Wspólnik odchodzący ze spółki jawnej. SN nie przyjął skargi spółki o przedawnienie

1. Wyrokiem z 27 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zasądził

od pozwanego P. spółki jawnej z siedzibą w L. na rzecz powoda M.K. kwotę

58.312,48 zł z bliżej określonymi ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz

rozstrzygnął w sprawie wynagrodzenia z tytułu świadczonej na rzecz powoda z

urzędu pomocy prawnej i kosztów procesu.

I CSK 3530/24

2

2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem

z 6 czerwca 2024 r. oddalił apelację oraz orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Podał, że w sprawie

występują istotne zagadnienia prawne: „kwestia ustalenia charakteru roszczenia

powoda, kwestia wymagalności roszczenia powoda, kwestia terminu przedawnienia

roszczenia powoda z tytułu wypłaty wartości udziału kapitałowego w związku z

wystąpieniem wspólnika ze spółki jawnej”. Skarżący podniósł także, że w sprawie

zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądowym w powyższym zakresie, nie skonkretyzował jednak,

jakich przepisów ma ona dotyczyć. Stwierdził ponadto, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) wobec rażącego uchybienia

przez sąd odwoławczy przepisom prawa materialnego i procesowego przez

uznanie, że roszczenie powoda z tytułu wypłaty wartości udziału kapitałowego

w związku z wystąpieniem ze spółki jawnej nie uległo przedawnieniu.

4. Powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie od strony

pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

I CSK 3530/24

3

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod

kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989

k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej.

Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do

zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów

wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989

§ 1 pkt 1, 2 lub 4 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że skarżący nie sformułował

i nie uzasadnił należycie zagadnienia prawnego mającego uzasadniać przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania. Ograniczył się w tym zakresie do wskazania,

że zagadnieniami prawnymi są kwestie ustalenia charakteru roszczenia powoda,

wymagalności roszczenia powoda i terminu przedawnienia roszczenia powoda

z tytułu wypłaty wartości udziału kapitałowego w związku z wystąpieniem wspólnika

ze spółki jawnej; nie wskazał zaś prawidłowo, na czym mają polegać istotne

zagadnienia prawne. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c. jest natomiast zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas

w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa.

Zagadnienie prawne powinno być sformułowane w sposób ogólny i abstrakcyjny

tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października

2002 r., III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08; z 24 października

2012 r., I PK 129/12). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego,

powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

I CSK 3530/24

4

(art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) powinno spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji

w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia

SN z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I UK 218/12).

Uzasadnienie skargi kasacyjnej w tym zakresie nie spełnia powyższych wymogów.

8. Niezależnie od powyższego, kwestie podniesione przez skarżącego,

koncentrujące się wokół terminu przedawnienia roszczeń powoda, nie spełniają

kryteriów istotnego zagadnienia prawnego, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się powszechnie,

że w przypadku istotnego zagadnienia prawnego chodzi jedynie o poważne

wątpliwości, wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które

powstają niemal w każdym procesie decyzyjnym (zob. postanowienia SN

z 26 października 2021 r., I CSK 266/21 oraz z 30 czerwca 2021 r., III CSK 53/21).

W ocenie Sądu Najwyższego kwestia terminu przedawnienia roszczenia wspólnika

o wypłatę wartości udziału kapitałowego w związku z jego wystąpieniem ze spółki

(tzn. problem, czy należy przyjmować termin przedawnienia roszczeń z tytułu

działalności gospodarczej) nie stanowi problemu doniosłego w powyższym sensie.

Ponadto jej ewentualne przesądzenie nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie

wniniejszej sprawie ze względu na to, że niezależnie od terminu przedawnienia sąd

odwoławczy uznał, że zgłoszenie zarzutu przedawnienia stanowiło nadużycie przez

pozwaną prawa podmiotowego (art. 5 k.c.). Przyjmuje się natomiast, iż w zakresie

stosowania klauzul generalnych, do których należy klauzula zawarta w art. 5 k.c.,

sądom orzekającym przysługuje prawo sędziowskie o charakterze uznaniowym,

stąd zakwestionowanie jej może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych

wypadkach (zob. postanowienie SN z 28 listopada 2016 r., II CSK 239/16). Ponadto

ocena w tej kwestii pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami faktycznymi, których

kontrola nie mieści się w zakresie kognicji Sądu Najwyższego (art. 3983 § 3 k.p.c.).

9. Także druga wskazana przez skarżącego przyczyna kasacyjna (art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c.) nie została prawidłowo sformułowana. Zgodnie z ugruntowanym

orzecznictwem Sądu Najwyższego powołanie się przez skarżącego na przesłankę

z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia

budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, podania, na czym

I CSK 3530/24

5

polegają wątpliwości związane z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia

argumentacji przemawiającej za tym, że mają one rzeczywisty i poważny charakter,

nie należą zaś do zwykłych wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa

(zob. postanowienie SN z 21 listopada 2023 r., I CSK 4931/22). Skarżący nie

spełnił powyższych wymogów, wobec czego wskazana przyczyna kasacyjna,

o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., nie mogła zostać w niniejszej sprawie

rozpoznana.

10. Nie znajduje uzasadnienia także twierdzenie o oczywistej zasadności

skargi kasacyjnej. W zakresie tej przyczyny kasacyjnej skarżący również podnosi

kwestię terminu przedawnienia roszczenia powoda. Wbrew twierdzeniom

skarżącego, o oczywistej zasadności skargi w niniejszej sprawie nie świadczy

przyjęcie przez sąd odwoławczy, że roszczenie powoda nie uległo przedawnieniu.

Roszczenie to dotyczy spłaty przez pozwaną spółkę jawną wartości udziału

kapitałowego w związku z wystąpieniem przez powoda ze spółki (art. 65 k.s.h.).

Jak się powszechnie przyjmuje, oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi

wówczas, gdy dla przeciętnego prawnika, a zatem przy zastosowaniu podstawowej

wiedzy prawniczej, bez potrzeby pogłębionej analizy, przeprowadzania dłuższych

badań lub dociekań, podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują

na uwzględnienie, bowiem orzeczenie sądu ad quem jest oczywiście nieprawidłowe

(postanowienia SN: z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15; z 14 lutego 2020 r., V CSK

483/19). Tymczasem przytoczone stanowisko sądu odwoławczego nie stanowi

rażącego naruszenie przepisów, co więcej – w ocenie Sądu Najwyższego jest ono

prawidłowe. Uczestnictwo w spółce nie może być bowiem postrzegane jako

prowadzenie działalności gospodarczej. Na ocenę charakteru roszczenia w tym

względzie nie ma przy tym wpływu, wbrew twierdzeniom skarżącego, okoliczność,

iż sprawy ze stosunku spółki są sprawami gospodarczymi. Kwalifikacja procesowa

sprawy nie może bowiem wywoływać konsekwencji w zakresie prawa materialnego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zróżnicowanie terminów

przedawnienia nie zależy od charakteru procesowego rozstrzyganej sprawy – nie

ma zatem znaczenia, czy sprawa jest sprawą cywilną czy gospodarczą (zob. wyroki

SN: z 20 kwietnia 2011 r., I CSK 391/10, z 16 lipca 2003 r., V CK 24/02,

i z 6 listopada 1998 r., III CKN 6/98).

I CSK 3530/24

6

11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

12. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

13. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

(G.N.-J.)

[SOP]