Sąd Najwyższy nie przyjął skargi w sprawie o zasiedzenie nieruchomości

Postanowieniem z 17 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Radomiu w sprawie

z wniosku P. w W. z udziałem Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta R., Gminy

Miasta R., P.S., S.S., J.T. i M.W. o zasiedzenie, na skutek apelacji wnioskodawcy,

uczestnika Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta R. oraz uczestnika Gminy Miasta

R. od postanowienia Sądu Rejonowego w Radomiu z 28 czerwca 2024 r., VII Ns

850/21, oddalił wszystkie apelacje (pkt 1); zasądził od wnioskodawcy na rzecz P.S.,

S.S., J.T. i M.W. w częściach równych kwotę 2700 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu za instancję odwoławczą wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od

dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 2); zasądził od Skarbu

Państwa – Prezydenta Miasta R. oraz Gminy Miasta R. w częściach równych na

I CSK 340/26

2

rzecz P.S., S.S., J.T., M.W. w częściach równych kwotę 2700 zł tytułem zwrotu

kosztów procesu za instancję odwoławczą wraz z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 3).

Od postanowienia Sądu drugiej instancji wnioskodawca wniósł skargę

kasacyjną, zaskarżając to postanowienie w całości oraz wnosząc o uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej instancji. Ponadto, wnioskodawca wniósł o zasądzenie

na swoją rzecz od uczestników: P.S., S.S., J.T. i M.W. kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem

przepisanych.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na potrzebę wykładni art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c.

jako przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

P.S., S.S., J.T. i M.W. złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną wnioskodawcy,

wnosząc o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie

oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych

wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia

się orzeczenia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył również Skarb Państwa, wnosząc o

jej przyjęcie do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona przez wnioskodawcę nie kwalifikowała się do

przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem

kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd

Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią

instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN

z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz Państwa jako dobra wspólnego

(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek nie oznacza to

I CSK 340/26

3

braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu nadzwyczajnego środka

zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego interesu (gravamen). Jednak

przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć ochronie prawidłowego

wykonywania (stosowania) prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes prywatny

uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem zaspokojenia

interesu ogólnego (zob. aktualne uwagi w postanowieniu SN z 4 lutego 2000 r., II

CZ 178/99).

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana

w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).

Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi

element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które

są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.

Dla spełnienia wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne

jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z

nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego

(postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).

Jako przyczynę kasacyjną mającą uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżący wskazał potrzebę wykładni art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175

k.c. jako przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Zgodnie ze

stanowiskiem skarżącego rozbieżności te dotyczą kwestii, czy wystąpienie

z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest czynnością,

która może przerwać bieg zasiedzenia nieruchomości.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, rozbieżność

w orzecznictwie sądów powinna zostać wykazana przez przywołanie judykatów,

I CSK 340/26

4

w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły w stanach faktycznych nieróżniących

się od siebie w relewantny prawnie sposób (postanowienie SN z 7 czerwca 2015 r.,

III CSK 59/15). Wykazanie rozbieżności w orzecznictwie powinno opierać się na

przedstawieniu wypowiedzi zawierających przede wszystkim aktualne poglądy

judykatury, a nie stanowiska wprawdzie wyrażane w przeszłości, lecz od których już

odstąpiono w związku z rozwojem trendów wykładni i stosowania prawa

(postanowienie SN z 15 października 2020 r., I CSK 26/20).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wnioskodawca nie wskazał orzeczeń sądów powszechnych, które potwierdzałyby

występowanie w orzecznictwie rozbieżności na tle art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art.

175 k.c. Skarżący przywołał jedynie trzy orzeczenia Sądu Najwyższego z lat 2018,

2019 i 2020. W dwóch z nich Sąd Najwyższy zajął stanowisko przeciwne wobec

stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia a w jednym

wyraził pogląd zbieżny z tym stanowiskiem. Wskazanie jednostkowo

zaprezentowanych różnych stanowisk w orzecznictwie Sądu Najwyższego, tak jak

uczynił to skarżący, nie stanowi jednak o istnieniu rozbieżności, które uzasadniają

przyjęcie skargi do rozpoznania, bowiem nie jest bezpośrednią funkcją instytucji

skargi kasacyjnej doprowadzenie do eliminacji ewentualnych rozbieżności

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, lecz w sprawach rozpoznawanych przez sądy

powszechne. Skarga kasacyjna nie służy bowiem ujednoliceniu praktyki

orzeczniczej i wykładni dokonywanej przez Sąd Najwyższy, lecz wyjaśnieniu

kierunku wykładni w orzecznictwie sądów powszechnych, co wynika z roli i

ustrojowej pozycji Sądu Najwyższego oraz instrumentów, jakimi w tym zakresie

dysponuje.

Niezależnie od powyższego, po 2020 r. Sąd Najwyższy wydał szereg

orzeczeń, w których wskazał, że wniosek dotychczasowego właściciela

nieruchomości o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej przerywa bieg

zasiedzenia tej nieruchomości przez Skarb Państwa (postanowienia SN z: 29 lipca

2021 r., IV CSKP 64/21; z 17 marca 2022 r., II CSKP 269/22; z 4 lipca 2024 r., II

CSKP 455/22; wyrok z 23 maja 2023 r., II CSKP 1056/22). Wskazuje się, że nie

można wymagać, aby jeszcze przed zakończeniem postępowania

administracyjnego zainicjowanego wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej

I CSK 340/26

5

nieważność decyzji wywłaszczeniowej lub nacjonalizacyjnej właściciel przezornie,

tylko w celu wywołania skutków wynikających z art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art.

175 k.c., wytaczał powództwo o wydanie nieruchomości przeciwko jej posiadaczowi

samoistnemu, legitymującemu się decyzją stwierdzającą nabycie przezeń

własności nieruchomości z ewentualnym wnioskiem o zawieszenie tego

postępowania do czasu rozpatrzenia wniosku w trybie administracyjnym.

W orzecznictwie przyjmuje się też, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd we

wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę

przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienie SN z 30 listopada 2023 r., I CSK

6472/22).

W konsekwencji brak było podstaw do uznania, że w niniejszej sprawie

wystąpiła przyczyna kasacyjna wskazana przez skarżącego.

Jedynie na marginesie zwrócić należy uwagę, że Sąd odwoławczy przyjął, że

bieg zasiedzenia w niniejszej sprawie powinien być liczony od 1 września 1980 r., w

związku z czym, biorąc pod uwagę złą wiarę Skarbu Państwa, termin zasiedzenia

mógł upłynąć 1 września 2010 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd

drugiej instancji wskazał również, że konieczność uwzględnienia specyfiki

okoliczności faktycznych konkretnego przypadku, nakazuje podkreślenie, że w

związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji wywłaszczeniowych, a następnie

uchyleniem decyzji komunalizacyjnej, Skarb Państwa oraz Gmina Miasta R. wprost

wskazały, że nie są właścicielami przedmiotowych nieruchomości (pismo z 24

listopada 2009 r.). Warunkiem zasiedzenia nie jest samo posiadanie rzeczy, ale

posiadanie charakteryzujące się samoistnością. Stan posiadania współtworzą

element fizyczny (corpus) władania rzeczą oraz intelektualny element zamiaru

władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). Taki zamiar został wyłączony

stwierdzeniem samych zainteresowanych (Skarbu Państwa i Gminy), że nie tylko

nie są właścicielami, ale również nie są posiadaczami nieruchomości. Skoro zatem

sam zainteresowany kwestionuje swoje posiadanie, to nie może być mowy o

I CSK 340/26

6

zasiedzeniu, liczonym nawet bez przerwy, od 1 września 1980 r. W skardze

kasacyjnej kwestia ta nie była przedmiotem oceny i zarzutu.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[a.ł]