Pracownia protetyczna, która nigdy nie powstała. SN nie przyjął skargi banku o status konsumentów

1. Wyrokiem z 14 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił,

że bliżej określona umowa kredytu mieszkaniowego zawarta 26 lipca 2005 r.

między powodami J.P. i T.P. a pozwanym Bankiem spółką akcyjną w W. jest

nieważna; zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 263.006,99 zł

wraz z bliżej określonymi ustawowymi odsetkami za opóźnienie; oddalił powództwo

o odsetki w pozostałej części oraz orzekł o kosztach procesu.

I CSK 3324/24

2

2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Szczecinie

wyrokiem z 26 czerwca 2024 r. oddalił apelację i rozstrzygnął o kosztach

postępowania apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący stwierdził, że

w sprawie występują istotne zagadnienie prawne polegające na konieczności

odpowiedzi na następujące pytania: czy przy ocenie dominującego celu umowy

kredytu (w kontekście jej bezpośredniego związku z działalnością gospodarczą

kredytobiorcy) o charakterze mieszanym jest powierzchnia zajmowana lub

planowana do zagospodarowania z przeznaczeniem pod prowadzenie działalności

gospodarczej kredytobiorcy?; a jeżeli tak: jaki stosunek powierzchni zajmowanej

lub planowanej do zagospodarowania z przeznaczeniem pod prowadzenie

działalności gospodarczej do powierzchni niezwiązanej z działalnością

gospodarczą kredytobiorcy powoduje uznanie, że dominujący cel kredytu nie miał

charakteru konsumenckiego i stoi na przeszkodzie uznaniu kredytobiorcy

za konsumenta w rozumieniu art. 22 k.c.?

4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony

pozwanej na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

I CSK 3324/24

3

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów

wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Sformułowane przez skarżącego zagadnienie prawne (zawierające

usterkę redakcyjną – przytoczone wyżej w wersji bez korekty) dotyczy ustalenia

określonych przesłanek faktycznych przysługiwania kredytobiorcy statusu

konsumenta w przypadku zawarcia tzw. umowy o charakterze mieszanym,

tzn. czy istotna jest powierzchnia zajmowana lub planowana do zagospodarowania

z przeznaczeniem pod prowadzenie działalności gospodarczej kredytobiorcy.

Co do kwalifikacji kredytobiorcy prowadzącego działalność gospodarczą jako

konsumenta, to należy przede wszystkim stwierdzić, że zgodnie ze stanowiskiem

Sądu Najwyższego (zob. zwłaszcza wyrok z 14 czerwca 2023 r., II CSKP 254/22)

sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez kredytobiorcę nie wyklucza

uznania go za konsumenta. Dla tego rodzaju kwalifikacji prawnej (jako

profesjonalisty) decydujące powinny być cel zawarcia umowy oraz bezpośrednie jej

związanie z wykonywaną działalnością gospodarczą lub zawodową.

8. Weryfikacja okoliczności faktycznych w powyższym zakresie może być

jednak ostatecznie dokonana wyłącznie przez sądy meriti w określonej sprawie.

I CSK 3324/24

4

Z ustaleń poczynionych przez sąd Okręgowy w niniejszej sprawie wynika,

że powód był wprawdzie przedsiębiorcą i zamierzał w nieruchomości prowadzić

pracownię protetyczną, niemniej nigdy do tego nie doszło, zaś z umowy kredytu

wynika, że została ona zawarta w celu sfinansowania celów mieszkaniowych

powodów (k. 346v akt sprawy). W związku z takimi ustaleniami Sądu Okręgowego,

zaakceptowanymi przez Sąd Apelacyjny, uznać należy, że skarżący formułuje

zagadnienie prawne w oderwaniu od ustaleń faktycznych sprawy, odnosi je bowiem

do sytuacji, gdy zostaje zawarta umowa o charakterze (celu) mieszanym, podczas

gdy w niniejszej sprawie sądy nie ustaliły, jakoby taki był cel zawartej przez strony

umowy kredytu. U podstaw sformułowanego zagadnienia leżało zatem w istocie

kwestionowanie przez skarżącego przytoczonych ustaleń faktycznych. Sąd

Najwyższy jest natomiast związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez sąd

powszechny. Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest

sądem prawa, a nie sądem faktu, i nie dokonuje kontroli prawidłowości oceny

dowodów przeprowadzonej przez sąd drugiej instancji, jak również kontroli

prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 5 stycznia 2011 r., III CSK 72/10). Z powyższych względów sformułowane

zagadnienie prawne nie spełnia przesłanek zawartych w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

(G.N.-J.)

[r.g.]

I CSK 3324/24

5