne

wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków, czy do majątku indywidualnego

była niegdyś przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie. Ujednolicenia

orzecznictwa w tej materii dokonał Sąd Najwyższy podejmując w dniu 25 listopada

2005 r. w składzie siedmiu sędziów uchwałę (III CZP 59/05, OSNC 2006, Nr 5,

poz. 79), w której przyjął, że gospodarstwo rolne przekazane następcy

pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej na podstawie

ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych

świadczeniach dla rolników i ich rodzin, należy do majątku wspólnego małżonków.

Pogląd o przynależności przekazanego w trybie ustawy z 1982 r. gospodarstwa

rolnego do majątku wspólnego, znalazł stanowcze odbicie w najnowszym

orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 21 czerwca 2023 r., III CZP 106/22).

I CSK 3256/25

4

W konsekwencji T.S. mimo, że nie była stroną umowy o przekazaniu

gospodarstwa rolnego stała się jego właścicielką wraz z mężem na prawach

wspólności ustawowej małżeńskiej. Z chwilą śmierci męża gospodarstwo to stało

się jej współwłasnością w połowie, zaś do spadku weszła tylko druga połowa.

Zgodnie z postanowieniem z dnia 24 marca 2003 r. T.S., J.K., T.S.1 i M.S.

nabyli spadek po J.S., każde z nich po 1/4 części. Jednakże podkreślenia wymaga,

iż udział ten nie odnosi się, w przedmiotowej sprawie, do własności całości

nieruchomości będącej składnikiem masy spadkowej, lecz 1/2 udziału, który

stanowi przedmiot spadku. W konsekwencji Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że

T.S. nabyła prawo własności działek nr 182/1, 197/1 i 264 w udziale 5/8.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

A.G.

[a.ł]