Bank w sporze o kredyt frankowy nie przeforsował skargi kasacyjnej w SN

1. Wyrokiem z 15 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił

nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z bliżej określonej umowy kredytu

na cele mieszkaniowe z dnia 17 marca 2008 r. (pkt I); zasądził od pozwanego Bank

spółki akcyjnej z siedzibą w W. łącznie na rzecz powodów M.K. i A.K. kwotę

91.510,69 zł oraz kwotę 19.574,72 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od

19 sierpnia 2021 r. do 22 października 2021 r., z tym, że spełnienie tego

I CSK 3296/24

2

świadczenia powinno nastąpić za jednoczesną zapłatą przez powodów na rzecz

pozwanego kwoty 371.850 zł albo zabezpieczeniem roszczenia o zapłatę tej kwoty

(pkt II); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt III) oraz rozstrzygnął o

kosztach procesu (pkt IV).

2. Na skutek apelacji obu stron Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem

z 25 kwietnia 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok: w punkcie drugim w części w ten

sposób, że usunął z niego końcowy zapis dotyczący prawa zatrzymania; w punkcie

trzecim w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów odsetki

ustawowe za opóźnienie od kwoty 91.510,69 zł oraz od kwoty 19.574,72 CHF także

za okres od 23 października 2021 r. do dnia zapłaty (pkt I); oddalił apelację

pozwanego (pkt II) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III).

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podał, że w sprawie

występuje potrzeba wykładni przepisów art. 3851 § 1 i § 2 k.c. Ponadto skarżący

stwierdził, że w sprawie występują istotne zagadnienie prawne polegające

na konieczności odpowiedzi na następujące pytania:

a) czy wola konsumenta, który uważa, iż stwierdzenie nieważności całej umowy nie

jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego

jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia przepisem dyspozytywnym

i utrzymanie umowy w mocy, czy też wyłącznie utrzymanie w mocy klauzuli

abuzywnej uwarunkowane jest uprzednią, dobrowolną i świadomą zgodą

konsumenta?

b) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa w

orzeczeniach C-26/13 Kasler i C-260/18 Dziubak oraz C-932/19 OTP Jelzdlogbank

Zrt. dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego), w zakresie

który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c.

lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy – Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw.

art. 358 § 2 k.c., lub też art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie

I CSK 3296/24

3

kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis

wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość

waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?

c) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia?

d) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje

zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli

kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby

operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?

4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o jej oddalenie a także o zasądzenie od strony pozwanej zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. np.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

I CSK 3296/24

4

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów

wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989

§ 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Podniesiona przez skarżącego wątpliwość wykładnicza dotycząca

art. 3851 § i 2 k.c. oraz sformułowane zagadnienia prawne koncentrują się wokół

problemów dotyczących abuzywności postanowień umowy tzw. kredytu frankowego

i skutków tej abuzywności, a zwłaszcza możliwości zastąpienia wyeliminowanego

abuzywnego postanowienia umowy innymi regulacjami. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego nie budzi aktualnie wątpliwości, że niedopuszczalne jest

zastępowanie wyeliminowanej z umowy abuzywnej klauzuli indeksacyjnej innym

mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis

prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli

abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej

klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu

ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone

postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2022 r.

II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego z 31 maja 2022 r., I CSK

2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r., I CSK 5755/22).

Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której stwierdzono m.in.,

że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące

się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,

że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził

I CSK 3296/24

5

także, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również

w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).

8. Odnosząc się do sformułowanego przez skarżącego zagadnienia

prawnego dotyczącego znaczenia woli konsumenta, który domaga się ustalenia

nieistnienia stosunku prawnego z uwagi na nieważność umowy kredytu, należy

wskazać, że kwestia ta została już rozstrzygnięta w orzecznictwie. Sąd Najwyższy

stoi na stanowisku, iż możliwość podjęcia ostatecznej decyzji co do sanowania

niedozwolonej klauzuli albo powołania się na całkowitą nieważność umowy

zastrzeżona jest dla kredytobiorcy-konsumenta (zob. wyrok z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18). Zatem „wola wyrażona przez konsumenta, w zależności od jego

interesu, winna być decydująca co do skutku sankcji stosowanej na wypadek

zawarcia w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej postanowienia

umownego uznanego za niedozwolone. (…) To od decyzji konsumenta zależy

decyzja, czy umowa ta może nadal obowiązywać, czy też upada. Nie ma podstaw

do tego, by oceniając żądanie konsumenta-kredytobiorcy przyjąć, że

usprawiedliwiony interes słabszej strony stosunku umownego będzie dostatecznie

chroniony w inny sposób aniżeli wynikający ze zniesienia ze skutkiem ex tunc

stosunku umownego” (zob. wyrok SN z 18 maja 2022 r., II CSKP 1316/22). Takie

samo stanowisko wyrażone zostało przez TSUE w wyroku z 3 października 2019 r.,

C-260/18, ECLI:EU:C:2019:819.

9. Według Sądu Najwyższego nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

(G.N.-J.)

[SOP]

I CSK 3296/24

6