Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej w sprawie podziału majątku wspólnego

Postanowieniem z 11 grudnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Zgorzelcu ustalił, że

w skład majątku wspólnego wnioskodawczyni K.B. i uczestnika R.B. wchodzi

majątek o łącznej wartości 1 215 42,86 zł, szczegółowo opisany w punktach a – m

(pkt 1); ustalił, że udziały w majątku wspólnym wnioskodawczyni i uczestnika

postępowania są równe (pkt 2); ustalił, że wnioskodawczyni z majątku osobistego

poczyniła nakłady na majątek wspólny opisany w pkt 1 postanowienia w łącznej

wysokości 485 zł (pkt 3); ustalił, że uczestnik postępowania z majątku osobistego

poczynił nakłady na majątek wspólny opisany w pkt 1 postanowienia w łącznej

wysokości 63 321,84 zł (pkt 4); oddalił wnioski stron w pozostałym zakresie (pkt 5);

I CSK 3280/25

2

dokonał podziału majątku wspólnego w ten sposób, że przyznał na własność

wnioskodawczyni składniki majątkowe opisane w punkcie 1 lit. b), e)-i)

postanowienia,

czyli

łącznie

składniki

majątkowe

o wartości 69 714,68 zł (pkt 6 lit a), przyznał na własność uczestnika postępowania

R.B. składniki majątkowe opisane w punkcie 1 lit. a), c), d), j)-m) postanowienia,

czyli łącznie składniki majątkowe o wartości 1 145 928,18 zł

(pkt 6 lit b); zasądził od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni

506 688,33 zł płatną do dnia 11 marca 2025 r. wraz z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności (pkt 7); ustalił, że strony

postępowania ponoszą koszty stosownie do swojego udziału w sprawie (pkt 8).

Postanowieniem z 10 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze zmienił

zaskarżone postanowienie w ten sposób, że: w punkcie Id) wyeliminował podpunkt

b, a dalszym podpunktom: c., d., e., f., g., h., i., j., nadał kolejno oznaczenia: b., c.,

d., e., f., g., h., i., i w związku z tym ustalił wartość majątku wspólnego na łączną

kwotę 1 208 801,86 zł; w punkcie 6b) o tyle tylko, że wartość składników

majątkowych przyznanych uczestnikowi określił na 1 139 087,18 zł, a w punkcie

7 o tyle tylko, że obniżył zasądzoną nim kwotę do 503 267,83 zł (pkt I); oddalił

apelację wnioskodawczyni oraz dalej idącą apelację uczestnika (pkt II).

Wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła

postanowienie Sądu Okręgowego w części punktu II. We wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powołała się na przesłanki z art. 3989 § 1

pkt 1 i 4 k.p.c. Wskazała na konieczność wyjaśnienia czy sąd drugiej instancji

weryfikuje z urzędu wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie, w której

okoliczność ta może mieć wpływ na skład sądu, a także czy sąd drugiej instancji

może przyjąć za własne ustalenia sądu pierwszej instancji bez ich merytorycznego

rozważenia. W ocenie skarżącej zachodzi także konieczność wyjaśnienia, jakie

okoliczności sąd bierze pod uwagę przy ocenie możliwości spłaty małżonka

(art. 212 § 2 k.p.c.), a także czy współwłaścicielowi, który przejawiał wolę

współposiadania nieruchomości wspólnej, ale został tej możliwości faktycznie

pozbawiony przez współwłaściciela przysługuje roszczenie o wynagrodzenie

z nieruchomości ponad udział tego drugiego współwłaściciela, nawet jeżeli miał

I CSK 3280/25

3

jedynie teoretyczny dostęp do nieruchomości. Skarżąca podniosła także pominięcie

przez sąd drugiej instancji dowodu z raportu detektywistycznego.

W odpowiedzi uczestnik wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i zasądzenie na jego rzecz od wnioskodawczyni zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się

w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),

a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;

z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

I CSK 3280/25

4

Z kolei oczywista zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.)

zachodzi wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie

skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą

w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest

w związku z tym wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego

i procesowego, polegającej na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu

Najwyższego z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75;

postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga

przy tym podkreślenia, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15).

Wynikająca z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej ma charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu

Najwyższego przyjmuje się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu

„oczywistym”, jeżeli można ją stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby

pogłębionego badania okoliczności sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia

2007 r., III UK 45/07).

Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

pozwala przyjąć, że przytoczone wyżej przyczyny kasacyjne zostały wykazane.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, w tzw. sprawach

działowych, do których zaliczane są sprawy o podział majątku po ustaniu

wspólności majątkowej małżeńskiej, w razie zaskarżenia orzeczenia co do istoty

sprawy, wartość przedmiotu zaskarżenia nie odpowiada wartości całego dzielonego

majątku, lecz wartości konkretnego interesu (roszczenia, żądania) lub składnika

majątkowego, którego dotyczy środek zaskarżenia (zob. np. postanowienia SN:

z 21 stycznia 2003 r., III CZ 153/02, OSNC 2004, nr 4, poz. 60; z 20 lutego 2015 r.,

I CSK 3280/25

5

V CSK 239/14; z 13 marca 2015 r., III CZ 13/15; z 19 czerwca 2015 r., IV CZ 16/15;

z 6 listopada 2015 r., II CZ 76/15; z 13 stycznia 2017 r., III CZ 61/16;

z 26 października 2017 r., II CZ 64/17; z 12 stycznia 2018 r., II CZ 85/17;

z 28 lutego 2018 r.. II CZ 108/17). Należy przy tym zauważyć, że w apelacjach

uczestnicy postępowania nie zaskarżyli punktu drugiego postanowienia Sądu

Rejonowego, zgodnie z którym udziały w majątku wspólnym wnioskodawczyni

i uczestnika postępowania są równe. Nawet w przypadku przyznania własności

nieruchomości w Ł. na rzecz wnioskodawczyni, nastąpiłoby to za spłatą udziału

przysługującego uczestnikowi wynoszącego 1/2. Niewątpliwie więc, roszczenie

wnioskodawczyni w zakresie przyznania jej całości nieruchomości ograniczyłoby

się wyłącznie do kwoty stanowiącej wartość przysługującego jej udziału

(525 000,00 zł), co nawet w połączeniu z pozostałymi roszczeniami

wnioskodawczyni opisanymi w apelacji, dotyczącymi ustalenia składników majątku

wspólnego i wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości nie

pozwala przyjąć wartości przedmiotu zaskarżenia przekraczającej milion złotych.

Należy także przypomnieć, że dopuszczalne jest uznanie przez sąd drugiej

instancji ustaleń sądu pierwszej instancji za własne (wyrok Sadu Najwyższego

z 27 maja 1998 r., I CKN 708/97; postanowienia Sądu Najwyższego

z: 29 października 2024 r., I CSK 2150/23; 24 września 2024 r., II PSK 114/23).

Jeżeli sąd drugiej instancji podziela ustalenia faktyczne i ocenę dowodów, których

dokonał sąd pierwszej instancji, to nie ma obowiązku ponownego przytaczania

w uzasadnieniu wydanego orzeczenia przyczyn, dla których określonym dowodom

odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W takim wypadku wystarczy

zdecydowane stwierdzenie, że podziela argumentację zamieszczoną

w uzasadnieniu wyroku (postanowienia) sądu pierwszej instancji, w którym

poszczególne dowody zostały wyczerpująco omówione i traktuje ustalenia

pierwszoinstancyjne jako własne. Nie ma również przeszkód, by sąd drugiej

instancji odwołał się także do oceny prawnej sądu pierwszej instancji, jeżeli w pełni

ją podziela i uznaje za wyczerpującą.

Nieskuteczne są twierdzenia skarżącej w zakresie znaczenia dowodowego

raportu detektywistycznego, który został pominięty przez Sąd drugiej instancji.

Z uwagi na pozycję ustrojową Sądu Najwyższego i zakres kognicji tego Sądu

I CSK 3280/25

6

w postępowaniu kasacyjnym, każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu

polemikę z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów, chociażby pod pozorem

kontestowania błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych

przepisów prawa procesowego, jest niedopuszczalny z uwagi na jego sprzeczność

z dyspozycją art. 3983 § 3 k.p.c.

Ocena okoliczności, które zgodnie z art. 212 § 2 k.c. decydują o przyznaniu

rzeczy jednemu ze współwłaścicieli, należy do sądów rozpoznających sprawę

merytorycznie, i sąd kasacyjny mógłby je zakwestionować tylko wtedy, gdyby była

rażąco błędna lub oparta na stwierdzeniach oczywiście sprzecznych z dokonanymi

ustaleniami faktycznymi (postanowienia SN z 28 marca 2003 r., IV CKN 13/01

i z 5 sierpnia 2024 r., I CSK 3980/23).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 520 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

A.G.

[a.ł]