SN nie przyjął skargi banku w sporze o kredyt indeksowany do franka

Wyrokiem z 10 lipca 2023 roku, I C 1831/22, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy

zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowego kredytobiorcy 116 993,77 zł

z odsetkami i ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy o

kredyt hipoteczny z 18 marca 2009 roku.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku

oddalił apelację banku.

I CSK 3332/24

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że 18 marca 2009 roku powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 180 000

zł, indeksowanego o franka szwajcarskiego (CHF). Integralną częścią umowy

kredytu stanowił regulamin, zgodnie z którym kredyt indeksowany do waluty obcej

to kredyt oprocentowany według stopy procentowej opartej na stopie referencyjnej

dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych,

w oparciu o kurs waluty obcej według tabeli banku.

W wykonaniu umowy w okresie od 18 marca 2009 r. do 6 września 2022 r.

kredytobiorcy wpłacili bankowi w sumie 233.987,54 zł tytułem spłat rat kapitałowo-

odsetkowych oraz innych opłat.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym i

zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne

zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede

wszystkim kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy

poinformowani przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby

uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób

jednoznaczny. Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców

oświadczenia, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu

waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i

akceptuje to ryzyko. Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku

kursowym nie jest wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących

mechanizmu indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul

indeksacyjnych jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy

czym ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko

konsumenta nie jest niczym ograniczone.

Sąd drugiej instancji nadmienił, że za niedozwolone postanowienia umowne

należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają

wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko

jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej.

I CSK 3332/24

3

Wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule

obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie

wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie kredytobiorców o zwrot spełnionego

świadczenia było zasadne w świetle art. 410 k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni:

1. art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 , 354, 358 § 2, art. 3851

§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;

2. art. 189 k.p.c.

oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

1. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;

2. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w

umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i

faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w

walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;

3. czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

I CSK 3332/24

4

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji

o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

I CSK 3332/24

5

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy

kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do

wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.

Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,

gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych

żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.

Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy

rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie

zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona

umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności

umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z

wykonaną częścią umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]