Skarga banku w sporze o kredyt hipoteczny z 2006 r. nie trafi do rozpoznania przez SN

1. Wyrokiem z 22 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił,

że bliżej określona umowa o kredyt hipoteczny zawarta 3 listopada 2006 r. przez

M.S. (aktualnie używającej nazwiska M.) z Bankiem spółką akcyjną z siedzibą w W.

jest nieważna; zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 223.319,91 zł wraz

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 18 maja 2020 r. do dnia

zapłaty; oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach procesu.

I CSK 3480/24

2

2. Na skutek apelacji pozwanej Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem

z 11 kwietnia 2024 r. oddalił apelację oraz orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Skarżący podał,

że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów art. 3851 § 1 k.c. w zw.

z art. 65 § 1 i § 2 k.c. Ponadto stwierdził, że w sprawie występują następujące

istotne zagadnienia prawne:

a) Czy w przypadku stwierdzenia przez sąd powszechny, że klauzule określające

kurs walutowy, stosowany do określenia wysokości świadczenia stron w walucie

krajowej, zawarte w umowie kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, zawartej

przez przedsiębiorcę z konsumentem, mają charakter niedozwolonych postanowień

umownych (postanowień abuzywnych) w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., sąd krajowy

poprzez zastosowanie przepisów prawa cywilnego dotyczących wykładni

oświadczeń woli oraz treści czynności prawnych powinien uzupełnić stosunek

prawny umowy kredytu treścią wynikającą z przepisów prawa krajowego

o charakterze dyspozytywnym, jeżeli operacja ta zrealizuje cel art. 6 ust. 1

Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich i przywróci faktyczną równowagę między

stronami, np. poprzez odwołanie do kursu średniego NBP do rozliczeń stron na

podstawie art. 358 § 2 k.c., bądź art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, ewentualnie

art. 24 ustawy o Narodowym Banku Polskim, art. 41 Prawa wekslowego lub

poprzez wykładnię oświadczeń woli stron na podstawie art. 65 k.c.?

b) Czy podejmując decyzję, o której mowa w pytaniu poprzedzającym, sądy

powinny brać pod uwagę konieczność zachowania proporcjonalności pomiędzy

wagą naruszenia i jej potencjalnymi skutkami a konsekwencjami dla obu stron

przyjętego przez sąd rozwiązania, w szczególności w kontekście zasady równości

prawa, proporcjonalności – adekwatności konsekwencji dla stron do rzeczywistej

wagi stawianych bankowi zarzutów, zgodności z zasadami współżycia

społecznego?

I CSK 3480/24

3

4. Powódka wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony

pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod

kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989

k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej.

Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie

do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania,

że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub pkt 2 k.p.c.

uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Podniesione przez skarżącego zagadnienia prawne i wątpliwości

wykładnicze koncentrują się wokół problemu dotyczącego abuzywności

I CSK 3480/24

4

postanowień umowy i skutków tej abuzywności, a zwłaszcza możliwości

zastąpienia wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innymi

regulacjami. Należy zauważyć, że problemy dotyczące tzw. kredytów

indeksowanych lub denominowanych w walucie obcej były przedmiotem licznych

wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. uchwała SN z 28 kwietnia 2022 r., III CZP

40/22; wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP

650/22; z 13 maja 2022 r. II CSKP 293/22; 13 maja 2022 r. II CSKP 405/22;

z 31 marca 2023 r., II CSKP 1052/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22;

z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi aktualnie wątpliwości,

że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,

nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok SN z 26 kwietnia

2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia SN: z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22;

z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22; z 6 lipca 2023 r., I CSK 5755/22; z 29 sierpnia

2023 r., I CSK 4312/22; z 12 stycznia 2024 r., I CSK 6796/22).

8. Utrwaloną linię orzecznictwa w powyższym zakresie potwierdził Sąd

Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której stwierdzono m.in., że w razie uznania,

że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie

jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że

w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Zgodnie

z art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej

i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie.

I CSK 3480/24

5

9. Wobec powyższego podniesione przez skarżącego wątpliwości

interpretacyjne należy uznać za wyjaśnione, zaś kwestie prezentowane przez

skarżącego jako „istotne zagadnienie prawne” nie stanowią obecnie zagadnień

nowych. Tożsame zagadnienia, jak sformułowane przez skarżącego, były już

wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego w ramach tzw. przedsądu

(zob. postanowienia SN: z 15 maja 2023 r., I CSK 5591/22; z 17 maja 2023 r.,

I CSK 6697/22; z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4312/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK

3911/23; z 12 stycznia 2024 r., I CSK 6796/22; z 22 lutego 2024 r., I CSK 6617/22;

z 25 lipca 2024 r., I CSK 3614/23; z 9 sierpnia 2024 r., I CSK 1722/23;

z 29 października 2024r., I CSK 3019/23), do których szczegółowych uzasadnień

wypada odesłać w celu uniknięcia zbędnych powtórzeń.

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

(G.N.-J.)

[SOP]