Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sprawie kredytu frankowego

1. Wyrokiem z 10 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Katowicach ustalił,

że bliżej określona umowa o kredyt hipoteczny zawarta przez powodów M.L. i A.Li.

z poprzednikiem prawnym pozwanego Bank w W. jest nieważna; zasądził od

pozwanego na rzecz powodów łącznie kwoty 190.100,93 zł i 5.999,91 CHF z bliżej

określonymi ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz rozstrzygnął o kosztach

procesu.

I CSK 3400/24

2

2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem

z 24 czerwca 2024 r. oddalił apelację i orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podał, że w sprawie

występuje potrzeba wykładni przepisów: art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG

z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(dalej: „Dyrektywa 93/13”), art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c.,

art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3 ustawy

z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe oraz art. 189 k.p.c. Ponadto skarżący

stwierdził, że w sprawie występują następujące istotne zagadnienia prawne:

a) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie

o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających

głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne,

prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro klauzule ryzyka

walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie stanowią

niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?

b) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie

o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do indeksacji

kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne

i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej

mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając

na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej

znajdowałby się on w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych,

prawidłowe jest odwołanie się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania

zobowiązań kredytowych wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej

WIBOR, skoro w umowie wiążącej strony stawka ta występuje i jest ona

definiowana jako odnosząca się do kredytów nieindeksowanych, wyrażonych

w walucie polskiej?

I CSK 3400/24

3

c) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane

lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat

kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat

racjonalności krajowego ustawodawcy uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami

udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty

kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub

indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia

wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz

zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania

jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez

kredytobiorcę środków w walucie innej niż waluta krajowa?

4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie od strony

pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. np.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

I CSK 3400/24

4

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg

pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów

wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989

§ 1 pkt 1, 2 lub 4 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze i sformułowane

zagadnienia prawne koncentrują się w większości wokół problemu dotyczącego

abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego do CHF i skutków tej

abuzywności. U podłoża mają one tezę o dopuszczalności zastąpienia

niedozwolonych klauzul umowy określających sposób ustalania przez bank kursów

waluty innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu

cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi jednak obecnie

wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,

nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 maja

2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,

I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której

stwierdzono m.in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

I CSK 3400/24

5

indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa

nie wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższa uchwała ma moc zasady

prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy

o Sądzie Najwyższym).

8. Także podniesiona przez skarżącego kwestia interesu prawnego

w żądaniu ustalenia nieważności umowy była wielokrotnie przedmiotem

rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. W orzecznictwie przyjmuje się, że uzależnienie

powództwa o ustalenie od interesu prawnego należy pojmować elastycznie,

z uwzględnieniem celowościowej jego wykładni, konkretnych okoliczności danej

sprawy, szeroko pojmowanego dostępu do sądów i tego, czy w drodze innego

powództwa (powództwa o świadczenie) strona może uzyskać pełną ochronę (por.

wyroki Sądu Najwyższego z 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11; z 17 kwietnia 2015 r.,

III CSK 226/14; z 23 marca 2018 r., II CSK 371/17; i z 26 maja 2021 r., II CSKP

64/21; postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 2021 r., IV CSK 423/20).

9. Kluczowe problemy prawne, istotne dla rozstrzygnięcia wątpliwości

wykładniczych podnoszonych przez skarżącego, zostały już zatem rozstrzygnięcie,

zaś kwestie prezentowane przez skarżącego jako „istotne zagadnienia prawne”

dotyczące kredytów frankowych, nie stanowią obecnie zagadnień nowych.

Tożsame bądź bardzo podobne problemy, jak sformułowane przez skarżącego, były

już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego: zob. np. postanowienia

z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z 6 lipca 2023 r., I CSK 5696/22; z 22 sierpnia

2023 r., I CSK 6841/22; z 22 listopada 2023 r., I CSK 5225/22 oraz z 15 lutego

2024 r., do których szczegółowych uzasadnień wypada odesłać w celu uniknięcia

zbędnych powtórzeń.

I CSK 3400/24

6

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

(G.N.-J.)

[r.g.]