Sąd Najwyższy nie przyjął skargi powoda o zadośćuczynienie i obciążył go kosztami 2700 zł

1. Wyrokiem z 24 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie, w sprawie

z powództwa R.P. przeciwko T. spółce akcyjnej w W., Skarbowi Państwa –

Wojewodzie [...] i gminie K. o zapłatę, zmienił na skutek apelacji powoda wyrok

Sądu Okręgowego w Kielcach z 16 lipca 2019 r. w ten sposób, że nadał mu treść:

„I. zasądza od strony pozwanej T. spółki akcyjnej w W. na rzecz powoda R.P. kwotę

15 000 zł (piętnaście tysięcy złotych) z ustawowymi odsetkami od 1 kwietnia 2000 r.

do 31 grudnia 2015 r. i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r.

I CSK 3289/25

2

do dnia zapłaty; II. oddala powództwo w pozostałej części; III. odstępuje od

obciążania powoda kosztami procesu; IV. nieuiszczone w sprawie koszty

postępowania ponosi Skarb Państwa.” (pkt 1), oddalił apelację w pozostałej części

(pkt 2), rozstrzygnął o kosztach wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną

powodowi z urzędu w postępowaniu odwoławczym (pkt 3), nie obciążył powoda

kosztami postępowania apelacyjnego (pkt 4) oraz nakazał pobrać od strony

pozwanej kwotę 750 zł brakującej opłaty od apelacji, od obowiązku uiszczenia

której powód był zwolniony (pkt 5).

2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł powód,

wskazując na naruszenie art. 378 § 1 w zw. z art. 386 § 2 w zw. z art. 379 pkt 4 i 5

k.p.c., a także art. 445 § 1 k.c.

3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na występowanie w sprawie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Podał, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna z uwagi na oczywiste

naruszenie art. 378 § 1 w zw. z art 386 § 2 w zw. z art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c. przez

brak stwierdzenia przez Sąd drugiej instancji zaistnienia nieważności postępowania

w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, oraz art. 445 § 1 k.c. przez

błędną wykładnię pojęcia „odpowiednia suma”, skutkującą rażącym zaniżeniem

wysokości przyznanego powodowi świadczenia z tytułu zadośćuczynienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

I CSK 3289/25

3

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może

być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie

Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.

3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w

sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne

oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących

o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może

polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą

pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią

instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą

szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko

w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.

5. Odnosząc się do powołanej przez skarżącego oczywistej zasadności

skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej,

I CSK 3289/25

4

jako przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na

kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa

materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do

jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono

widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez

potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu

wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał

zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone w

motywach postanowienia SN z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12).

Skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów świadczących

o występowaniu w sprawie tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

W szczególności nie wykazał kwalifikowanego naruszenia art. 378 § 1 w zw.

z art. 386 § 2 w zw. z art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c.

Sąd drugiej instancji szczegółowo odniósł się do sformułowanego w apelacji

zarzutu nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym z uwagi na

pozbawienie powoda możności obrony praw, wskutek nieuwzględnienia wniosku

powoda o odroczenie rozprawy z 2 lipca 2019 r. Podał, że 2 lipca 2019 r. o godzinie

14.55 skarżący osobiście złożył do Biura Podawczego Sądu Okręgowego w

Kielcach pismo z wnioskiem o odroczenie rozprawy wyznaczonej na ten dzień na

godzinę 15.00, twierdząc, iż jest chory i nie jest w stanie stawić się do sądu.

Wskazał, że przedstawi zaświadczenie od lekarza sądowego, aczkolwiek

ostatecznie nie przedłożył wystawionego przez lekarza sądowego zaświadczenia

potwierdzającego niemożność stawienia się na rozprawie ani do daty publikacji

wyroku, ani w późniejszym terminie. Wprawdzie powód twierdzi, że takie

zaświadczenie zostało przez niego uzyskane 2 lipca 2019 r., a następnie złożone

do akt, jednak – z uwagi na wadliwość obiegu dokumentów w sądzie – do akt

dołączone nie zostało. Powód nie przedłożył jednak dowodu na to, że rzeczywiście

I CSK 3289/25

5

w Sądzie Okręgowym takie zaświadczenie złożył, choćby przez przedstawienie

dowodu wysłania korespondencji lub złożenia jej na biurze podawczym.

Stosownie zaś do art. 2141 k.p.c. usprawiedliwienie niestawiennictwa

z powodu choroby wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego

niemożność stawienia się na zawiadomienie sądu, wystawionego przez lekarza

sądowego. Jedynie wówczas, gdy nie jest możliwe uzyskanie takiego

zaświadczenia przez stronę z właściwym wyprzedzeniem, np. z powodu nagłości

choroby i jej skutków, godzin urzędowania lekarza sądowego, pobytu w szpitalu lub

innym miejscu uniemożliwiającym to albo innych uwiarygodnionych przyczyn, nie

można od strony wymagać, by do wniosku o odroczenie było dołączone stosowne

zaświadczenie; zaświadczenie takie powinno wówczas zostać przedstawione

w terminie późniejszym. Podsumowując, nie można uznać, by ocena Sądu drugiej

instancji co do tego, że nie doszło do nieważności postępowania z powodu

pozbawienia powoda możliwości obrony jego praw była oczywiście wadliwa.

Powód nie wykazał również oczywistej zasadności skargi w wyniku

nieuznania przez Sąd drugiej instancji zarzutu naruszenia art. 117 § 1 w zw. z 117

§ 5 k.p.c. przez nieustanowienie dla powoda pełnomocnika z urzędu. Skarżący

pomija, że postanowieniem z 21 stycznia 2004 r. Sąd Okręgowy w Kielcach

ustanowił pełnomocnika z urzędu (k. 99), niemniej jednak pismem z 15 września

2004 r. powód poinformował Sąd, iż rezygnuje z pomocy pełnomocnika

ustanowionego z urzędu i w sprawie będzie działał sam (k. 164). Postanowieniem z

18 marca 2005 r. Sąd Okręgowy cofnął R.P. ustanowienie pełnomocnika z urzędu

(k. 184). W dniu 10 września 2009 r. powód ponownie wystąpił z wnioskiem o

ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu (k. 732), jednakże postanowieniem

z 23 września 2009 r. Sąd Okręgowy odmówił ustanowienia dla powoda

pełnomocnika z urzędu (k. 742). Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił zażalenie

powoda na postanowienie Sądu Okręgowego z 23 września 2009 r., wskazując w

szczególności, że R.P. nie ujawnia cech osoby nieporadnej, która nie byłaby w

stanie samodzielnie dochodzić swoich praw w tym procesie, a ponadto nie wyjaśnił,

dlaczego zmienił zdanie co do potrzeby występowania w tej sprawie po jego stronie

pełnomocnika z urzędu (k. 767-768). W toku postępowania przed Sądem pierwszej

instancji powód wielokrotnie ponawiał wniosek o ustanowienie dla niego

I CSK 3289/25

6

pełnomocnika z urzędu, niemniej jednak żaden z nich nie został uwzględniony

przez organ procesowy. W ocenie organów procesowych powód nie jest bowiem

osobą, która nie byłaby w stanie samodzielnie bronić swoich praw. Nie mogło przy

tym ujść uwagi Sądu Najwyższego, że w piśmie z 23 listopada 2017 r. skarżący

ponownie oświadczył, że jego zamiarem jest działanie w sprawie osobiście i cofnął

złożony wcześniej wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k. 1354).

Tymczasem w orzecznictwie dominuje pogląd, zgodnie z którym nawet brak

pełnomocnika z urzędu nie prowadzi z reguły do pozbawienia strony możności

obrony swych praw, a ma to miejsce tylko wówczas, gdy strona wykazuje

nieporadność na skutek oczywiście wadliwej oceny zdolności postrzegania (wyrok

SN z 27 sierpnia 2020 r., I CSK 411/19; postanowienia SN z 15 czerwca 2020 r.,

II CSK 554/19, i z 22 sierpnia 2022 r., I CSK 662/22). Również samo oddalenie

wniosku strony o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu nie jest równoważne

z pozbawieniem jej możliwości działania w postępowaniu i samo w sobie nie

usprawiedliwia zarzutu nieważności postępowania (np. wyrok SN z 12 września

2007 r., I CSK 199/07, i orzecznictwo powołane w uzasadnieniu). Stwierdzenie

nieważności postępowania wymaga rozważenia czy w konkretnej sprawie nastąpiło

naruszenie przepisów procesowych, czy uchybienie to miało wpływ na możność

działania strony oraz czy mimo zaistnienia tych dwóch przesłanek, strona mogła

bronić swoich praw. Tylko przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich

przesłanek można mówić o prowadzącym do nieważności postępowania

pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw (postanowienie SN z 16

grudnia 2025 r., I CSK 3352/24).

Nieuprawnione jest zatem twierdzenie, że niniejsze postępowanie

prowadzone było w warunkach nieważności z uwagi na pozbawienie skarżącego

możliwości obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) i z tego powodu skarga

kasacyjna powoda jest oczywiście uzasadniona.

Wreszcie nie ma podstaw do przyjęcia oczywistej zasadności skargi z uwagi

na pominięcie przez Sąd drugiej instancji okoliczności, że Sąd Okręgowy naruszył

art. 50 § 3 pkt 2 k.p.c., przez wydanie wyroku pomimo braku rozstrzygnięcia

wniosku o wyłączenie sędziego A.P.

I CSK 3289/25

7

Sędzia A.P. była sędzią sprawozdawcą w sprawie zainicjowanej przez

powoda od 2016 r. Po raz pierwszy wniosek o wyłączenie SSO A.P. od

rozpoznania tej sprawy powód złożył 14 listopada 2016 r. (k. 1293v). Wniosek ten

został oddalony postanowieniem Sądu Okręgowego 7 grudnia 2016 r. (k. 1299).

Następnie powód wniósł o wyłączenie SSO A.P. w piśmie datowanym na 21

listopada 2017 r. (k. 1349), przy czym wobec cofnięcia żądania Sąd Okręgowy

postępowanie wpadkowe o wyłączenie sędziego umorzył (k. 1356). Do

zakończenia postępowania w Sądzie pierwszej instancji powód jeszcze kilkukrotnie

zgłaszał wniosek o wyłączenie SSO A.P. od rozpoznania sprawy, w tym w piśmie

datowanym na: 25 kwietnia 2018 r. (k. 1385), 14 września 2018 r. (k. 1430), oraz

1 lipca 2019 r. (k. 1507). Postanowieniem z 11 lipca 2019 r. wniosek powoda

datowany na 1 lipca 2019 r. o wyłączenie SSO A.P. od rozpoznania sprawy został

oddalony (k. 1518).

W złożonej skardze kasacyjnej skarżący nie sprecyzował, który ze złożonych

przez niego wniosków o wyłączenie SSO A.P. nie został rozpoznany. Nie jest

natomiast rolą Sądu Najwyższego samodzielne poszukiwanie i analiza okoliczności

świadczących o występowaniu w sprawie przesłanek uzasadniających przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania. Niemniej jednak analiza akt sprawy nie pozwala

na podzielenie stanowiska skarżącego co do tego, aby którykolwiek ze złożonych

przez niego wniosków o wyłączenie SSO A.P. (a także innych sędziów, których

wyłączenia od rozpoznania sprawy powód żądał) uszedł uwagi Sądu i pozostał bez

wydania decyzji procesowej w jego przedmiocie.

O oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie świadczy także zarzut

kwalifikowanego naruszenia art. 445 § 1 k.c. Skarżący nie przedstawił w ramach

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uzasadnieniem, żadnych

okoliczności mających świadczyć o takim naruszeniu, ograniczając się do

odwołania do podstaw skargi kasacyjnej. Uszło uwagi skarżącego, że przytoczenie

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz wniosek o

przyjęcie skargi do rozpoznania wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.),

stanowią dwa odmienne, z uwagi na funkcje, jakie pełnią, niezależne od siebie

wymagania skargi kasacyjnej. Skarżący, formułując więc wniosek o przyjęcie skargi

do rozpoznania i jego uzasadnienie, powinien przedstawić wyodrębniony,

I CSK 3289/25

8

samodzielny wywód prawny odnoszący się do wskazanych przesłanek przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarga kasacyjna nie zawiera takich rozważań, a

samo odwołanie się do uzasadnienia podstaw kasacyjnych jest oczywiście

niewystarczające.

6. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z tych względów Sąd

Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1

a contrario k.p.c.).

7. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3

oraz art. 99 k.p.c., a także w związku z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2, § 20 i § 21

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

(G.N.-J.)

[SOP]